II SA/Bd 1532/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant asystent sędziego Maciej Hoffman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia [...] września 2013 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta [...], działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8, art. 12, art. 39, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2013 r., poz. 182, zwanej w skrócie "u.p.s.") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135 poz. 823), a także art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 267) odmówił przyznania skarżącemu M. B. pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału z uwagi na nie spełnione kryterium dochodowe. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia orzekający organ podniósł, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji wynika, że zainteresowany zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Dochód rodziny stanowi jego zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, renta w wysokości 920,85 zł, renta żony w wysokości 960,76 zł oraz dotacja do mieszkania 67,44 zł – łącznie 2.102,05 zł. W związku z powyższym organ stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy spełniony został tylko jeden warunek (niepełnosprawność), gdyż łączny dochód rodziny wynoszący 2.102,05 zł, przekracza kryterium dochodowe określone dla rodziny dwuosobowej 912,00 zł o kwotę 1.190,05 zł. Ponadto zwrócono uwagę, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż sytuację materialną rodziny wnioskodawcy można uznać za gwarantującą zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, zważywszy przy tym, że ośrodek dysponuje ograniczoną ilością środków, a o pomoc ubiega się systematycznie około 600 osób miesięcznie i są to głównie rodziny bez źródła dochodu lub jedynym ich źródłem jest zasiłek rodzinny. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał na swoją trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową. Podkreślił, że niedawno przebył poważną operację onkologiczną w wyniku której usunięto mu lewe płuco, a w wypisie ze szpitala otrzymał szczegółowe wskazania zarówno co do specjalnej diety jak też konieczności zachowania w domu ściśle określonej, odpowiedniej temperatury i wilgotności. Wobec tego potrzebne jest wsparcie na zakup drewna opałowego Odwołujący podniósł, że oprócz bieżących wydatków, musi opłacać drogie leki, w tym przeciwrakowe, i dojazdy na wizyty kontrolne. Dochody rodziny przeznaczane są także na zakup leków dla niepełnosprawnej żony. Odwołujący zakwestionował także wliczenie do dochodu dodatku pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W ocenie Kolegium zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe, bowiem organ I instancji w oparciu o prowadzone postępowanie i zgromadzony w jego toku materiał dowodowy w zakresie warunków życiowych rodziny odwołującego się, dokonał słusznej oceny istnienia przesłanek z powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił również, że z akt sprawy wynika także, iż organ I instancji, mając na uwadze sytuację życiową wnioskodawcy, przyznał mu decyzją z dnia [...] specjalny zasiłek celowy na zakup leków w wysokości 100 zł. Organ odwoławczy zauważył co prawda, iż zgodnie z treścią art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową, jednak stwierdził, iż organ pierwszej instancji - zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 7 K.p.a. oraz art. 3 ust. 4 u.p.s. - mógł odmówić przyznania pomocy w tej formie, gdyż nie jest celem pomocy społecznej zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb, a pomimo trudnej sytuacji rodziny odwołującego się, organy pomocy społecznej zobowiązane są do udzielania tej pomocy także innym potrzebującym mieszkańcom gminy. W skardze do sądu M. B. po raz kolejny zakwestionował zgodność z prawem wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów administracji i szeroko opisał poszczególne etapy choroby nowotworowej, z która się zmaga, ponoszone wysokie koszty leczenia i co się z tym wiąże, brak środków na bieżące utrzymanie. Skarżący ponownie wskazał także na szczególne wymogi odnośnie warunków mieszkaniowych w związku ze wskazaniami lekarskimi, jakie otrzymał po przebytej operacji onkologicznej, co w jego ocenie powinno rzutować na rozmiar i zakres przysługujących środków z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Mając powyższe na uwadze, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.), której przepisy były podstawą wydania zaskarżonej decyzji, przewiduje m. in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Na podstawie art. 41 ust. 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Użyty tutaj zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co skutkuje tym, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania wnioskodawcy tego świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi, przyznać świadczenie. Dokonując analizy powyższej normy należy wskazać, iż przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie wymaga się od nich, aby ich dochód nie przekroczył limitów wskazanych w przepisie art. 8 u.p.s. Sytuacja osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest zatem na tyle lepsza od innych, że co do zasady powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności. To wyłącznie wyjątkowość zaistniałych okoliczności może uczynić zasadnym ich wniosek (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2012 r.; LEX nr 1113971). Z powyższych względów nie sposób uznać za prawidłowe stanowisko organu I instancji, odwołujące się do przekroczonego kryterium dochodowego jako przesłanki uniemożliwiającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jak wynika z wyżej cytowanego art. 41 ust. 1 u.p.s. to właśnie przekroczenie progu dochodowego jest przesłanką pozytywną, której spełnienie jest konieczne, aby możliwe było przejście do rozważenia, czy spełniona jest następna przesłanki przyznania świadczenia – zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Odnośnie tej ostatniej przesłanki należy zauważyć, że jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 41 ust. 1 u.p.s. w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze wskazanych tam świadczeń. Mogą on być przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości ich przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, LEX nr 1298296 oraz w wyroku z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 381/11, LEX nr 1082741). Przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (tak np. NSA w wyroku z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1083/11, LEX nr 1149108). Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie daje jednak jakichkolwiek podstaw do uznania, iż przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" została w niniejszej sprawie w ogóle poddana analizie. Organ II instancji nie uznał wprawdzie, że przekroczone kryterium dochodowe jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia, ale w ogóle nie dokonał zbadania przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" tj. nie odniósł się do twierdzeń strony skarżącej, że owym szczególnie uzasadnionym przypadkiem mogą być szczególne wymogi odnośnie warunków mieszkaniowych w związku ze wskazaniami lekarskimi, jakie otrzymał po dopiero co przebytej operacji onkologicznej. Bez wątpienia zatem w niniejszej sprawie doszło do wadliwego zastosowania przepisu prawa materialnego, poprzez rozstrzygnięcie w sprawie z pominięciem rozważenia wszystkich wymogów ustawowych przyznania wnioskowanego świadczenia, co w konsekwencji miało wpływ na końcowe rozstrzygnięcie. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W ponownym postępowaniu organ winien podjąć rozstrzygnięcie stosownie do powyższego stanowiska Sądu, tj. po uprzednim rozważeniu czy sytuację skarżącego można ocenić jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.