II SA/Bd 174/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2008 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę Decyzją z dnia [....] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił przyznania A. K. uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w polskiej organizacji podziemnej w latach 1943-1945, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że wniosek wyżej wymienionego dotyczący przyznania uprawnień nie został udokumentowany oświadczeniami zweryfikowanych świadków złożonymi na specjalnych formularzach i nie uzyskał rekomendacji Zarządu Wojewódzkiego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej i Byłych Więźniów Politycznych w B. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. K. wskazał, iż dowody w przedmiocie jego działalności winny zawierać akta Urzędu Bezpieczeństwa w B, gdyż przez szefa tegoż UB został aresztowany w majątku R., gdzie był zatrudniony jako buchalter. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wydał w dniu [...] decyzję utrzymującą w mocy jego decyzję z dnia [...] Z uzasadnienia decyzji wynika, że fakty złożenia przysięgi w organizacji podziemnej, otrzymania pseudonimu i wykonywania konkretnych zadań w organizacji konspiracyjnej nie zostały potwierdzone oświadczeniami świadków, z których jeden ograniczył się do określenia działalności wnioskodawcy jako współpracy z organizacją, zaś drugi potwierdził jego kontakty z grupami partyzanckimi w celach aprowizacji, a przy tym świadkowie nie udokumentowali własnego udziału w opisywanych wydarzeniach, przez co ich oświadczenia nie stanowią wiarygodnego materiału dowodowego. W wyniku wniesionej skargi Naczelny Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 maja 2004 r. sygn. II SA/Gd 2482/01 uchylił obydwie wyżej wymienione decyzje organu do spraw kombatantów. W motywach wyroku Sąd stwierdził, że jakkolwiek ustawodawca nałożył na zainteresowaną osobę obowiązek złożenia udokumentowanego wniosku wraz z rekomendacją, to jednak nie zostało wyłączone stosowanie ogólnych zasad postępowania wynikających z kpa. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie organ ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że oświadczenia świadków są mało wiarygodne, nie próbując nawet ich skonfrontować, a nadto nie ustosunkował się do proponowanego przeprowadzenia dowodu z akt Urzędu Bezpieczeństwa w B., co stanowi naruszenie art. 7 kpa. Kolejną decyzją z dnia [....] nr [....] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych znów odmówił uwzględnienia wniosku A. K. powołując się na negatywny wynik ustaleń w materiałach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej w L. (nie znaleziono żadnych dokumentów dotyczących jego osoby w tym potwierdzających fakt aresztowania), brak rekomendacji oraz nie udokumentowanie przez świadków, którzy złożyli oświadczenia, swej działalności konspiracyjnej w AK i NZS w latach 1943-1945. Powyższa decyzja doręczona w dniu 20 maja 2005 r. uzyskała przymiot ostateczności w związku z nie zaskarżeniem jej przez stronę. W dniu 28 grudnia 2006 r. A. K. skierował do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismo wnioskujące o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] z uwagi na nieprzesłuchanie, mimo wskazań NSA w Gdańsku, świadków – W. L. i A. O., co stanowi istotne naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Poinformowany dwukrotnie przez organ o możliwościach i trybach wzruszenia decyzji ostatecznej, w pismach z dnia 18 czerwca 2007 r. i 9 września 2007 r. podtrzymał powyższy wniosek. W dniu [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzję nr [....] odmawiającą wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie uznając, iż A. K. nie wskazał żadnej z podstaw skutkujących wznowieniem postępowania wyszczególnionych w art. 145 § 1 kpa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona ponowiła żądanie zawarte w piśmie z dnia 28 grudnia 2006 r. w celu wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z zaleceniami NSA oraz wniosła o przesłuchanie w charakterze świadków byłego szefa UB w B. nazywanego "[...]" i sześciu innych osób towarzyszących mu w 1944 r. przy jego aresztowaniu. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów orzekł o utrzymaniu własnej decyzji w mocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w podaniu o wznowienie postępowania nie powołano się na żadną z przesłanek wznowienia wymienionych w art. 145 § 1 kpa, a poza tym oświadczenia świadków A. O. i W. L., o których przesłuchanie wniosła strona, nie mogłyby stanowić podstawy wznowienia z uwagi na uchybienie terminowi określonemu w art. 148 kpa. Powyższą decyzję A. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, iż złożył podanie z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 148 kpa, gdyż organ, mimo poinformowania go we wniosku z dnia 28 grudnia 2006 r. o zamianie adresu, wysyłał decyzje na poprzedni nieaktualny już adres przy ulicy L. w B. Ponadto organ, mimo zobowiązania wyrokiem sądowym, nie podjął próby skonfrontowania świadków. Skarżący zarzucił także, iż organ nie odniósł się w ogóle do jego wniosku o przesłuchanie szefa Urzędu Bezpieczeństwa w Biłgoraju oraz innych funkcjonariuszy tego urzędu w charakterze świadków na okoliczność aresztowania go. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wydając zaskarżoną decyzję organ nie naruszył prawa w sposób wpływający na jej treść, a tylko pod tym kątem decyzja ta podległa kontroli sądowej. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych w W. obligowany był do podjęcia czynności w kierunku wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną dnia [....] w związku z wyraźnym, nie budzącym wątpliwości żądaniem skarżącego zawartym w jego piśmie z dnia 28 grudnia 2006 r., potwierdzonym dodatkowo po pouczeniu go przez tenże organ o wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego trybach i podstawach prawnych wzruszenia decyzji posiadających przymiot ostateczności. Podnieść należy, że organ administracji publicznej nie jest władny odstąpić od wybranego przez stronę trybu postępowania zamierzającego do wyeliminowania z obrotu prawnego niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Nie jest dopuszczalne także zamienne stosowanie poszczególnych trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji ostatecznych przewidzianych w art. 145, 156 czy też 154 i 155 kpa z uwagi na to, iż każdy z nich ma na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i oparty jest na odmiennych przesłankach. Wznowienie postępowania jest instytucją stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeśli postępowanie, w którym ją wydano było dotknięte wadliwością przewidzianą w art. 145 § 1 kpa. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną można podzielić na dwie fazy. Pierwsza z nich polega na badaniu formalnych podstaw wznowienia, a w konsekwencji –wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 kpa) lub decyzji o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 kpa). W drugiej fazie postępowania, która ma miejsce po wydaniu postanowienia o wznowieniu, organ bada czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła oraz ocenia, jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc – jakie rozstrzygnięcie merytoryczne należy wydać. Zatem jeśli organ ustali, że nie zachodzą podstawy do wznowienia postępowania, nie może przejść do merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej kwestionowaną przez stronę decyzją. W pierwszej tzw. wstępnej fazie, poprzedzającej podjęcie postanowienia o wznowieniu postępowania, obowiązkiem organu administracji publicznej jest zbadanie, czy podana we wniosku o wznowienie postępowania przyczyna mieści się w kategorii przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1-8 kpa oraz czy został zachowany termin do złożenia wniosku o wznowienie. Jako uzasadnienie żądania wznowienia postępowania skarżący podał brak przesłuchania dwóch świadków wskazanych w wyroku NSA w Gdańsku z dnia 5 maja 2004 r., to jest W. L. i A. O., a następnie dodatkowo w piśmie z dnia 14 października 2007 r. stanowiącym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy – potrzebę przesłuchania w charakterze świadków szefa UB w B. oraz towarzyszących mu przy aresztowaniu skarżącego innych funkcjonariuszy tegoż urzędu. Jakkolwiek w motywach zaskarżonej decyzji organ konkretnie odniósł się tylko do pierwszej ze wskazanych przez skarżącego podstaw wznowienia i niezbyt jasno wyjaśnił brak możliwości wznowienia postępowania w oparciu o nią w nawiązaniu do określonego w art. 148 § 1 kpa terminu, to jednak ogólne stwierdzenie organu, że strona domagając się wznowienia postępowania faktycznie nie powołała żadnej z okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 kpa, było w ocenie Sądu, trafne. Czynności dowodowe, które według skarżącego winny być przez organ przeprowadzone, mogą być w świetle poszczególnych przesłanek wznowienia wymienionych w art. 145 § 1 pkt. 1-8 kpa, rozpatrywane wyłącznie na gruncie pkt 5 § 1 tego artykułu. Zgodnie z art. 145 §1 pkt 5 kpa wznawia się postępowanie, jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Jak wynika z powyższego unormowania, dla zastosowania określonej w nim podstawy wznowienia konieczne jest łączne spełnienie następujących warunków: 1. ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody są dla sprawy istotne, tzn. dotyczą przedmiotu sprawy i mają znaczenie prawne- mogące wpłynąć bezpośrednio na treść decyzji, 2. nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody muszą istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej, 3. ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody są nowe, pod którym to pojęciem należy rozmieć zarówno okoliczności lub dowody nowo odkryte, jak również po raz pierwszy zgłoszone przez stronę, 4. owe okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję. Dowody w postaci przesłuchania świadków W . L. i A. O., a także funkcjonariuszy UB jako służące ustaleniu, czy działalność skarżącego w czasie okupacji odpowiadała kryteriom przewidzianym w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), byłyby niewątpliwie dowodami istotnymi i teoretycznie możliwymi do przeprowadzenia przed i w dniu wydania decyzji ostatecznej, to jest [...] (teoretycznie, gdyż uwagi na znaczny upływ czasu nie wiadomo czy osoby te jeszcze żyją). O potrzebie przesłuchania, czy też skonfrontowania wyżej wymienionych kobiet była mowa już w wyroku NSA w Gdańsku, a zatem dowodów tych nie można zaliczyć do nowo odkrytych i nie znanych organowi na dzień [....] Z kolei wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków- szefa UB w B. i jego współpracowników skarżący zgłosił w piśmie z dnia 14 października 2007 r., czyli już po wydaniu decyzji odmawiającej przyznania mu uprawnień kombatanckich i w tym sensie jest to nowy dowód w sprawie, lecz na fakt aresztowania go przez szefa UB nazwanego przez niego "[....]" w sierpniu 1944 r. w miejscowości R. skarżący powoływał się od początku prowadzenia postępowania w przedmiocie przyznania mu uprawnień – już w życiorysie załączanym do dokumentacji przekazanej przy piśmie z dnia 6 stycznia 1998 r. organowi ds. kombatantów przez Zarząd Wojewódzki Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych, a także jest o nim mowa w oświadczeniach W. L. i A. O. z 1997 r., a zatem możliwość sprawdzenia przez organ powyższej okoliczność i jednocześnie ustalenia powodów aresztowania w drodze przesłuchania uczestniczących w tej czynności osób istniała już od 1998 r. Skoro organ już w trakcie postępowania prowadzonego w trybie zwykłym dysponował możliwością przeprowadzenia z urzędu określonych dowodów na okoliczność konkretnego faktu, lecz z możliwości tej nie skorzystał, to nie można przyjąć, że spełniony został warunek sine gua non zaistnienia podstawy wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 kpa w postaci braku wiedzy organu o nowych okolicznościach faktycznych lub dowodach, na który to warunek wskazano wyżej w pkt 4. Podnieść w tym miejscu należy, że gdyby nawet zawarte we wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją I instancji z dnia [...] żądanie przeprowadzenia dowodów z zeznań funkcjonariuszy UB mogło być zakwalifikowane jako podstawa wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, to negatywną przesłankę wznowienia w niniejszej sprawie postępowania stanowiłoby niezachowanie terminu określonego w art. 148 § 1 kpa. W myśl art. 148 § 1 kpa strona ze skutkiem prawnym może wnieść o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawy do wznowienia postępowania. W przypadku wskazanej wyżej okoliczności z art. 145 § 1 pkt 5 kpa powyższy termin upłynął w niniejszej sprawie wiele lat temu. Stwierdzenie to należy zresztą odnieść również do dowodów z zeznań kobiet mieszkających w 1944 r. w tym samym budynku co skarżący. Ustosunkowując się do argumentacji skargi zaznaczyć trzeba, że nieporozumieniem jest powoływanie się w niej, w kontekście art. 148 kpa, na wysyłanie do skarżącego przez organ korespondencji na nieaktualny adres. Poza tym dopiero w piśmie z dnia 9 września 2007 r. potwierdzającym wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia 5 maja 2005 r. odmawiającą przyznania mu uprawnień kombatanckich, skarżący podał, iż od grudnia 2002 r. mieszka przy ul. G. [...] i kolejne pisma i decyzje organu prawidłowo ekspediowane były na powyższy adres. Nadmienić także trzeba, że cała korespondencja kierowana do skarżącego przed dniem 9 września 2007 r. na adres przy ul. [...] w B., była bez przeszkód przez niego odbierana i sam we własnych pismach jako miejsce zamieszkania go wskazywał. Ze względu na to, że wyliczenie w art. 145 § 1 kpa podstaw do wznowienia postępowania jest wyczerpujące, wyjście poza nie byłoby rażącym naruszeniem prawa uzasadniającym stwierdzenie nieważności wydanej, po przeprowadzeniu wadliwie wznowionego postępowania, decyzji. Stąd też, jakkolwiek przyznać należy skarżącemu rację, że organ ds. kombatantów zobligowany był wyrokiem NSA w Gdańsku do przesłuchania i skonfrontowania W. L. i A. O. (wskazania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku są wiążące dla organu) i zaniechanie dokonania tych czynności mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to powyższa wadliwość postępowania prowadzonego w trybie zwykłym, jako nie miesząca się w podstawach wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1-8 kpa, nie mogła być w przypadku niniejszej sprawy wzięta pod uwagę. Mogła być natomiast skutecznie przez skarżącego podniesiona w skardze do Sądu na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i osób Represjonowanych, utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...], o ile oczywiście złożony zostałby wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] Z przedstawionych wyżej względów uznając skargę za nieuzasadnioną na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) orzeczono, jak w sentencji wyroku.