II SA/Bd 220/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 maja 2012r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., po rozpatrzeniu odwołania K. K., utrzymało w mocy wydaną przez Prezydenta Miasta G. w dniu [...] na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) decyzję nr [...] o odmowie przyznania wyżej wymienionej świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem – W. P. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że organ I instancji w świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a wskazanej ustawy, nie mógł przyznać wnioskodawczyni wymienionego świadczenia z uwagi na pozostawanie wymagającego opieki ojca w związku małżeńskim z B. P., która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaskarżając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. K. K. podniosła, że matka nie jest w stanie bezpiecznie i dobrze opiekować się ojcem niezdolnym do samodzielnej egzystencji, w tym podawać mu leki, gdyż choruje na jaskrę, na skutek której nie widzi na prawe oko, słabo widzi na oko lewe, w związku z czym sama wymaga pomocy, w tym zakraplania do oczu leków. W tej sytuacji odwołująca się musi wykonywać w jej zastępstwie, poza opieką nad ojcem, wszystkie czynności związane z prowadzeniem domu, takie jak dokonywanie zakupów, sprzątanie, palenie w piecu, przynoszenie opału. Ze skargi wynika również, że B. P. w [...] składała do ZUS wniosek o przyznanie jej I grupy inwalidztwa, lecz nie uzyskała pozytywnego orzeczenia. W uzasadnieniu skargi K. K. powołała się nadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07 stwierdzający niezgodność art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wskazując iż w jego świetle jest osobą uprawnioną do sprawowania opieki nad ojcem i uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo iż pozostaje on w związku małżeńskim. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonych aktów pod względem zgodności z prawem, to jest bada, czy kwestionowany akt nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego, zaś uwzględnia skargę eliminując tenże akt z obrotu prawnego tylko wówczas, gdy stwierdzi, że narusza on prawo w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Wydając orzeczenie o charakterze kasacyjnym Sąd nie jest kompetentny do rozstrzygania o prawach lub obowiązkach stron postępowania, a tym samym o przyznaniu lub odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. W świetle powyższych kryteriów wniesioną skargę należało uznać za bezzasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 października 2011 r. wprowadzonym ustawą opublikowaną w Dz. U. Nr 205, poz. 1212 z 2011 r. W myśl art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt organu I instancji K. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. P., załączając do wniosku orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] o jego trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, zaś w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta G. podniosła brak możliwości opiekowania się przez matkę ojcem z uwagi na stan jej zdrowia - chorobę w postaci jaskry (słabe widzenie i tylko na jedno oko) oraz przedłożyła kserokopię historii choroby B. P. W aktach administracyjnych znajduje się nadto decyzja Prezydenta G. z dnia [...], z której wynika fakt rejestracji wnioskodawczyni w PUP w G. w charakterze bezrobotnej bez prawa do zasiłku. W świetle zamieszczonej w art. 3 pkt 21 b ustawy o świadczeniach rodzinnych definicji znacznego stopnia niepełnosprawności ojciec skarżącej spełnia wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy kryterium. Sama zaś skarżąca należy do "innych osób, na których zgodnie z przepisami ... ciąży obowiązek alimentacyjny" wobec ojca, z tytułu opieki nad którym ubiega się o świadczenie. Stosownie bowiem do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek alimentacyjny, to jest dostarczenia m.in. środków utrzymania ciąży na rodzeństwie i krewnych w linii prostej, którymi w pierwszej kolejności są, jako zstępni dzieci. Natomiast negatywną przesłankę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pozostawanie W. P. w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika z interpretacji a contario zacytowanego wyżej punktu 2a art. 17 ust. 5 ustawy. W związku z treścią skargi zasadne jest nawiązanie w tym miejscu do okresu poprzedzającego wprowadzenie ostatniej, obowiązującej w dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wersji wskazanego unormowania. Mocą art. 27 pkt 13 b ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (DZ. U. Nr 86, poz. 732) wprowadzono do ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 czerwca 2005 r. negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pozostawiania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Mimo tego rodzaju ustawowego ograniczania w zakresie rozstrzygania w przedmiocie świadczenia, w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych, w tym również WSA w Bydgoszczy, w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. nr P 27/07 (Trybunał orzekł niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji przepisu art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny) ukształtowało się stanowisko, iż niekonstytucyjny przepis odmawiający prawa do świadczenia osobom innym niż rodzice nie może stanowić podstawy do odmowy przyznawania świadczenia małżonkowi sprawującemu opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym współmałżonkiem, który to małżonek także należy do podmiotów zobowiązanych wobec niego alimentacyjnie. Niezależnie do tego, podobnie jak w orzeczeniach innych sądów (m.in. WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010 r. II SA/Rz 272/10, WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r. II SA/Ol 61/09, NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r. OSK 722/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyrokach z dnia 28 kwietnia 2011 r. sygn. II SA/Bd 261/11, z dnia 14 września 2010 r. sygn. II SA/Bd 683/10 i innych przyjął - argumentując, że "literalne odczytywanie unormowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w sytuacji, gdy drugi małżonek nie może takiej opieki świadczyć, gdyż sam jej potrzebuje" - iż " w wymienionym przypadku fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia córce lub synowi tychże małżonków sprawującemu nad nimi opiekę, jako zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności krewnym w linii prostej." Dodanie przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 2a słów: "chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" oznacza, zdaniem Sądu, zaaprobowanie przezeń wskazanego wyżej stanowiska. Z przepisu tego wynika, bowiem obecnie, iż możliwe jest uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego (między innymi przez córkę, syna) na wymagającą opieki osobę (to jest o znacznym stopniu niepełnosprawności), mimo iż pozostaje ona w związku małżeńskim, jeśli także jej współmałżonek posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności w myśl art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stała albo długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów. Pojęcie inwalidztwa, o którym mowa w pkt d funkcjonowało do dnia 1 września 1997 r. na gruncie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zapatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust. 4 tej ustawy do I grupy inwalidów zaliczano osoby niezdolne do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, które za względu na niemożność samodzielnej egzystencji wymagałyby stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Z kolei stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - Dz. U. z 2011 r., Nr 187 poz. 721 (dotyczy wymienionego punktu a), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wymaganym elementem znacznego stopnia niepełnosprawności wspólnym dla pkt a -d art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest, jak z powyższego wynika, niezdolność do samodzielnej egzystencji. Osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji niewątpliwie wymaga stałej, długotrwałej opieki ze strony innych osób, bez której nie jest możliwe zaspokajanie jej potrzeb życiowych, a za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (vide art. 4 ust. 4 cyt. ustawy z 27 sierpnia 1997 r. ). Odstąpienie przez ustawodawcę od zakazu przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego sprawującym opiekę nad osobą pozostającym w związku z małżeńskim jeżeli współmałżonek tejże osoby posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności oznacza więc wprowadzenie jednolitego kryterium zapobiegającego ewentualnej możliwości dokonywania rozbieżnych ocen na gruncie orzecznictwa sądowego co do rozmiaru wymaganej przez wspomnianego współmałżonka opieki, by było możliwe zastosowanie powyższego wyjątku. Z wyjaśnień skarżącej oraz przedłożonej przez nią kserokopii choroby B. P. wynika, że matka skarżącej cierpiąca na jaskrę i z tego powodu niedowidząca nie jest osobą spełniającą warunki do zaliczenia jej do I grupy inwalidów, bowiem mimo starań nie uzyskała orzeczenia stwierdzającego u niej takie inwalidztwo, co byłoby równoznaczne z uznaniem jej za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Należy zatem przyjąć, że stan zdrowia matki skarżącej nie wyłącza całkowicie możliwości sprawowania przez nią pieczy nad niepełnosprawnym mężem. Wobec powyższego, w świetle jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zachodziły, podstawy do wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia, czego oczywiście nie należy utożsamiać z pozbawieniem jej możliwości opiekowania się ojcem, a także - w miarę potrzeby - udzielania pomocy matce. W tym stanie rzeczy uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.