II SA/Bd 25/16

Dnia 15 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2016 roku sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2015 r., znak: [...] Wójt Gminy C., na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 12 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41, art. 98, art. 106 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z dnia 2015 r., poz. 163 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, odmówił przyznania skarżącemu S. K. pomocy w formie: 1,5 tony węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego, [...] zł na zakup żywności, naprawy telewizora, [...] zł na zakup 1mł drzewa opałowego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia orzekający organ podniósł, iż podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz dokumentów sprawy ustalono, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą; nie posiada osób zobowiązanych do pomocy oraz jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe (orzeczenie z dnia [...].02.2008 r., nr. P. ). Ustalono również, że strona nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna) oraz nie przedstawiono rachunków potwierdzających zakup lekarstw. Źródłem utrzymania pozostaje renta rolnicza w wysokości [...] zł i dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 zajęcia komornicze nie podlegają odliczeniom od dochodu, a jedynie kwota alimentów świadczona na rzecz innych osób. Zdaniem organu dochód wnioskodawcy przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Ponadto wskazano, że na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany zasiłek celowy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, a także kosztów pogrzebu, przy czym zasiłek celowy nie może być przyznany w formie zwrotu na wcześniej poniesione wydatki, tj. w miesiącu wrześniu 2015 r. wnioskodawca otrzymał 1 mł drzewa opałowego, a naprawa telewizora nie została wymieniona w katalogu potrzeb ustawy o pomocy społecznej. W związku z powyższym organ I instancji rozważył możliwość udzielenia pomocy na podstawie artykułu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jednak z posiadanej dokumentacji oraz oświadczeń wynikało, że w rozpatrywanym przypadku nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające potrzebę pomocy w formie tego zasiłku celowego. Ponadto wskazano, że wnioskodawca nie ponosił i nie potwierdził wysokich kosztów leczenia oraz opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową, natomiast 1 mł drzewa opałowego wnioskodawca już otrzymał. Organ I instancji zaznaczył też, że kolejny raz znaczną część dochodów zainteresowany przeznaczył na niekończącą się korespondencję z innymi instytucjami oraz kserowanie dokumentów do tego potrzebnych, co świadczy o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych, co rozumiane jest jako lekkomyślne, nieoszczędne gospodarowanie, a ustawodawca w art. 11 ust. 1 wskazał okoliczności, wobec których może nastąpić odmowa lub ograniczenie świadczeń z pomocy, jeśli pracownik stwierdzi marnotrawienie własnych zasobów finansowych. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że w jego ocenie organ pierwszej instancji naruszył art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, skarżący opisał swoją sytuację finansowo - zdrowotną, która w jego ocenie powinna uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zainteresowany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, a kwota jego dochodu składa się z renty rolniczej i dodatku pielęgnacyjnego przekraczając próg dochodowy wynikający z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwotę [...]zł. Ponadto organ II instancji zwrócił uwagę, że wnioskodawca nie ponosi i nie potwierdza rachunkami wysokich kosztów leczenia i opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową, zaś 1 mł drzewa opałowego już otrzymał. Wskazano również, że spełnienie drugiego kryterium - sytuacyjnego, wynikającego z art. 3 ustawy o pomocy społecznej jest niewątpliwe, albowiem wnioskodawca jest osobą chorą o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Zdaniem Kolegium organ I instancji w sposób właściwy i wyczerpujący uzasadnił fakt odmowy przyznania świadczenia ze względu na brak spełnienia przez stronę warunków z art. 41 oraz art. 39 ustawy o pomocy społecznej w związku z czym zaskarżona decyzja jest prawidłowa, gdyż w oparciu o przeprowadzone postępowanie i zgromadzony w jego toku materiał dowodowy w zakresie warunków życiowych odwołującego, organ I instancji dokonał słusznej oceny zaistnienia przesłanek z powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze sytuację życiową strony, organ odwoławczy stwierdził, że jednorazowa odmowa udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie pozbawia możliwości ponownego ubiegania się przez odwołującego o pomoc zarówno w formie pieniężnej jak i niepieniężnej w przypadku pogorszenia się jego sytuacji życiowej. W skardze do sądu S. K. wyraził swoje niezadowolenie z treści zapadłych w sprawie rozstrzygnięć, podtrzymując swoją argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.. Ponadto, skarżący opisał swoją sytuację finansowo - zdrowotną, która w jego ocenie powinna uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) zwanej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. W niniejszej sprawie ocenie Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie: 1,5 tony węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego, [...] zł na zakup żywności, naprawy telewizora, [...] zł na zakup 1mł drzewa opałowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (w skrócie "u.p.s.") w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Z kolei w myśl art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że dochód skarżącego przekroczył określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Oznacza to, że organy słusznie rozważyły zasadność ewentualnego przyznania zasiłku celowego wyłącznie w oparciu o art. 41 u.p.s. Ustawodawca w treści powołanego przepisu art. 41 u.p.s. używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Należy jednak mieć na uwadze, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10. Analiza materiału dowodowego nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącego. Sytuacja bytowa skarżącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji była trudna, ale nie zmieniała się od pewnego czasu. Nie wystąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jego dotychczasową sytuację. Nie bez znaczenia jest, że skarżący - co wiadomo jest Sądowi z urzędu, z licznym spraw toczących się z udziałem skarżącego, objęty jest regularną pomocą udzielaną przez organy pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego w przypadku decyzji uznaniowej działanie organu oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, LEX nr 299415). Zdaniem Sądu organ nie może koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącego potrzeb z pokrzywdzeniem innych osób potrzebujących też koniecznie wsparcia finansowego. Celem pomocy społecznej nie jest zapewnienie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Podkreślić należy, iż wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku występowania o szereg świadczeń organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie organy administracji wykazały, że żądanie skarżącego dotyczące przyznania zasiłku celowego na wskazane zakupy w sytuacji przekroczenia określonego w ustawie kryterium dochodowego, nie kwalifikują jego do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy. Taka pomoc wymagałaby spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", a w okolicznościach niniejszej sprawy on nie wystąpił. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.