II SA/Bd 217/08

Dnia 1 lipca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Krzysztof Gruszecki sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 1 lipca 2008 roku sprawy ze skargi H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokata J. O. kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Bd 217/08 Uzasadnienie H. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] Nr [...] utrzymująca w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 2000r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) oraz art. 1, art. 2 pkt 5, art. 7 w związku z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T. przez Inspektora Wydziału Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta T. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla córek: L. D. ( studentki [...] w T., Wydział Biologii i Nauk o Ziemi) oraz A. D. ( studentki Uniwersytetu Medycznego im. K. M. w P.). W dniu [...] Prezydent Miasta T. przyznał H. D. zaliczkę alimentacyjną na córki w okresie od [...] do [...]. Następnie w dniu [...] skarżąca dostarczyła do organu I instancji zaświadczenie o rozpoczęciu przez A. D. od [...] trzyletnich studiów dziennych na Uniwersytecie W. w Anglii. Z uwagi na powyższą okoliczność Prezydent Miasta T. na podstawie art. 18 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 1 pkt 3 ustawy oświadczeniach rodzinnych uchylił decyzję z dnia [...] w części dotyczącej przyznania zaliczki alimentacyjnej na A. D. Skarżąca od powyższej decyzji Prezydenta Miasta T. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. W jej ocenie brak jest podstaw do pozbawienia córki zaliczki alimentacyjnej w sytuacji, gdy podjęła studia w Anglii na podstawie polskiej matury. Dodała nadto, że córka posiada obywatelstwo polskie i że żaden z rodziców nie został zwolniony z obowiązku jej utrzymania w czasie nauki. Oświadczyła również, że córka jest całkowicie na jej utrzymaniu. W dalszej części odwołania skarżąca opisała swoją trudną sytuację finansową. Do odwołania załączyła niektóre dokumenty potwierdzające koszty utrzymania córki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. nie uwzględniło żądań zawartych w odwołaniu i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta T. o pozbawieniu ww. córki zaliczki alimentacyjnej odpowiada przepisom prawa. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało się na art. 1 ust. 3 ustawy oświadczeniach rodzinnych w związku z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i uznało, że skoro A. D. nie przebywa na terytorium RP w okresie, na który przyznano jej zaliczkę z uwagi na studia w Anglii, to nie zamieszkuje na terytorium RP przez okres zasiłkowy. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] Nr [...] skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której wniosła o jej uchylenie i uchylenie decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędną interpretację przez organy art. 1 pkt 2, art. 7 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 1 ust. 3 ustawy oświadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącej art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jasno i precyzyjnie określa krąg podmiotów uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej. Zatem ustawa o oświadczeniach rodzinnych nie może zmieniać tego kręgu osób uprawnionych. Skarżąca zarzuciła również organowi błędne przyjęcie, że córka nie zamieszkuje w Polsce. Na poparcie swojego stanowiska powołała się na art. 25 Kodeksu cywilnego. Dodała również, że córka swoje centrum życiowe koncentruje w T., a nie w Anglii. Pobyt na studiach ma charakter czasowy. W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie i nie podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem przepisów proceduralnych, ale również z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co słusznie podniosła skarżąca w skardze. Zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą, a także przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.). Organy obydwu instancji pominęły okoliczność, że decyzja Prezydenta Miasta T. z dnia [...] o ustaleniu zaliczki alimentacyjne na obie córki była decyzją ostateczną. Wzruszenie jej mogło zatem odbyć się w odpowiednim trybie wskazanym przez przepisy prawa. Zgodnie z art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Przepis powyższy stanowi samodzielną podstawę, bez konieczności odwoływania się do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, do dokonania zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w razie zaistnienia okoliczności objętych jego dyspozycją. Organy administracji publicznej nie są jednak zwolnione z obowiązku przestrzegania zasad ogólnych zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, zwłaszcza zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 Kpa.). W rozpoznawanej sprawie nie wszczęto bowiem postępowania w sprawie i nie zawiadomiono strony, że będzie wydana decyzja w oparciu o art. 10 a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaskarżone decyzje nie zawierają ani uzasadnienia prawnego, ani uzasadnienia faktycznego co do zastosowania przez organy powyższego przepisu jako podstawy uchylenia. Naruszają zatem przepis art. 107 § 1 kpa w zakresie elementów decyzji jakimi są uzasadnienie faktyczne i prawne. Sąd odnosząc się do zarzutów merytorycznych skargi podziela stanowisko skarżącej w niej zawarte. Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna uregulowane zostały w przepisach ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą. I tak, zgodnie z art. 2 pkt 5 lit. a) ustawy osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W świetle powyższych przepisów nie ulega wątpliwości, iż osobą uprawnioną do otrzymania zaliczki alimentacyjnej jest dziecko, któremu na podstawie prawomocnego wyroku sądowego zasądzone zostały alimenty, a którego w postępowaniu administracyjnym reprezentuje z reguły rodzic samotnie je wychowujący (upoważnienie dla matki w aktach administracyjnych sprawy). Podkreślenia przy tym wymaga, iż rozpoznając prawo do zaliczki alimentacyjnej w niniejszej sprawie okoliczności tej nie można tracić z pola widzenia. Podstawą prawną dla odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej stał się dla organów administracji przepis art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992) stosowanego w związku z odesłaniem zawartym w art. 18 ust. 2 ustawy, w myśl którego świadczenia przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują oni na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Ustalając miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia, organy administracji skoncentrowały się wyłącznie na fakcie rozpoczęcia przez uprawnioną osobę studiów w Anglii i zupełnie pominęły jej miejsce zamieszkania w T. Jest okolicznością bezsporną, że córka skarżącej – A. D. jest osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej w rozumieniu przepisów ustawy, jest bowiem wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i na jej rzecz zasądzone zostały alimenty, których egzekucja okazała się bezskuteczna. Nie jest również kwestionowane, że ww. uprawniona jest osoba ucząca się, gdyż podjęła studia w szkole wyższej. Sporne jest natomiast, czy w świetle przepisu art. 7 ust. 1 zaliczka alimentacyjna przysługuje jej od kiedy podjęła studia w Anglii. Organy administracji uznały, że osobie uprawnionej, która przyjęta została na studia wyższe poza granicami RP zaliczka alimentacyjna nie przysługuje. Taka interpretacja przepisu art. 7 ust. 1 ustawy jest w ocenie Sądu błędna. Prowadzi ona do pozbawiania zaliczek alimentacyjnych wszystkich tych, którzy w normalnym trybie zostali przyjęci na studia wyższe poza granicami kraju. Przepis art. 7 ust. 1 . o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej nie uzależnia przyznania zaliczki od podjęcia studiów w kraju i interpretować należy go w powiązaniu z pozostałymi przepisami ustawy. W szczególności należy mieć na uwadze, że zaliczka jest świadczeniem wypłacanym na poczet należnego danej osobie świadczenia alimentacyjnego, którego osoba ta nie może uzyskać od zobowiązanego do alimentacji z powodu bezskuteczności egzekucji (art. 2 pkt 7). Zaliczka ma zatem na celu zapewnienie osobie uprawnionej środków utrzymania. Przyjęcie, że osoby uczące się uprawnione są do zaliczki do chwili ukończenia 24 roku życia, oznacza, że celem ustawodawcy było zapewnienie szczególnej ochrony osobom, które z powodu kontynuowania nauki nie są w stanie same zapewnić sobie niezbędnych środków utrzymania. Należy dodać, że zaliczki finansowane są z budżetu państwa (art. 17 ust. 2 ustawy), zadaniem państwa jest bowiem szeroko rozumiana pomoc rodzinie. W tej sytuacji za osoby uczące się uznać należy nie tylko osoby kontynuujące naukę na uczelniach polskich, ale także osoby, które kontynuują naukę w szkole wyższej poza granicami RP. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do nieuzasadnionego różnicowania sytuacji osób, które wybrały studia w kraju z osobami studiującymi poza jego granicami. Błędna interpretacja przepisu art. 7 ust. 1 ustawy doprowadziła do naruszenia przez organy administracji publicznej przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Podjecie studiów za granicą nie stanowi o zmianie miejsca zamieszkania. Stanowisko to zostało przesądzone w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczących przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jako przykład posłużyć może w tym miejscu teza zawarta w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05- LEX nr 190969 " 1. O opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały. 2. Zaniechanie wykonania obowiązku zgłoszenia wyjazdu za granicę, nałożonego art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, nie ma żadnego wpływu na ustalenie przesłanek z art. 15 ust. 2 tej ustawy do wymeldowania z pobytu stałego. Wyjazd za granicę nie jest bowiem równoznaczny z opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu stałego, uzasadniającym wymeldowanie". Do oceny miejsca zamieszkania córki posłużyć może przytoczony przez skarżącą art. 25 kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964r. Nr 16, poz.93 ze zm.), który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Rozpoznając sprawę ponownie uwzględnią organy przedstawione wyżej uwagi i wydadzą decyzję zgodną z prawem. Z uwagi na powyżej przedstawiony stan faktyczny i prawny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a, art. 152 i art. 205 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.