II SA/Bd 245/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.J. na pismo Zakładu A w [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie: nieważności decyzji w sprawie odpowiedzialności za zobowiązania składkowe z tytułu ubezpieczenia społecznego postanowił odrzucić skargę. W dniu 24 listopada 1997 r. Zakład [...] w [...] wydał w stosunku do skarżącego W.J. decyzję o jego odpowiedzialności – jako członka zarządu spółki B – za zobowiązania spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników, w okresie od października 1996 r. do września 1997 r. Sąd [...] w [...] wyrokiem z dnia [...] września 2001 r. (sygn. akt [...]) oddalił odwołanie skarżącego od powyższej decyzji; apelacja skarżącego od tegoż wyroku została oddalona wyrokiem Sądu [...] w [...] w sprawie o sygn. akt [...] z dnia [...] maja 2003 r. (k. 22 akt sądowoadministracyjnych niniejszej sprawy). Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Zakład [...] – Oddział Wojewódzki w [...] stwierdził, że skarżący jest odpowiedzialny za zobowiązania składkowe spółki B i z tego tytułu zalega z opłatą: 1) składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za okres od października 1996r. do września 1997 r., 2) kosztów postępowania egzekucyjnego, 3) kosztów upomnień przedegzekucyjnych, 4) odsetek za zwłokę. Sąd [...] w [...][...] Wydział [...] postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. (sygn. akt [...]) odrzucił odwołanie skarżącego od decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r. Wskutek zażalenia skarżącego Sąd [...] - Sąd [...] w [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r. uchylił postanowienie Sądu [...] z dnia [...] października 2006 r. w zakresie pkt 2, 3 i 4 decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r., oddalając jednocześnie zażalenie w pozostałej części. Sąd [...] w uzasadnieniu wskazał, że wskutek ww. rozstrzygnięć Sądów w sprawie decyzji z dnia [...] listopada 1997 r. jest ona wiążąca zarówno dla stron jak i Sądu co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Nie ma zatem możliwości badania zasadności obciążenia skarżącego zaległościami składkowymi spółki B za okres od października 1996 r. do września 1997 r., gdyż w tym zakresie nastąpiła powaga rzeczy osądzonej. Pismem z dnia [...] lipca 2006 r. (k. 8) skarżący zwrócił się do Dyrektora Oddziału [...] w [...] o stwierdzenie nieważności, uchylenie lub stwierdzenie wygaśnięcia" decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r. orzekającej o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania składkowe wraz z kosztami związanymi z egzekucją i odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu skarżący, odwołując się do treści uzasadnienia ww. postanowienia Sądu [...] w [...] z dnia [...] października 2006 r. podniósł, że decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r. obarczona jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887; z późn. zm.), gdyż dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] listopada 1997 r. Zdaniem skarżącego wnioskowana czynność miałaby być "wykonaniem" postanowienia Sądu [...] w [...] z dnia [...] października 2006 r. W wyniku dalszej korespondencji ze skarżącym, podczas której żądał on nadal "wykonania" postanowienia Sądu [...] poprzez "usunięcie z obiegu prawnego" decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r., Zakład [...] Oddział Wojewódzki w [...], pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] uznał powyższe żądanie za bezzasadne. W skardze do sądu administracyjnego W.J., podtrzymując swoje stanowisko co do konieczności "wykonania" postanowienia Sądu [...] wniósł o uchylenie, zmianę lub stwierdzenie nieważności "zaskarżonej decyzji lub postanowienia". W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż organ rozstrzygając w przedmiocie nieważności nie zachował przewidzianej prawem formy decyzji, a ponadto sprawa została rozpatrzona przez organ niewłaściwy, gdyż w sprawie nieważności powinien rozstrzygnąć organ wyższego stopnia. W odpowiedzi organ stwierdził, iż skarga jest nieuzasadniona. Podniósł, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] października 2006 r. Sąd wskazał, że nieważnością dotknięte jest postępowanie sądowe toczące się z odwołania skarżącego, a nie decyzja [...]. Organ stwierdził także, iż pismo z dnia [...] stycznia 2008 r. miało jedynie charakter informacyjny, nie rozstrzygało o istocie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd administracyjny odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości tegoż sądu. Z tego względu należy zwrócić uwagę na przedmiot postępowania, którym jest wypowiedź organu w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie odpowiedzialności za uiszczenie składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Stosownie do art. 476 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296; z późn. zm.; zwanej "k.p.c.") sprawa dotycząca ubezpieczeń społecznych (a więc zdaniem Sądu także odpowiedzialności za uiszczanie składek z tego tytułu) jest jednym z rodzajów spraw "z zakresu" ubezpieczeń społecznych. W myśl zaś art. 1 k.p.c. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosowanie do przepisu art. 2 k.p.c. powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów . Również ww. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdzająca w art. 83 ust. 1 pkt 1, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje "decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności" "ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek", w art. 83 ust. 2 wskazuje, iż "od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego" – co należy także rozumieć jako wskazanie na właściwość sądu powszechnego. W przedstawionej Sądowi sprawie daje się zauważyć brak precyzji skarżącego (reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika) co do sformułowania jego żądania, a ponadto – przynajmniej w pismach przedstawionych Sądowi – brak dążenia organu do tego, aby skarżący takiego sprecyzowania dokonał. Niewątpliwie sprawa zawisła przed organem nie jest rozpatrywana w postępowaniu "zwykłym" w zakresie ubezpieczeń społecznych, ale – ze względu na prawomocność decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r. – postępowanie to ma cechy postępowania nadzwyczajnego. Mając na względzie treść uzasadnienia pisma skarżącego z dnia [...] lipca 2006 r. zdaniem Sądu należy przyjąć, iż przynajmniej w części żądanie skarżącego w toku postępowania przed organem odnosiło się do takiego "usunięcia" z obrotu prawnego decyzji [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., które przyjmuje formalną postać stwierdzenia nieważności. Wypowiadając się w piśmie z dnia [...] stycznia 2008 r., w sposób ogólny, do żądania skarżącego "usunięcia z obrotu prawnego" decyzji z [...] czerwca 2005 r. – bez uprzedniego sprecyzowania tegoż żądania – organ w istocie odniósł się także do takiej właśnie formy owego usunięcia. Uznanie, iż rozpatrywana przez organ sprawa toczy się w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z zakresu ubezpieczeń społecznych może rodzić wątpliwości, czy należy ona do właściwości sądu powszechnego, czy też sądu administracyjnego. Sąd w niniejszym składzie nie podziela poglądu wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II GSK 375/06), że od decyzji organu rentowego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługuje skarga do sądu administracyjnego, przychyla się natomiast do poglądu wyrażonego w postanowieniu NSA z dnia 20 listopada 2007 r. (sygn. akt I OSK 279/07, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej poprzez stronę internetową www.nsa.gov.pl – dział "Baza orzeczeń"), iż w takim przypadku właściwy jest sąd powszechny. To bowiem, że [...] jest zobowiązany stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. art. 123, art. 83a ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) mogąc zmienić, uchylić lub unieważnić swoją decyzję ostateczną na zasadach określonych w k.p.a. nie zmienia zasady, iż decyzje takie (zmieniające, uchylające, stwierdzające nieważność) są decyzjami "z zakresu" ubezpieczeń społecznych – a więc sprawy dotyczące takich rozstrzygnięć są sprawami, które zgodnie z powołanymi na wstępie przepisami k.p.c. należą do właściwości sądów powszechnych. Bez potrzeby zatem rozstrzygania, czy zaskarżone pismo posiada cechy decyzji (chociażby ze względu na podpisanie go przez naczelnika wydziału bez jednoczesnego wskazania np. poprzez treść pieczęci, iż posiada on stosowne upoważnienie do wydawania decyzji w imieniu ZUS), mając na względzie, iż zostało ono wydane przez organ w sprawie "z zakresu" ubezpieczeń społecznych, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd odrzucił skargę.