II SA/Bd 1600/16

Dnia 16 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2017 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego na prawo jazdy 1. uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa K.-P. z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz M. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Marszałek Województwa K. – P. (zwany dalej Marszałkiem) na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia [...] stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r. poz. 155 z późn. zm., w skrócie "u.k.p.") unieważnił praktyczny egzamin państwowy na prawo jazdy kategorii B z dnia [...] maja 2016 r. przeprowadzony z M. G.. Egzaminatorem przeprowadzającym egzamin był skarżący M. K.. W decyzji organ, na podstawie nagrania jakiego dokonano w pojeździe egzaminacyjnym ustalił, że w trakcie egzaminu, podczas jazdy w ruchu drogowym egzaminowany dojeżdżając do skrzyżowania zatrzymał pojazd egzaminacyjny przed znakiem B-20 "stop". Zatrzymanie trwało 2 sekundy. Następnie dojechał do linii warunkowego zatrzymania P-13, upewniając się o możliwości dalszej jazdy, przejechał przez skrzyżowanie. Egzaminator przerwał egzamin.. Zdaniem organu osoba egzaminowana zachowała się prawidłowo, zatrzymując pojazd przed znakiem stop. W przypadku gdyby za znakiem znajdowała się linia bezwarunkowego zatrzymania, obowiązkiem kierującego byłoby bezwzględne zatrzymanie się za znakiem stop, przed linią P-12. Jednak w dniu egzaminu na przedmiotowym skrzyżowaniu za znakiem stop znajdowała się linia, która nakazuje miejsce zatrzymania pojazdu w celu ustąpienia pierwszeństwa przejazdu. Nie nakazuje natomiast bezwarunkowego zatrzymania się, jak to jest w przypadku linii P-12. Egzaminator przerwał egzamin z powodu niezastosowania się do znaku "stop". W ocenie organu wskazanego błędu nie było. W związku z tym, że naruszenie to miało wpływ na wynik egzaminu, egzamin należało unieważnić. W odwołaniu skarżący podniósł, że wbrew twierdzeniu organu bezpośrednia obserwacja działania osoby egzaminowanej i tego co się dzieje z pojazdem wykazała, że pojazd był w ciągłym ruchu. Ponadto nagranie z przebiegu egzaminu wskazuje, że zatrzymania pojazdu nie było. Egzaminowany przyhamował jedynie przed znakiem B-20 "stop". Odwołujący podkreślił, że stosownie do § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych znak B-20 "stop" oznacza zakaz wjazdu na skrzyżowanie bez zatrzymania się przed drogą z pierwszeństwem. Znak "stop" nie wyznacza miejsca zatrzymania pojazdu. Znak może być ustawiony w odległości do 25 metrów od skrzyżowania na terenie zabudowanym. Zatrzymanie powinno być przed linią bezwzględnego zatrzymania, a gdy linia nie jest wyznaczona, to przed krawędzią drogi z pierwszeństwem, tak by mieć możliwość upewnienia się o możliwości jazdy. Odwołujący stwierdził ponadto, że egzaminowany przejechał przez znak poziomy P-12 "linia bezwzględnego zatrzymania – stop", która w dniu egzaminu była rzeczywiście zniszczona i wytarta, jednak nie mogła być linia P-13 "linia warunkowego zatrzymania złożona z trójkątów", która wskazuje miejsce zatrzymania pojazdu w celu ustąpienia pierwszeństwa wynikającego ze znaku pionowego A-7. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr SKO – 522 – 112/16 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że stosownie do art. 52 ust. 2 u.k.p. część praktyczna egzaminu może zostać zakończona przed wykonaniem wszystkich określonych zakresem egzaminu zadań jedynie w przypadku, gdy zachowanie osoby zdającej zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego. Przepis § 16 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach szczegółowo określa okoliczności, których wystąpienie zobowiązuje egzaminatorów do przerwania egzaminu państwowego. Jedną z tych okoliczności, jest zaistnienie przesłanek, o których mowa w art. 52 ust. 2 ustawy, w szczególności określonych w tabeli nr [...] załącznika nr [...] do rozporządzenia. Do zachowań osoby egzaminowanej zagrażającej bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego skutkującego przerwaniem egzaminu państwowego zaliczono m.in. niezastosowanie się do znaku "stop". Zdaniem Kolegium uzasadnione wątpliwości budzi, czy w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające przerwanie egzaminu praktycznego M. G.. Jak bowiem wynika z zapisu obrazu, osoba egzaminowana zatrzymała się na wysokości znaku B-20 "Stop". Postój trwał około 2 s. - między 8’45 a 8’47 nagrania. Zdającemu nie można uczynić zarzutu, że nie zatrzymał się na linii zatrzymania. W ocenie Kolegium na wynik egzaminu nie może wpływać fakt, że znaki poziome na drodze były nieczytelne oraz że znak poziomy nie był dostosowany do poprzedzającego go znaku pionowego. W tej sytuacji w opinii organu zasadnym jest stwierdzenie, że egzaminator nie miał podstaw do przerwania egzaminu. W skardze do sądu M. K. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium zarzucając: - sprzeczność ustaleń przyjętych jako podstawa orzekania z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające przerwanie egzaminu praktycznego M. G., podczas gdy z przepisów ustawy o kierujących pojazdami oraz w związku z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami jednoznacznie wynika, iż część praktyczna egzaminu może zostać zakończona przed wykonaniem wszystkich określonych zakresem egzaminu zadań jedynie w przypadku, gdy zachowanie osoby zdającej zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego, czyli m.in. niezastosowania się do znaku "stop", - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w dniu egzaminu za znakiem pionowym B-20 znajdował się znak poziomy P-13 wskazujący miejsce zatrzymania pojazdu w celu ustąpienia pierwszeństwa przejazdu, a nie znak poziomy P-12 nakazujący bezwarunkowe zatrzymanie się pojazdu, podczas gdy z rozporządzenia Ministra Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków drogowych i sygnałów drogowych (Dz. U. z 2002 r. nr 170 poz. 1393) wynika, że znak P-12 "linia bezwarunkowego zatrzymania – stop" wskazuje miejsce zatrzymania pojazdu wyłącznie w związku ze znakami pionowymi B-20 lub B-32. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w odwołaniu od decyzji organu I instancji podkreślając, że także egzaminator nadzorujący w notatce służbowej stwierdził, że egzaminowany nie zatrzymał pojazdu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Podstawą prawną rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami ("u.k.p.") oraz przepisy obowiązującego w momencie przeprowadzenia egzaminu praktycznego rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (Dz. U. z 2016 r. poz. 232). Jak wynika z treści art. 56 ust. 2 u.k.p. przeprowadzenie egzaminu na prawo jazdy ustawodawca powierzył egzaminatorowi zatrudnionemu przez dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego. Z treści art. 67 rozdziału 11 ustawy o kierujących pojazdami ("Nadzór nad sprawdzaniem kwalifikacji") wynika, że nadzór nad przeprowadzaniem egzaminów państwowych sprawuje marszałek województwa. Nadzór ten obejmuje także unieważnianie egzaminu (art. 67 ust. 1 pkt 4 u.k.p.). Zgodnie z art. 72 ust. 1 u.k.p.marszałek województwa, w drodze decyzji administracyjnej, unieważnia egzamin państwowy, jeżeli: 1) egzaminowi została poddana osoba, o której mowa w art. 50 ust. 2; 2) był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik. W przedmiotowej sprawie podstawą unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego z dnia [...] maja 2016 r. był art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., co wiązało się ze stwierdzeniem, że egzamin został przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że zdaniem organu przeprowadzenie egzaminu niezgodnie z przepisami ustawy polegało na bezpodstawnym zakończeniu praktycznej części egzaminu w sytuacji, którą egzaminator uznał za spełniająca wymogi określne w art. 52 ust. 2 u.k.p. oraz § 16 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia (tj. w sytuacji zagrażającej zdrowiu i życiu uczestników ruchu drogowego, do których zaliczono m.in. niezastosowanie do znaku "stop" – pkt 9.1. tabeli nr 1 w załączniku nr 2 do rozporządzenia), podczas gdy taka sytuacja nie zaistniała Interpretując art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., będący podstawą orzekania w sprawie przez organ, należy odwołać się do poglądów, które wypowiadały sądy administracyjne na tle obecnie uchylonych przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchy drogowym, regulujących kwestie przeprowadzania egzaminów kandydatów na kierowców, w szczególności art. 112 tej ustawy, który – podobnie jak wyżej wskazany art. 72 u.k.p., regulował kwestię unieważnienia egzaminu państwowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 992/11 wraz ze wskazanym tam orzecznictwem, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ oraz LEX nr 1114236). Należy podzielić wypowiadany także w uprzednim stanie prawnym (na tle art. 112 Prawa o ruchu drogowym) pogląd, że z "przepisami ustawy" o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., regulującymi przeprowadzenie egzaminu nie należy utożsamiać wprost przepisów ruchu drogowego, do których stosować muszą się osoby kierujące pojazdem i których znajomością i umiejętnością zastosowania mają wykazać się kandydaci na kierowców. Przepisy regulujące przeprowadzanie egzaminów na prawo jazdy to przepisy, które określają jakie podmioty są upoważnione do organizowania egzaminów i wymagania jakie muszą one spełniać. Określają kto może być egzaminatorem i jakie wymagania musi spełniać, wskazują też warunki przystąpienia do egzaminu przez kandydata na kierowcę, a następnie warunki, tryb i zasady jego przeprowadzania (por. ww. wyrok WSA w Łodzi). Takimi przepisami są zarówno przepisy ustawy o kierujących pojazdami jak też wydanego na jego podstawie rozporządzenia. Jak wynika z ustawy o kierujących pojazdami, sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami odbywa się w formie egzaminu składającego się z części teoretycznej i praktycznej (art. 51 u.k.p.), którego szczegółowe warunki i tryb przeprowadzenia określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach. . Egzamin państwowy przeprowadza egzaminator zatrudniony przez dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego (art. 56 ust. 2 u.k.p.). W przypadku egzaminu dla prawa jazdy kategorii B część praktyczna egzaminu polega na wykonaniu na placu manewrom zadań określonych w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do ww. rozporządzenia – zgodnie z techniką kierowania pojazdem i kryteriami określonymi w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia oraz na wykonaniu w ruchu drogowym zadań egzaminacyjnych obejmujących co najmniej zadania określone w tabeli nr 7 załącznika nr 2 do rozporządzenia - zgodnie z przepisami ruchu drogowego i techniką kierowania pojazdem, w czasie nie krótszym niż określono w tabeli nr 8 załącznika nr 2 do rozporządzenia (por. § 23 ust. 1 rozporządzenia). Egzamin na prawo jazdy będzie zatem ważny tylko wtedy, gdy został przeprowadzony z zachowaniem powyższych przepisów, a więc, gdy kandydat na kierowcę wykonał wszystkie wymagane zadania egzaminacyjne i wykazał się w trakcie ich wykonywania wystarczającymi umiejętnościami, gdy chodzi o panowanie nad pojazdem, znajomością i umiejętnością stosowania przepisów ruchu drogowego, w konkretnych sytuacjach na drodze. Jak wynika z treści § 27 (a zwłaszcza pkt 6) i § 28 rozporządzenia, ocena poprawności wykonania zadań egzaminacyjnych należy do egzaminatora. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na zakresu uprawnień egzaminatorów i zakresu kompetencji organu nadzoru. Jak wynika z powyższych rozważań ocena przebiegu egzaminu i zachowania osoby egzaminowanej w ruchu drogowym, pozostawiona została przez ustawodawcę egzaminatorowi – za wyjątkiem zaistnienia sytuacji określonych w art. 52 ust. 2 u.k.p. O tym, kto przeprowadza egzamin państwowy sprawdzający kwalifikacje osoby ubiegającej się o prawo jazdy ustawodawca przesądził w cytowanym wyżej art. 56 ust. 2 u.k.p. Egzamin przeprowadza egzaminator zatrudniony przez dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego na podstawie umowy o pracę. Oznacza to, że tylko i wyłącznie egzaminator jest uprawniony do przeprowadzenia egzaminu i dokonywania oceny jego wyników. W rozdziale 10 ("Egzaminatorzy i inne osoby dokonujące sprawdzenia kwalifikacji") ustawy określone zostały wymagania, jakie musi spełnić osoba, aby uzyskać wpis do ewidencji egzaminatorów, prowadzony przez marszałka województwa (art. 58 ust. 1 u.k.p.). Wysokie wymagania, jakie muszą być spełnione, aby uzyskać wpis na listę egzaminatorów, mają stanowić gwarancję należytego wykonywania przez egzaminatora jego obowiązków. Przy rozważaniu zaistnienia przesłanki określonej w art. 52 ust. 2 u.k.p. trzeba podkreślić, że dokonanie oceny, czy konkretne zachowanie osoby zdającej spełnia ww. przesłanki z art. 52 ust. 2 ustawy jest dokonywane przez egzaminatora w sytuacji dynamicznej, zależnej od sytuacji na drodze. W tej mierze egzaminator musi dokonać oceny natychmiastowej - inaczej niż organ, który może dokonać tej samej oceny na podstawie nagrania, które można wielokrotnie odtworzyć. Biorąc to pod uwagę organ nadzoru musi mieć też na względzie, że w jego kompetencji jest unieważnienie egzaminu. Stwierdzenie nieważności łączy się zaś ze stwierdzeniem kwalifikowanej postaci naruszenia. Chodzi zatem o takie zachowanie, które stanowi niewątpliwe, jasne naruszenie przepisów. W świetle powyższego, w tym przyjętej wykładni art. 52 ust. 2 u.k.p., należy stwierdzić, że organ dokonał rozstrzygnięcia z naruszeniem wynikającego z art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.; zwanej "k.p.a.") obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego oraz z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że jedynym dowodem, w oparciu o który organ poczynił ustalenia faktyczne, jest nagranie z rejestratora pojazdu egzaminacyjnego. Wbrew temu, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nagranie to nie pozwala w sposób oczywisty stwierdzić, że doszło do zatrzymania pojazdu egzaminacyjnego w związku ze znajdującym się przed skrzyżowaniem znakiem "stop". Pojazd kierowany przez egzaminowanego niewątpliwie zwolnił przed krawędzią drogi z pierwszeństwem. Można to zaobserwować w nagraniu z kamery skierowanej na tylną szybę pojazdu. Na nagraniu tym można dostrzec przesuwanie się linii przerywanej wymalowanej na jezdni w poprzek linii widocznych na tylnej szybie pojazdu. Trudno jednakże dostrzec, aby owo przesuwanie ustało w którymś momencie pomiędzy 8’45 a 8’47, jak twierdzi Kolegium. Można niewątpliwie dostrzec, że przesuwanie się w pewnym momencie wyraźnie zwalnia, ale nie że niewątpliwie zupełnie ustało. Obserwacja nagrania nie pozwala na oczywiste, jednoznaczne spostrzeżenia. Jednocześnie proste twierdzenie Kolegium o takiej a nie innej treści nagrania (tj. że nagranie dokumentuje zatrzymanie pojazdu) nie jest poparte żadną argumentacją. Istota zasady swobodnej oceny dowodów polega na tym, że organ nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do rodzaju poszczególnych dowodów i może zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Niewątpliwie jednak swobodna ocena nie oznacza oceny dowolnej, gdyż organ w uzasadnieniu decyzji musi wykazać dlaczego przyjął taki, a nie inny stan jako podstawę swego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2016 r. sygn.. akt I OSK 484/15). W przedmiotowej sprawie takiego wywodu zabrakło. W sprawie organ nie przeprowadził także żadnych innych dowodów, które mogłyby pozwolić na niewątpliwe ustalenie stanu faktycznego. W oparciu o tak poczynione ustalenia faktyczne nie można zatem mówić o niewątpliwym, jasnym naruszeniu przez egzaminatora przepisów regulujących sposób przeprowadzenia egzaminu, a tym samym spełnieniu przesłanki pozwalającej na unieważnienie egzaminu na prawo jazdy. Powyższe uchybienia mogły mieć wpływ na wynik postępowania poprzez stwierdzenie, że zaszła sytuacja skutkująca koniecznością przerwania egzaminu, a tym samym nie ma podstaw do unieważnienia egzaminu. Należy przy tym zauważyć, że kwestia rodzaju znaku poziomego, który znajdował się na jezdni na krawędzi drogi z pierwszeństwem nie jest istotna dla sprawy. Nie jest bowiem kwestionowana, w tym przez samego egzaminowanego, potrzeba zatrzymania pojazdu przed krawędzią jezdni z pierwszeństwem, w związku ze znakiem "stop". Sporne – i istotne dla sprawy – jest to, czy do takiego zatrzymania rzeczywiście doszło. W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę po pełnej, wyczerpującej analizie zgromadzonego materiału dowodowego i ewentualnym jego uzupełnieniu, stosownie do powyższego stanowiska Sądu. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach orzeczona na podstawie art. 200 i art. 205 § 3 p.p.s.a. biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu oraz kosztów przejazdu skarżącego do sądu. Wysokość zwrotu kosztów przejazdu skarżącego na rozprawę została obliczona w oparciu o § 2 pkt 1 podpunkt 1 lit. b Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. 2002.27.271), który stanowi, że koszty używania pojazdów do celów służbowych pokrywa pracodawca według stawek za 1 kilometr przebiegu pojazdu, które nie mogą być wyższe niż dla samochodu osobowego o pojemności skokowej silnika powyżej 900 cm3 - 0,8358 zł. Wskazać należy, że odległość pomiędzy siedzibą WSA w Bydgoszczy, a miejscem zamieszkania skarżącego (Lipno) wynosi 100 km, a więc podróż do miejsca docelowego i droga powrotna to łącznie 200 km Podróż przebyto prywatnym samochodem osobowym z silnikiem powyżej 900 cm3. Zwrot z tytułu kosztów przejazdu wynosi zatem 167,16 zł