II SA/Bd 198/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) asesor WSA Anna Klotz Protokolant Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata A. N. 292,80 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją nr [...] (sygn. [...] ) z dnia [...]1993 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na podstawie art. 22 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75, ze zm.) odmówił przyznania E. H.uprawnień kombatanckich. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, wyżej wymieniony wywieziony został w lutym 1945 r. do C. do pracy w kopalni, skąd powrócił do Polski w listopadzie 1945 r., przy czym - zdaniem organu - wykonywanie pracy przymusowej w ZSRR podobnie, jak i w obozach pracy III Rzeszy Niemieckiej nie stanowi podstawy do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie. Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 29 grudnia 1994 r. sygn. SA/Gd 1824/94 oddalił skargę E. H. na powyższą decyzję stwierdzając, iż samo wykonywanie pracy przymusowej na terenie b. Związku Radzieckiego nie uprawnia do ubiegania się o kombatanctwo. Ze względu zaś na to, że skarżący przyznał na rozprawie, iż w 1943 r. został wpisany na III listę przynależności niemieckiej i został wcielony do wojska niemieckiego, przyjąć należy, iż nie wykazał, by jego deportacja nastąpiła z przyczyn politycznych lub narodowościowych (za polskość). Przyczynę narodowościową przekreśla okoliczność, której skarżący nie zaprzecza, że w czasie deportacji znajdował na liście przynależności niemieckiej. W czerwcu 2001 r. wpłynęła do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rekomendacja Związku Sybiraków - Zarząd Oddziału B. dotycząca przyznania E. H. urodzonemu 22 czerwca 1928 r. uprawnień kombatanckich w związku z jego pobytem na przymusowym zesłaniu w obozie "[...]" w C.. W załączonych do niej kwestionariuszu i życiorysie E. H. podał, iż w czasie wojny nie zmieniał obywatelstwa, był dzieckiem pozostającym na utrzymaniu rodziców, a od 1942 r. pracował jako robotnik w Ś. u niemca. Decyzją z [...] 2001 r. wskazany organ, na podstawie art. 149 § 3 kpa odmówił rozpoznania sprawy powołując się na wyrok NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku oddalający skargę na decyzję z dnia 31 maja 1993 r., a następnie - po ponownym rozpoznaniu sprawy - decyzję tę utrzymał w mocy (decyzja z 4 września 2001 r.). W oznaczonym datą 26 lutego 2002 r. piśmie skierowanym do NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku E. H. podniósł, iż w uzasadnieniu wyroku Sądu sygn. SA/Gd 1824/94 zawarte jest błędne ustalenie, że podpisał on III listę przynależności niemieckiej i został wcielony do wojska niemieckiego, podczas gdy na rozprawie w dniu 29 grudnia 1994 r. podał, że to jego rodzice zostali zmuszeni do podpisania wymienionej listy i że jego ojciec był w wojsku niemieckim. Postanowieniem z dnia [...] 2002 r. sygn. SA/G d 1824/94 NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku oddalił wniosek E. H. o sprostowanie wyroku, z dnia 29 grudnia 1994 r. sygn. SA/Gd 1824/94. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, iż zmiana wskazanego przez wyżej wymienionego fragmentu uzasadnienia wyroku nie mieści się w zakresie art. 350 § 1 Kpc w związku z art. 59 ustawy z 11 maja 1995 r. o NSA (Dz. U. Nr 74, poz. 368, ze zm.), ponieważ dotyczy kwestii merytorycznej, a na podstawie tego przepisu można sprostować niedokładności w wyroku, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Niemniej zapis protokołu rozprawy z dnia 29 grudnia 1994 r. wskazuje na oczywistą wadliwość powołanego w uzasadnieniu wyroku ustalenia (w protokole tym stwierdza się, iż skarżący "wyjaśnia, że w 1943 r. jego ojciec został przymuszony do zaakceptowania wpisania go na trzecią listę przynależności niemieckiej" oraz, że "został wówczas wcielony do wojska niemieckiego"). Powyższe postanowienie doręczono skarżącemu 2 maja 2002 r. (K. 110 akt) Następnie wyrokiem z dnia 19 czerwca 2002 r. sygn. II SA/G d 3507/01 NSAOśrodek Zamiejscowy w Gdańsku w związku ze skargą E. H. uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2001 r. i poprzedzającą ją decyzję tego organu z [...] 2001 r. ze względu na brak w sprawie wniosku strony jakkolwiek należałoby sądzić, że są to decyzje w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania, a nadto sentencja decyzji nie określa w sposób właściwy przedmiotu sprawy. Poza tym orzekający w sprawie organ wskazując na ustalenia wyroku NSA z 29 grudnia 1994 r. wkroczył w zagadnienie merytoryczne, co nie jest dopuszczalne na gruncie art. 149 § 3 kpa. Jednocześnie odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazał, że w obecnym postępowaniu podniesione okoliczności nie mogły być przedmiotem rozpoznania, gdyż stosownie do art. 57 ustawy o NSA orzeczenia tego Sądu są prawomocne. Pismem z dnia 20 marca 2006 r. E. H. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozważenie jego sytuacji w zakresie spełniania warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich, a w kolejnym piśmie z dnia 12 lipca 2006 r. sprecyzował, że jako podstawę wzruszenia decyzji ostatecznej, na mocy której odmówiono mu przyznania uprawnień kombatanckich wskazuje art. 145 § 1 pkt 1 kpa, gdyż dowody, w oparciu o które ustalono, iż nie spełnia warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich były dowodami fałszywymi. Fałszywość dowodów została zaś potwierdzona postanowieniem NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 19 marca 2002 r., w którym stwierdzono, że zawarte, w uzasadnieniu wyroku tegoż Sądu z dnia 29 grudnia 1994 r. ustalenie, iż to skarżący podpisał trzecią listę przynależności niemieckiej i został wcielony do wojska niemieckiego jest błędne. W następnie rozpatrzenia powyższego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał w dniu [...] 2006 r. decyzję nr [...] odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego własną decyzją z dnia [...] 1993 r. nr [...] o odmowie przyznania E. H. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wniosek o wznowienie postępowania strona złożyła z uchybieniem miesięcznego terminu określonego wart. 148 § 1 kpa, gdyż o fałszywych dowodach dowiedziała się w czerwcu 2002 r. z doręczonego w tym czasie postanowienia NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wydanego w dniu 19 marca 2002 r., a o wznowienie postępowania wystąpiła w dniu 14 lipca 2006 r. (data stempla pocztowego na przesyłce zawierającej pismo z 12 lipca 2006 r.). We wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy E. H. podniósł, że me powinien ponosić negatywnych konsekwencji uchybienia wymogom formalnym w sytuacji, gdy źródłem okoliczności uniemożliwiających uzyskanie przez niego pozytywnego rozstrzygnięcia jest nieprawidłowe działanie władzy sądowej. Decyzją z dnia [...] 2006 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o utrzymaniu własnej decyzji z dnia [...] 2006 r. w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych i możliwość ich wzruszenia tylko w przewidzianych ściśle określonych w kpa, zaś w trybie wznowienia postępowania - tylko w razie wniesienia podania o wznowienie w terminie przewidzianym wart. 148 § 1 kpa. Stąd też - wobec wystąpienia przez stronę o wznowienie postępowania po terminie - należało w tym zakresie wydać decyzję odmowną. Nadto organ nadmienił, że błędne ustalenie zawarte w wyroku NSA pozostaje bez wpływu na treść decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania stronie uprawnień kombatanckich, gdyż pobyt w ZSRR nie stanowi represji w rozumieniu przepisów ustawy z 24 stycznia 1991 r. Decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2006 r. E. H. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając jej obrazę art. 8 i 9 kpa i podnosząc naruszenie sformułowanych w tych przepisach zasad udzielania informacji, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa oraz - pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa spowodowało, iż mimo podstaw do nabycia uprawnień kombatanckich, nie może ich uzyskać. Skarżący nie zgodził się także ze sformułowaniem organu, iż pobyt w ZSRR nie stanowi represji w rozumieniu ustawy o kombatantach. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Wznowienie postępowania jest instytucją stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeśli postępowanie, w którym ją wydano było dotknięte wadliwością przewidzianą wart. 145 § 1 kpa. Rozpatrując podanie o wznowienie postępowania organ oprócz dopuszczalności wznowienia z przyczyn przedmiotowych i podmiotowych - winien zbadać, czy zachowano określany wart. 148 § 1 kpa termin do złożenia podania nie oceniając, czy wskazane przez stronę przyczyny wznowienia faktycznie wystąpiły. W myśl art. 148 § 1 kpa strona ze skutkiem prawnym może wnieść o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Wniosek z dnia 12 lipca 2006 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów Osób Represjonowanych z dnia 31 maja 1993 r. E. H. oparł na przesłance przewidzianej wart. 145 § 1 pkt 1 kpa. Przepis ten stanowi, iż wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. We wniosku z dnia 12 lipca 2006 r. E. H. jednoznacznie wskazał, że fałszywość dowodów, w oparciu o które ustalono, że nie spełnia on kryteriów do uzyskania uprawnień kombatanckich, potwierdzona została w postanowieniu NSA Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 19 marca 2002 r. poprzez stwierdzenie, że ustalenie tego Sądu w przedmiocie podpisania przez niego trzeciej listy przynależności niemieckiej; zawarte w wyroku z 29 grudnia 1994 r. było błędne. W związku z tym przyjąć należało, że o powyższym błędnym ustaleniu strona dowiedziała się z doręczonego jej z urzędu w 1995 r. uzasadnionego wyroku z dnia 29 grudnia 1994 r., a stwierdzenie błędności ustalenia (faktyczności dowodu) nastąpiło w postanowieniu sądowym z dnia 19 marca 2002 r., które strona otrzymała w dniu 2 maja 2002 r. (vide pismo NSA - OZ w Gdańsku karta 110 akt), a nie jak podała w czerwcu 2002 r. Skoro wyekspediowanie przesyłki z wnioskiem o wznowienie postępowania nastąpiło w dniu 14 lipca 2006 r., ustawowy termin do złożenia wniosku przewidziany wart. 148 § 1 kpa został o kilka lat przekroczony. Ewentualne pouczenie skarżącego, przez organ w lipcu 2006 r., tj. bezpośrednio po wpłynięciu wniosku o wznowienie postępowania lub nawet jeszcze wcześniej po otrzymaniu pisma skarżącego z dnia 20 marca 2006 r., o konieczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa wart. 148 § 1 kpa (przy uwzględnieniu art. 9 kpa), byłoby bezprzedmiotowe, bowiem jednym z warunków przywrócenia terminu jest, by tenże wniosek złożony został w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Przy tym jako przyczynę uchybienia terminu nie można wskazywać nieznajomości prawa. Złożenie żądania wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu czyni wznowienie niedopuszczalnym i stanowi tym samym podstawę do wydania decyzji odmawiającej wznowienia postępowania w oparciu o art. 149 § 3 kpa. Wznowienie postępowania z obejściem przepisu art. 148 § 1 kpa uzasadniałoby stwierdzenie nieważności kończącej to postępowanie decyzji jako rażąco naruszającej prawo (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Godziłoby bowiem w wyrażoną wart. 16 kpa zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Z przedstawionych wyżej względów brak jest przesłanek do uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji nawet przy podzieleniu zarzutu skargi, iż doszło w niniejszej sprawie do naruszenia wyrażonej wart. 8 kpa zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Samo bowiem naruszenie powyższej zasady nie może przesądzić o wznowieniu postępowania administracyjnego. Nienależnie od uchybienia terminowi do złożenia podania w przedmiocie wznowienia postępowania skarga nie zasługuje na uwzględnienie z Innej Jeszcze, pominiętej przez organ przyczyny, związanej z oddaleniem przez NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z dnia 23 grudnia 1994 r. skargi na decyzję, której dotyczy żądanie wznowienia postępowania. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Analogiczne unormowanie zawarte było w dacie wydawania powyższego wyroku w obowiązującym w tym czasie art. 209 kpa, a nadto przewiduje je art. 99 przepisów, wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271). Wymieniona wyżej ocena ma moc wiążącą nawet w przypadku wyroku uznawanego za wadliwy, jeśli nie został on wzruszony we właściwym trybie - poprzez wniesienie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a do 31 grudnia 2003 r. rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego. Zakres "prawomocności" nadanej decyzji ostatecznej wyrokiem sądu administracyjnego oddalającym skargę wyznaczają z jednej strony - ocena przez sąd zgodności zaskarżonej decyzji z prawem na podstawie stanu faktycznego istniejącego na dzień jej wydania oraz z uwzględnieniem stanu prawnego wówczas obowiązującego, a z drugiej strony - niezwiązanie sądu granicami skargi skutkujące obowiązkiem, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów, skontrolowania, czy w procesie stosowania przez organ prawa nie doszło do niedostrzeżonego przez stronę rażącego jego naruszenia lub też naruszenia wpływającego na treść decyzji. Wyrok oddalający skargę jest rezultatem Jej nieuwzględnienia wobec niewystępowania wad procesowych uzasadniających uchylenie decyzji albo stwierdzenie jej nieważności. Z wyroku takiego zatem wynika, że w dniu wydania zaskarżona decyzja ostateczna nie była prawnie wadliwa z punktu widzenia wskazanych wyżej kryteriów sądowej kontroli legalności decyzji administracyjnych. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądowym poglądem, który skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie podziela, wyrok oddalający skargę zamyka organowi możliwość korzystania z nadzwyczajnych postępowań właściwych do uchylenia wadliwych decyzji ostatecznych w sytuacji, gdy wadliwość decyzji mogła być stwierdzona przez sąd administracyjny w toku rozpoznania skargi. W związku z tym uznaje się za dopuszczalne jedynie wznowienIe postępowania ze względu na przesłanki wymienione wart. 145 § 1 pkt 1, 2, 5, 7, 8 kpa i to tylko w przypadku, gdy przesłanki te zostaną ujawnione lub pojawiają się po wyroku sądowym. A contario więc brak jest podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 kpa (w tym pkt 1) w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, gdy skarga na tę decyzję została oddalona przez sąd administracyjny, a jako przesłankę wznowienia podano okoliczność, która temu sądowi była znana (vide wyroki NSA sygn. I SA 891/87 z 17 lutego 1988 r., sygn. SA/Wr 358/85 z 30 września 1985 r., sygn. II SA 815/01 z 10 lutego 2003 r., sygn. I SA 884/96 z 30 października 1996 r., wyroki WSA sygn. VII SA/Wa 497/05 z 7 grudnia 2005 r., sygn. VII SA/Wa 956/05 z 15 lutego 2006 r. i inne). Nie budzi wątpliwości, że kwestia podpisania przez ojca skarżącego trzeciej listy przynależności niemieckiej i wcielenia go do wojska niemieckiego sądowi rozpoznającemu w dniu 29 grudnia 1994 r. skargę była znana, skoro fakt ten odnotowany został w protokole rozprawy. Sąd ten zaś w uzasadnieniu wyroku zawarł sprzeczne z tymże protokołem ustalenia. Mimo powyższej wadliwości wskazanego wyroku, skarżący nie wystąpił we właściwym czasie z inicjatywą do Ministra Sprawiedliwości, Prokuratora Generalnego lub Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o wzniesienie od niego rewizji nadzwyczajnej. Zaznaczyć również należy, że dla wznowienia postępowania administracyjnego wadliwość przewidziana wart. 145 § 1 pkt 1 kpa (lub innych punktach tego przepisu) musiałaby dotyczyć decyzji, gdy tymczasem na etapie postępowania poprzedzającego wydanie w dniu 31 maja 1993 r. decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich nie było w ogóle mowy o podpisaniu listy przynależności niemieckiej przez ojca skarżącego względnie samego skarżącego. Okoliczność ta pojawiła się dopiero w postępowaniu sądowym. W myśl art. 149 § 2 kpa postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Zatem w sytuacji, gdyż już z żądania skarżącego było widoczne, ze powołuje się on na okoliczność, która - ze względu na zakres prawomocnego orzeczenia sądowego - nie mogła być przyczyną wznowienia postępowania administracyjnego (lecz powodem wniesienia rewizji nadzwyczajnej), także i z tego względu zasadne było wydanie decyzji o odmowie wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie, bowiem nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia postępowania, o którym mowa w art. 149 § 2, aby następnie wydać rozstrzygnięcie na podstawie art. 151 kpa. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 15, poz. 1270) należało orzec o oddaleniu skargi wobec jej bezzasadności. Ze względu na to, iż celem skarżącego jest doprowadzenie do uchylenia niekorzystnej dla niego decyzji z dnia 31 maja 1993 r. zauważyć należy, że w świetle przepisów art. 146 § 1 i 151 § 2 kpa upływ czasu, nawet w razie gdyby zaistniały ku temu podstawy, uniemożliwia po przeprowadzeniu wznowionego postępowania wydanie decyzji o treści przewidzianej w art. 151 § 1, pkt 2 kpa. Ustosunkowując się dodatkowo do uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdzić trzeba, że na etapie rozstrzygania o dopuszczalności wznowienia postępowania organ nie powinien był wypowiadać się, jak to uczynił w jego końcowej części, co do meritum sprawy.