II SA/Bd 18/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od opłat sądowych w całości, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Z.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy wraz z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową. Skarżący podał, że nie pracuje, nie posiada żadnych nieruchomości Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 17 lutego 2015r. wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej P.p.s.a. w terminie 10 dni, od dnia otrzymania wezwania. Skarżący został wezwany do nadesłania odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym innych domowników w przypadku osoby fizycznej), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, zasiłków, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu, udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu), aktualnego zaświadczenia o statusie bezrobotnego, oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu, oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę). Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu 19 marca 2015 r. Skarżący pismem z dnia 27 marca 2015 r. wniósł o przedłużenie terminu uzupełnienia braków wniosku. Wobec nieprzedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 17 lutego 2015 r., postanowieniem z dnia 31 marca 2015r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek Z.M. o przyznanie prawa pomocy oraz odmówił przedłużenia terminu. Pismem z dnia 23 kwietnia 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podniósł, że uzyskuje świadczenie rentowe w wysokości [...] zł i oprócz niego nie uzyskuje żadnego innego dochodu. Mieszkanie, którego był najemcą i w którym aktualnie mieszka wraz z współlokatorem jest zadłużone na kwotę ponad [...] zł i czeka na eksmisję. Podkreślił, że nie pracuje zawodowo i nie posiada żadnych nieruchomości, samochodu. Nie pomaga mu również rodzina. Do sprzeciwu dołączył decyzję o waloryzacji renty inwalidzkiej, PIT-40A za 2014 r. oraz wykaz operacji na koncie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że w złożonym sprzeciwie skarżąca nadal nie wyjaśniła okoliczności do wyjaśnienia, których została zobowiązana w zarządzeniu z dnia 17 lutego 2015 r. Dołączył jedynie decyzję o waloryzacji renty inwalidzkiej, PIT-40A za 2014 r. oraz wykaz operacji na koncie. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r. poz. 270, dalej jako "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W nadesłanym formularzu skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika w istocie, że nie posiada rodziny, dochodu, żadnego majątku ruchomego, nieruchomości oraz oszczędności (wpisy we wszystkich rubrykach "nie dotyczy"). Mając na uwadze, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie budziło wątpliwości pod kątem określenia na ile jego sytuacja materialna wynika z jego subiektywnego nastawienia do własnych zdolności płatniczych, a na ile znajduje uzasadnienie w obiektywnie postrzeganych okolicznościach faktycznych, skarżący został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, stosownie do dyspozycji art. 255 P.p.s.a. Wyjaśnienia te miały na celu z jednej strony uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z tego względu, zarządzeniem z dnia 17 lutego 2015 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów, w terminie 10 dni, co miało na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny jego faktycznych możliwości finansowych (wezwanie doręczono 19 marca 2015r.). Skarżący nie przedłożył w wyznaczonym terminie jakichkolwiek wyjaśnień ani dokumentów, a jedynie nadesłał wniosek o przedłużenie wyznaczonego terminu do 30 dni. Do wniosku dołączył druk ZUS ZLA potwierdzające niezdolność do pracy w terminie od [...]. do [...]., jednakże z dokumentu tego wynika, że według wskazań lekarza chory może chodzić. Stwierdzić przyjdzie, że skarżący nie wykazał skutecznie braku możliwości przedłużenia wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów oraz wyjaśnień dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, w tym wysokości dochodów i wydatków. Podkreślenia wymaga, iż nawet wraz ze sprzeciwem od orzeczenia referendarza skarżący przedłożył wyłącznie część wskazanych informacji i dokumentów, zatem nie skorzystał z możliwości wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przykładowo rozliczenie PIT 40a wyłącznie za rok 2014, wybiórcze wyciągi z kont bankowych, niezgodne z treścią wezwania, brak wykazania tytułu prawnego do lokalu, wysokości miesięcznych wydatków związanych z jego użytkowaniem jak również innych miesięcznych wydatków. Nie wykazano również wielkości lokalu mieszkalnego, faktu wskazywanego zadłużenia lokalu. Jednocześnie skarżący wskazał, że w lokalu mieszkalnym zamieszkuje wspólnie z osobą trzecią, która zatem winna co najmniej partycypować w kosztach jego utrzymania. Brak dokumentów wskazujących dochody współlokatora oraz potwierdzenia wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 P.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4 lipca 2014 r. sygn. I OZ 530/14). W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, gdyż nie nadesłał on dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 17 lutego 2015 r. Nadesłane przy sprzeciwie dokumenty: decyzja o waloryzacji renty inwalidzkiej, PIT-40A za 2014 r. oraz wykaz operacji na koncie należy uznać za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących nadesłanego wniosku wnioskodawca tym samym nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Skarżący uzyskuje dochód w postaci wojskowej renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł, potrącenia w związku z egzekucją nie zmieniają tej okoliczności, nie wykazał rzetelnie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej, zatem nie wykazał, że jego sytuacja uzasadnia przyznanie mu ze środków publicznych prawa pomocy w zakresie całkowitym. Niemniej mając na uwadze okoliczności wynikające z analizy przedłożonych (aczkolwiek niepełnych) dokumentów Sąd uznał, że zaistniały przesłanki przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli zwolnienia od wpisów sądowych, co umożliwi stronie ewentualne poniesienia we własnym zakresie innych kosztów postępowania. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 i art. 245 § 3 w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.