II SA/Bd 222/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lipca 2012 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz radcy prawnego T. S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłacanej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją znak [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1 a, art. 20 ust 3, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm.), dalej: u.ś.r., ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm., dalej: K.r.o.), § 7 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 oraz z 2009 r. Nr 114 poz. 950.), § 1 pkt 13 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) Naczelnik Wydziału Spraw Społecznych i Promocji Zdrowia Urzędu Miasta [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], odmówił przyznania R. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W. S-M. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że wnioskodawca nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania w/w świadczenia z uwagi na fakt, iż nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem W. S-M. (chory jest dla opiekuna osobą obcą, niespokrewnioną). Od powyższego rozstrzygnięcia, pismem z dnia [...] grudnia 2011 r., skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] podnosząc argument, iż jest ono dyskryminujące dla faktycznego opiekuna osoby dotkniętej niepełnosprawnością w stopniu znacznym w sytuacji, gdy ta nie ma rodziny i pozostaje samotna. W przedmiotowej sprawie, rodzice biologiczni zamieszkują w Niemczech i od urodzenia nie interesują się chorym. Są dla niego obcy. Poza tym chory nie posiada innej rodziny. Jedyną bliską mu osobą, sprawującą nad nim opiekę jest skarżący, w związku z tym rozstrzygnięcie organu I instancji strona uznała za krzywdzące. Organ II instancji, decyzją znak: [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Argumentując, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. z 2009r. Nr 214, poz. 1706) oraz art. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212). Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu; 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny; 3. opiekunowi faktycznemu dziecka; jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 4. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w pkt 1. Jak wywodził dalej organ, przedmiotowe świadczenie przysługuje zatem osobie, która powinna być zdolna do pracy, lecz rezygnować lub nie podejmować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym względem tej osoby powinien obciążać wnioskodawcę obowiązek alimentacyjny. W rozpatrywanej sprawie R. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niespokrewnioną - przyjacielem – W. S-M, który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] marca 2002 r. - nr [...], zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z uwagi na to, że powołany art. 17 wprost odwołuje się do definicji obowiązku alimentacyjnego zawartej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, wskazano, iż zgodnie z art. 128 Kodeksu obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Osoba niespokrewniona nie należy do kręgu wymienionych osób, a zatem R. M. nie ma wobec chorego obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że w aktualnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na osobę niespokrewnioną. Na tę decyzję R. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu, skarżący ponownie wskazał, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca, ponowił zarzuty względem rozstrzygnięcia oraz ich argumentację. Ponadto nadmienił skarżący, że stan chorego pogarsza się. Wobec braku biologicznej rodziny, rodzina skarżącego przygarnęła go i to skarżący, pozostając w przyjaźni z chorym, sprawuje nad nim opiekę (m.in. gotuje, sprząta, pilnuje – chory nie jest w stanie pozostawać sam w domu). Wobec nie podejmowania zatrudnienia z uwagi na stałą opiekę nad niepełnosprawnym, świadczenie pielęgnacyjne, jak wskazał skarżący, poprawiłoby wspólną sytuację jego (ubezpieczenie) i przyjaciela (możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb chorego). W chwili obecnej chory dysponuje dochodem w wysokości [...] zł netto, co nie wystarcza na życie i leczenie. Powołując się na art. 31 pkt 3 oraz 32 pkt 1 i 2 ("nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny"), a także art. 67 pkt 1 i 2 Konstytucji RP skarżący zwrócił się z prośbą do Sądu o uwzględnienie jego szczególnej sytuacji w drodze wyjątku. Ponadto strona wniosła o całkowite zwolnienie z kosztów sądowych, z uwagi na fakt pozostawania bez dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest tylko pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej może być wyłącznie ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie posiada właściwości dla kontroli decyzji wydanych w granicach danej sprawy wedle kryterium celowości i słuszności podjętego rozstrzygnięcia, z punktu widzenia życiowych potrzeb strony, lecz ocenia jedynie, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, regulowanym przepisami Działu III ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zatytułowanego "Obowiązek alimentacyjny". Stosownie do przepisu art. 128 K. r. o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 § 1 zd. pierwsze i § 2 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, skarżący jest dla chorego osobą obcą. Łączy ich przyjaźń, a nie więzy krwi. Nie należy zatem skarżący do kręgu osób, na których na zasadzie art. 128 K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem chorego. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy dokonały właściwej wykładni art. 17 ust 1 pkt 2 ustawy. W konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżący nie jest uprawniony do uzyskania dochodzonego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad przyjacielem, czyli osobą obcą. Jak wywiedziono już wyżej, istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanką konieczną, warunkującą przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania. Dodać również należy, że z dniem 1 stycznia 2010 r. wszedł w życie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dodany do Art. 17 ust. 1 przez art. 13 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 219, poz. 1706). W przepisie tym ustawodawca doprecyzował krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z ust. 1a świadczenie to przysługuje przede wszystkim osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Z kolei dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych, albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. Ostatnia nowelizacja przepisów ustawy, odnosząca się do świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymała zatem zasadę, że do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach precyzyjnie określonych w ustawie. Osobom obcym, które sprawują faktyczną opiekę nad chorym, ustawodawca prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie przyznał. W tej sytuacji uznać należało, że zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...] są zgodne z obowiązującym prawem. Posiadanie przez W. S-M. wymaganego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz brak możliwości sprawowania opieki przez osoby spokrewnione nie mogły, w świetle obowiązujących przepisów prawa, skutkować przyznaniem skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Sąd zwraca uwagę, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 1 i ust. 1a). Argumenty podnoszone przez skarżącego, niewątpliwie istotne ze społecznego punktu widzenia, nawet przy najwyższym stopniu zrozumienia, nie mogły zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczyły one sfery pozaprawnej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).