II SA/Bd 1632/13

Dnia 4 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Leszek Tyliński sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 4 marca 2014 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...]z dnia [...] r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia[...], Wójt Gminy[...], na podstawie art. 3 pkt 9, art. 16a, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 3, art. 26, art. 29 ust. 1, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. 2006 r., Nr 139 poz. 992 z póź. zm.); art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2013 r., poz. 267) oraz art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 594), po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez M. W., orzekł o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na M. W.. W uzasadnieniu decyzji orzekający organ podniósł, iż osoba wymagająca opieki - M. W. - posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 5.12.2012 r. wydane na stałe oraz, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 360,94 zł i nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednocześnie na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, że M. W. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS w G., w okresie od 1.09.2000 r. do 8.03.2011 r. z mocy ustawy jako rolnik (małżonek), zaś w okresie od 9.03.2011 do nadal - jako domownik. Powołując się na przepis art. 16a ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, organ stwierdził, że wnioskodawczyni takiemu ubezpieczeniu podlega w związku z czym nie spełnia warunków do otrzymania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. zarzuciła, że decyzja jest dla jej rodziny bardzo krzywdząca i wskazała, że w KRUS jest zgłoszona jedynie jako domownik, a właścicielem gospodarstwa rolnego jest syn. Nadmieniła ponadto, że do dnia 30.06.2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem, który ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że ustawa o świadczeniach rodzinnych określa przesłanki negatywne, których wystąpienie wyklucza przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiąc w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, natomiast z akt niniejszej sprawy wynika, że M. W. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: od 1.09.2000 r. do 8.03.2011 r. z mocy ustawy jako rolnik (małżonek), zaś w okresie od 9.03.2011 do nadal - jako domownik (zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w [...] z dnia 6.02.2013 r.). Mając na uwadze powołany wyżej przepis art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny organ odwoławczy stwierdził, iż wnioskodawczyni nie spełnia warunków uprawniających do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W skardze do sądu M. W. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, iż nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, jak stwierdziło Kolegium i co było powodem pozbawienia prawa do zasiłku opiekuńczego. Strona zwróciła uwagę, że jej syn T. przejął ziemię po ojcu i jest jej jedynym właścicielem, natomiast ona korzysta z możliwości dobrowolnego ubezpieczenia jako domownik, w celu zachowania ciągłości ubezpieczenia i nie rozumie dlaczego została za to ukarana odebraniem świadczenia. W ocenie skarżącej, celem ustawodawcy, który podjął decyzję o przyznawaniu specjalnych zasiłków opiekuńczych było udzielanie pomocy właśnie takim osobom jak jej mąż i ona sama, gdyż bezpośrednia opieka nad osobą niepełnosprawną przynosi lepsze efekty, gdy jest zapewniona przez członka rodziny, a nie przez instytucje państwowe. Osoba, która podejmuje się trudu wieloletniej opieki nad członkiem rodziny, jednocześnie, pozbawiając siebie źródła dochodu, ma prawo oczekiwać pomocy ze strony państwa. Zwalnia wówczas państwo z obowiązku zapewnienia osobie chorej, niezdolnej do samodzielnej egzystencji miejsca w formie zinstytucjonalizowanej. Nie sposób również jej zdaniem nie dostrzec, że osobista troska jest nie tylko moralną powinnością, ale także obowiązkiem alimentacyjnym między małżonkami. Kwota uzyskana z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego stanowi wtedy substytut wynagrodzenia za pracę. Powyższe poglądy znajdują, zdaniem skarżącej, swoje odzwierciedlenie w bogatym orzecznictwie sądowym i powołała się na opinię Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 18.07.2008 r. podkreślił, iż "Świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie, a odmowa wsparcia osobom bliskim podważa racjonalność ustawodawcy i jest sprzeczna z wymaganiami wynikającymi z art. 71 ust. 1 Konstytucji". W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądową kontrolą w niniejszej sprawie objęte jest postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] Wójta Gminy [...] o odmowie przyznania M. W. specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na męża M. W.. Takie rozstrzygnięcie wniosku skarżącej organy motywowały wystąpieniem w sprawie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b, tj. nie przysługiwaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403), wymienionemu ubezpieczeniu podlega obowiązkowo: rolnik, zamieszkujący i prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych lub dział specjalny produkcji rolnej, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także małżonek rolnika oraz domownik stale pracujący w tym gospodarstwie, jeżeli rolnik ten, jego małżonek, domownik, nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty, albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Natomiast osoby niespełniające warunków do podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu, dla których działalność rolnicza stanowi stałe źródło utrzymania, mogą ubezpieczyć się dobrowolnie po złożeniu stosownego wniosku w jednostce KRUS. Z akt niniejszej sprawy w sposób bezsporny wynika, że M. W. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: od 1.09.2000 r. do 8.03.2011 r. z mocy ustawy jako rolnik (małżonek), zaś w okresie od 9.03.2011 do nadal - jako domownik (zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w [...] z dnia 6.02.2013 r.). Zmiana statusu skarżącej, ubezpieczonej w KRUS, wynika z faktu przekazania gospodarstwa rolnego przez M. i M. W. swojemu synowi M. W. na mocy aktu notarialnego z dnia[...]. Według oświadczenia skarżącej, okoliczność ta spowodowała zmianę charakteru ubezpieczenia skarżącej z obowiązkowego (jako rolnik – właściciel) na dobrowolny – domownik w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez jej syna jako właściciela. Stanowisko to uwiarygodnia fakt, iż skarżąca przez cały czas sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, co sugerowałoby brak możliwości stałej pracy w gospodarstwie rolnym rozumianej jako bezwzględny warunek uznania za domownika, zgodnie z art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje również, że M. W. - osoba wymagająca opieki - posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...]r.; orzeczenie zostało wydane na stałe, a niepełnosprawność istnieje od 06.2010 r. M. W. pobiera z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] rentę rolniczą, natomiast M. W. - osoba sprawująca opiekę nie posiada żadnego dochodu, sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Opieka sprawowana jest całodobowo, gdyż jej mąż wymaga ciągłej opieki, z uwagi na swój stan zdrowia. Obecnie Pan W. porusza jedynie gałkami ocznymi, a wszystkie czynności wykonuje przy nim skarżąca, co jednoznacznie wskazuje na fakt całkowitego poświęcenia się przez skarżącą sprawowaniu osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem z wyłączeniem jednoczesnej pracy w gospodarstwie rolnym. Powyższa okoliczność nie pozostaje bez znaczenia przy ocenie spełniania przesłanek wymaganych do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ale w okolicznościach niniejszej sprawy, wymaga bliższego zbadania przez zobowiązanie skarżącej do podania czy i kiedy składała wniosek o objęcie ubezpieczeniem emerytalno – rentowym oraz ustosunkowania się do pisma pracownika KRUS z 6.02.2013 r., stwierdzającego, że skarżąca nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z ustawy. Jak wyżej wskazano, z mocy art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b, ów zasiłek nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. W stanie faktycznym ustalonym w niniejszej sprawie, okoliczność w tym przedmiocie budzi uzasadnione wątpliwości, czy skarżąca aktualnie podlega dobrowolnemu, czy obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS jako domownik, a zatem, czy dyspozycja przywołanego przepisu została zrealizowana. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W pkt II sentencji wyroku orzeczono na mocy art. 152 P.p.s.a.