II SA/Bd 231/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r. sprawy ze skargi Wojewody Kujawsko-Pomorskiego na uchwałę Rady Gminy Grudziądz z dnia 29 września 2011 r. nr XII/49/2011 w przedmiocie skargi na uchwałę rady gminy w sprawie opłat z świadczenia udzielane przez przedszkole gminne 1. stwierdza nieważność § 2 zaskarżonej uchwały, 2. stwierdza, że zaskarżona uchwała w części objętej pkt 1 wyroku nie podlega wykonaniu. Powołując się na przepisy art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. , Nr 256, poz. 2572 ze zm. dalej zwanej u.s.o.) Rada Gminy [...] podjęła w dniu 29 września 2011r. uchwałę nr [...] w sprawie opłat za świadczenia udzielane przez przedszkole gminne prowadzone przez gminę[...]. W §1 uchwały zamieszczono zapis, że ustala się odpłatność wnoszoną przez rodziców lub opiekunów prawnych dzieci, korzystających ze świadczeń udzielanych przez przedszkole gminne prowadzone przez gminę [...] za opiekę, naukę oraz wychowanie, świadczonych w wymiarze przekraczającym 5 godzin dziennie. W §2 uchwały wskazano zaś, że miesięczna odpłatność za świadczenia określone w § 1 wynosi 80 zł, gdy dzienny pobyt dziecka w przedszkolu przekracza o jedną godzinę pięciogodzinny wymiar określony w §1, zaś 130 zł, gdy dzienny pobyt dziecka w przedszkolu przekracza o więcej niż jedną godzinę pięciogodzinny wymiar określony w § 1. W skardze na powyższą uchwałę Wojewoda [...] wniósł o stwierdzenie jej nieważności w części dotyczącej § 2. Wojewoda zarzucił Radzie Gminy[...], że dopuściła się naruszenia prawa tj. 14 ust. 5 pkt 1 u.s.o. Wskazał, że Rada Gminy ujęła ryczałtowo odpłatność za świadczenia, nakładając na rodziców obowiązek jej ponoszenia w każdym przypadku korzystania przez dziecko z wychowania przedszkolnego, bez uwzględnienia jakości tych świadczeń i przede wszystkim niezależnie od tego, w jakim rozmiarze dziecko korzysta z tych świadczeń. Organ nadzoru wskazał, że ustalając opłatę Rada powinna była określić jej wysokość za każde świadczenie z osobna, w oparciu o kalkulację ekonomiczną. Odpowiadając na skargę Rada Gminy [...] wskazała, że uznając skargę za zasadną w dniu 27 lutego 2012r. uchyliła zaskarżoną uchwałę i wydała nową (nr [...] pozbawioną wytkniętych w skardze wad prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.) wynika, że jedną z cech przedszkola publicznego jest bezpłatne nauczanie i wychowanie w zakresie co najmniej podstawy programowej wychowania przedszkolnego w czasie ustalonym przez organ prowadzący, nie krótszym niż 5 godzin dziennie. Rodzaj zaś i charakter zajęć objętych wymienioną podstawą programową określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 23 grudnia 2008r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz.U. Nr 4 poz.17). Z kolei w art. 14 ust. 5 wskazanej ustawy uprawniono radę gminy do ustalania opłat za świadczenia w prowadzonych przez gminę przedszkolach publicznych w czasie przekraczającym wymiar zajęć, z uwzględnieniem art. 6 ust. 1 pkt 2. Treść przywołanych przepisów jednoznacznie wskazuje, że rada gminy upoważniona jest do ustalenia opłaty, która musi mieć charakter ekwiwalentny. Opłata bowiem stanowi instytucję prawnofinansową, której istotną cechą jest ekwiwalentność. Pobiera się ją w związku z wyraźnie wskazanymi usługami i czynnościami organów państwowych lub samorządowych, dokonywanych w interesie konkretnych podmiotów. Opłata stanowi, zatem swoistą zapłatę za uzyskanie zindywidualizowanego świadczenia oferowanego przez podmiot prawa publicznego. Z powyższego wynika, że uchwała powinna precyzyjnie określać poszczególne świadczenia oferowane przez przedszkole publiczne w czasie przekraczającym wymiar zajęć bezpłatnych. Organ samorządu terytorialnego, ustanawiając opłatę powinien określić jej wysokość za każdą godzinę z osobna. Powinien również wykazać, iż wysokość opłaty pozostaje w związku przyczynowym z oferowanym świadczeniem. Sposób ustalenia odpłatności powinien być przekonujący, oparty na kalkulacji ekonomicznej i zasadzie ekwiwalentności oraz odpowiednio uzasadniony. Zasadny jest zatem zarzut Wojewody [...] dotyczący bezpodstawności ustalenia zaskarżoną uchwałą dwóch opłat miesięcznych za korzystanie przez dzieci ze świadczeń po pięciu godzinach bezpłatnego przebywania w przedszkolu. Oznacza to bowiem, że opłata za świadczenia udzielane przez przedszkole gminne ustalona została niezależnie od rzeczywistego czasu korzystania przez poszczególne dzieci z oferowanych od szóstej godziny świadczeń i ich rodzaju. Przedstawione wyżej uchybienia - jeśli uwzględnić ich wagę oraz rangę przepisów, z którymi pozostają w sprzeczności - należało zaliczyć do kategorii istotnych naruszeń prawa. Wykazane uchybienia przepisów rangi ustawowej rodzą konieczność wyeliminowania wadliwych zapisów z obrotu prawnego. W nawiązaniu do faktu podjęcia w dniu 27 lutego 2012r. przez Radę Gminy [...] nowej uchwały w przedmiocie opłat za przedszkole, która eliminuje z obrotu prawnego zaskarżoną uchwałę, wyjaśnić należy, że okoliczność ta nie czyni skargi Wojewody [...] bezprzedmiotową, skutkując umorzeniem postępowania sądowego, bowiem mimo uchylenia uchwała 29 września 2011r. uchwałę nr [...] wywołała skutki prawne w postaci pobierania w oparciu o nią opłat oraz mogłaby być nadal stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej uchylenie (m.in. upoważniałaby do egzekwowania zaległych, nieprawidłowo naliczonych opłat), zaś stwierdzenie nieważności tejże uchwały przez Sąd pozbawia ją mocy prawnej w całości ex tunc – tak jakby nigdy nie była podjęta, co oznacza, że nie może być w ogóle stosowana. Otwiera to między innymi drogę do realizacji uprawnień wynikających z art. 77 Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.) orzeczono jak w wyroku.