II SA/Bd 242/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 242/21 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] 2020 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania M. D. (dalej jako: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką G. G.. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia [...] 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że z dokonanych ustaleń wynika,iż osoba wymagająca opieki, poza skarżącą, ma troje dzieci. Syn osoby wymagającej opieki – D. G., przebywa u matki pięć razy w tygodniu, w miarę możliwości świadczy pomoc usługową wraz z zakupami żywności i leków. Wnioskodawczyni była zatrudniona do [...] 2019 r. (umowa wygasła), a od [...] 2020 r. do [...] 2020 przebywała na zasiłku chorobowym w związku z problemami z kręgosłupem. Po tym okresie podjęła poszukiwanie pracy, jednak jej nie uzyskała, a w związku z pogorszeniem stanu zdrowia matki podjęła się sprawowania nad nią opieki, na którą składa się pomoc w czynnościach dnia codziennego. Odnosząc się do powyższego SKO zwróciło uwagę, że pomoc w czynnościach dnia codziennego, jak zrobienie zakupów, przygotowywanie posiłków, wizyty u lekarza czy też czynności higieniczne, nie zajmuje całego dnia przez siedem dni w tygodniu lub większości dni w tygodniu. Zakres pomocy udzielanej przez skarżącą niepełnosprawnej matce, przy uwzględnieniu pomocy świadczonej przez brata skarżącej wskazuje na to, że wnioskodawczyni może sprawować opiekę nad matka jako osoba aktywna zawodowo. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. D., reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła organowi: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a."), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, albowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującym prawem. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; ze zm.; dalej jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu organy obu instancji trafnie uznały, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Jak podkreśla się w orzecznictwie opieka, o której mowa z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Podkreślić należy przy tym, że związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Zdaniem Sądu orzekającego w realiach niniejszej sprawy takiego rodzaju związku trudno się dopatrzyć. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca, po wygaśnięciu stosunku pracy ([...] 2019 r.), a następnie okresie przebywania na zasiłku chorobowym (od [...] 2020 r. do [...] 2020 r.) złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieka nad matką (wniosek z [...].2020r.). W ramach wykonywanej opieki, skarżąca pomaga matce w czynnościach dnia codziennego jak przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie, czynności higieniczne, pomiar ciśnienia i poziomu cukru, a także podawanie leków. Jak wynika przy tym z niezakwestionowanych przez stronę skarżącą ustaleń organu, poza skarżącą opiekę nad jej niepełnosprawną matką, sprawuje również brat skarżącej D. G., który przebywa u matki pięć razy w tygodniu, pomagając jej w tym czasie w codziennych czynnościach. Odnosząc się do powyższych ustaleń stwierdzić należy, że prowadzenie gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, robienie zakupów czy posiłków), nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które wykluczałyby podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania) czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Nie świadczą one o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc jednocześnie codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Także czynności związane z opieką nad matką skarżącej ograniczające się do pomocy w czynnościach higienicznych, ubieraniu, podawaniu lekarstw czy mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru nie są czynnościami oznaczającymi opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dlatego nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką oraz przy niekwestionowanej opiece sprawowanej również przez D. G. rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane przez skarżącą czynności, które podejmuje w ramach opieki nad niepełnosprawną matką są przede wszystkim, jak już podkreślano, zwykłymi czynnościami życia codziennego. Ponadto - co istotne - na zakres opieki sprawowanej przez skarżącą bezpośrednio wpływa rzeczywista pomoc i wsparcie, jakie matka otrzymuje od syna D. G.. Trudno w takiej sytuacji wywodzić niemożność podjęcia pracy przez skarżącą. Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności jej pomocy przy niektórych czynnościach, jednak sam znaczny stopnień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sam fakt sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta, jak podkreślano powyżej, musi być opieką nie tylko stałą, ale również na tyle absorbującą, że wyklucza podjęcie zatrudnienia. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.