II SA/Bd 171/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2025 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2025 r. nr SKO-4111/915/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 6 grudnia 2024 r.nr ŚRiFA.8252.1.46.2024.SŻ Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2024 r. Wójt Gminy L. odmówił H. P. ("Skarżący", "Wnioskodawca", "Strona") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem K. P.. W uzasadnieniu decyzji organ, w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323; w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., dalej: "u.ś.r." ) stwierdził, że przeszkodą dla przyznania świadczenia jest niepowstanie niepełnosprawności do 18 lub 25 roku życia. W odwołaniu od powyższej decyzji Wnioskodawca wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Wskazał, iż brat jest osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga całodobowej opieki. Stan zdrowia brata pogorsza się i Wnioskodawca pomaga mu we wszystkich czynnościach życiowych. Niepełnosprawność brata istnieje od 26 roku życia. Strona wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., w którym doszło do uznania niekonstytucyjności różnicowania opieki nad osoba niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] stycznia 2025r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie wydane w I instancji. W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej: "u.ś.w.") w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zamienianej w art. 43 (świadczenia rodzinne) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ wskazał negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. ustalenie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z dnia [...] października 2024r., iż niepełnosprawność brata Skarżącego istnieje od 26 roku życia. Oceniając powołanie się przez organ pierwszej instancji na okoliczność daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w kontekście normy z art. 17 ust. 1b u.ś.r., SKO podniosło, że przepis powyższy stracił przymiot konstytucyjności w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, iż Wójt wadliwie zakwalifikował ustalenia wieku, od którego istniała niepełnosprawność brata Skarżącego, jako przyczynę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w związku z treścią ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego niedopuszczalne było oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uznana została za niezgodną z Konstytucją RP. Jednocześnie zdaniem organu Skarżący nie spełnił warunków pozwalających na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Organ podał, że decyzją Kolegium z dnia [...] marca 2023 r. H. P. przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. na okres od [...] grudnia 2022r. do [...] sierpnia 2024r., tj. do czasu upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności K. P.. Skarżący w dniu [...] listopada 2024 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad chorym bratem – K. P., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z [...] października 2024 r. Z orzeczenia tego wynika, że brat Skarżącego został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] października 2027r. Z orzeczenia wynika również, że niepełnosprawność istnieje od 26 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2016 r. Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności złożono [...] sierpnia 2024 r. Było to kolejne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dotyczące brata Wnioskodawcy. Termin ważności poprzedniego orzeczenia upływał [...] sierpnia 2024 r. Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony przed upływem terminu ważności wcześniejszego orzeczenia. Ta okoliczność powoduje, że Strona nie spełniła warunków określonych w art. 63 ust. 3 u.ś.w. Organ podał, że warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na określonych zasadach jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W związku z powyższym organ wskazał, że uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia [...] grudnia 2023 r. przysługuje tylko tym osobom, których podopieczni uzyskali nowe orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, jednak pod warunkiem, że wniosek o wydanie takiego orzeczenia został złożony najwcześniej dzień po upływie ważności poprzedniego orzeczenia. W sprawie wniosek złożono przed upływem ważności orzeczenia. To powoduje, że nie spełniono warunku koniecznego do zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., natomiast zgodnie z obecnym brzmieniem ustawy świadczenie pielęgnacyjne dotyczy jedynie opiekunów osób, które nie ukończyły 18 roku życia. Mając na uwadze obecnie obowiązujący stan prawny organ uznał, że obecnie osobą uprawnioną do uzyskania pomocy w związku z istniejącą niepełnosprawnością jest K. P.. Art. 3 ust. 1 u.ś.w. stanowi bowiem, iż celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Na podstawie ust. 2 art. 3 ustawy świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy L. z dnia [...] grudnia 2024r. oraz o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzucono naruszenie: - art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i Wójta Gminy L., iż złożenie wniosku o przyznanie świadczenia przed upływem terminu ważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, - art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoby, którym przed dniem wejścia w życie ustawy na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. przyznano świadczenie pielęgnacyjne zachowują do niego prawo tylko i wyłącznie, gdy złożyły wniosek o przyznanie nowego świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, gdy wniosek taki nie wynika z rozbieżnego orzecznictwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz.1267 t.j.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935 t.j. dalej: "p.p.s.a."), doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji – uchybiły prawu materialnemu, w sposób uzasadniający uwzględnienie skargi oraz wyeliminowanie z obrotu decyzji obu instancji. Jakkolwiek organy obu instancji analizowały prawnomaterialne warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., to należy w pierwszej kolejności wskazać, że od 01 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy art. 43 u.ś.w., w której całkowicie zmieniono kryteria przyznania ww. świadczenia, ponieważ obecnie nie jest możliwe uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną, a ponadto uchylono m.in. art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowił podstawę rozstrzygnięcia organu I instancji. Zasadniczy spór sprowadza się do ustalenia, czy Skarżący spełnił warunki do kontynuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego po [...] sierpnia 2024r. Wnioskodawca do wniosku o świadczenie załączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z [...] października 2024 r., który zaliczył jego brata do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] października 2027r., stwierdzając, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a stwierdzony stopień niepełnosprawności istnieje od [...] czerwca 2016 r. Z uwagi na niemożność ustalenia okresu od kiedy powstała niepełnosprawność organ I instancji odmówił prawa do świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023r.), uznając, że przeszkodą dla przyznania świadczenia jest niepowstanie niepełnosprawności do 18 lub 25 roku życia. Decyzja pierwszoinstancyjna w oczywisty sposób naruszała prawo, albowiem została oparta na przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r., który stracił przymiot konstytucyjności w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P. Zasadnie więc organ odwoławczy zakwestionował błędne stanowisko organu I instancji. W sposób wadliwy natomiast, naruszając normy materialnoprawne rozstrzygnął o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego literalne brzmienie art. 63 ust. 3 u.ś.w. wyklucza możliwość przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że wniosek o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności został złożony [...] sierpnia 2024 r., a więc przed upływem ważności dotychczasowego orzeczenia (ważnego do [...] sierpnia 2024 r.). Powyższy przepis stanowi, że osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Z kolei zgodnie z art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. do 31 grudnia 2023 r.), albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od 1 stycznia 2024 r.), na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. W ocenie organu odwoławczego - literalne brzmienie art. 63 ust. 3 u.ś.w., wyklucza możliwość przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek o wydanie o orzeczenie o niepełnosprawności złożono bowiem przed upływem terminu ważności poprzedniego orzeczenia, a nie jak stanowi przepis art. 63 ust. 3 w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia. W ocenie Sądu wbrew stanowisku organu odwoławczego przy interpretacji tego artykułu nie może mieć zastosowania jedynie wykładnia literalna albowiem prowadziłaby ona do wniosków sprzecznych z założeniami samej ustawy. Wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to jednak nie można się jedynie do nich ograniczać, zwłaszcza gdy wykładnia literalna prowadzi do uznania, że ustawa zawiera przepisy wewnętrznie niespójne i jej wyniki są niezgodne z rzeczywistymi intencjami ustawodawcy, którego zamiarem nie było pozbawianie praw już nabytych osób, które do 31 grudnia 2023r. świadczenie pielęgnacyjne pobierały. Wskazuje na to jednoznacznie treść uzasadnienia projektu ustawy z [...] lipca 2023r. o świadczeniu wspierającym, gdzie wskazano: "Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego" (por. Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejm RP IX kadencji). W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. Nie budzi wątpliwości, że Skarżący należy właśnie do osób, które korzystają z uregulowania ww. ustawy pozwalającego na zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach. Nabył on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na "starych zasadach" i prawo to przysługiwało jemu w dacie [...] sierpnia 2024 r. Po drugie, stwierdzić należy, że sporny przepis art. 63 ust. 3 u.ś.w., w ocenie Sądu, miał ograniczyć sytuacje występowania z wnioskami o świadczenie pielęgnacyjne bez ograniczenia terminu do ich składania. Stąd też ustawodawca wprowadził zastrzeżenie, że wnioski muszą być złożone w określonym terminie. Rzeczą oczywistą jest, że termin na potrzeby tej regulacji musiał zawierać nie tylko jego długość (liczbę miesięcy), lecz również punkt odniesienia w rozpoczęciu biegu terminu, co skutkowało wskazanie: "od daty utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności". Jest to wskazanie literalnie dość niefortunne, ponieważ z jednej strony w sposób jasny zakreśla cezurę czasową po przekroczeniu której wnioskodawca utraci możliwość kontynuacji świadczenia na dotychczasowych warunkach, ale z drugiej strony w sposób dezinformujący adresata normy, sugeruje, że nie tylko późniejsze złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ale i zbyt wczesne (przed dniem następującym po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności), odnosi taki sam skutek, co opóźnione złożenie takiego wniosku, a ustawodawca zamiaru takiego nie wyraził, kiedy dokona się wykładni omawianego przepisu w sposób funkcjonalny i systemowy. Nie sposób zatem przyjąć za racjonalne założenia, iż w sytuacji (jak w niniejszej sprawie), gdzie Skarżący wystąpił o orzeczenie o niepełnosprawności przed datą utraty jego ważności, w konsekwencji pozbawiony został prawa do kontynuowania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z wnioskiem wystąpił zbyt wcześnie. W praktyce Skarżący zrobił więcej niż się od niego wymagało. Winien wystąpić z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od daty utraty ważności dotychczasowego orzeczenia, tymczasem wystąpił z takowym wnioskiem niejako "na zapas" – przed upływem jego terminu ważności. Raz zatem jeszcze należy podkreślić, iż nie było celem przepisu art. 63 ust. 3 u.ś.w., wykluczenie z kręgu osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne "na starych zasadach", osób które jeszcze przed terminem upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności wystąpiły o nowe orzeczenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22.01.2025 r., sygn. akt: II SA/Łd 750/24; wyrok WSA w Łodzi z dnia 21.11.2024 r., sygn. akt: II SA/Łd 648/24; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13.11.2024 r., sygn. akt: II SA/Bd 767/2024 r.). Dodatkowo zauważyć należy, iż zgodnie z art. 6bb ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność. Warto także zauważyć, iż Skarżący formalnie dochował terminu 3 miesięcy do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W tych warunkach – w ocenie Sądu – doszło do naruszenia przepisu art. 63 ust. 3 u.ś.w., co miało oczywisty wpływ na wynik sprawy, bowiem błędna wykładnia treści art. 63 ust. 3 u.ś.w. ukierunkowała charakter rozstrzygnięcia, tj. utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji z przyjęciem, że odmowa przyznania świadczenia jest zasadna. Wszystko to uzasadniało zakwestionowanie prawidłowości decyzji organu I jak i II instancji i powodowało konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji przede wszystkim uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię art. 63 ust. 3 u.ś.w. W konsekwencji sprawa powinna zostać rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie 01 stycznia 2024 r., o ile nie zajdą inne przesłanki wyłączające. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji wyroku.