II SA/Bd 255/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2025 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 21 lutego 2025 r. nr SKO-4111.30.2025 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] stycznia 2025 r. Wójt Gminy K. odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - R. B. (synem). W wyniku wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia [...] grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ wskazał, że dla strony prawo powstało. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego strona posiadała do dnia [...] listopada 2024 r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest z dnia [...] grudnia 2024 r. Dalej Kolegium przytoczyło art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym i stwierdziło, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony w dniu [...] października 2024 r. Strona nie spełnia zatem przesłanki wskazanej w art. 63 ust. 3 tej ustawy i nie znajdują w sprawie zastosowania przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do dnia [...] grudnia 2023 r. Organ przytoczył także treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003r. o świadczeniu pielęgnacyjnym i wskazało, że strona ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na swoją matkę, która ma 70 lat. W konsekwencji Kolegium uznało, że stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia [...] grudnia 2023 r. oraz na podstawie przepisów obowiązujących od dnia [...] stycznia 2024 r. Dodatkowo Kolegium zauważyło, że syn strony może ubiegać się o świadczenie wspierające. Świadczenie wspierające przysługuje bowiem osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: "ustawa o rehabilitacji"). Z powyższego wynika, że zmienił się podmiot, który jest uprawniony do otrzymania świadczenia. W przypadku braku uprawnienia do przyznania osobie sprawującej opiekę i rezygnującej z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, osobą uprawnioną staje się osoba niepełnosprawna, w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadająca decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b3 ust.1 ustawy o rehabilitacji. W skardze do tut. Sądu na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca wskazała, że niepełnosprawność syna powstała od 43 roku życia. Syn wymaga stałej i długotrwałej opieki, ponieważ ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Skarżąca wskazała, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej, przepis ten jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, sąd oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej: "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., oraz art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm., dalej: "u.ś.w."). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Uzasadniając odmowę zastosowania w rozpoznawanej sprawie powyższego przepisu w zaskarżonej decyzji stwierdzono, że "strona ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na swoją matkę, która ma 70 lat." Należy jednak zauważyć, że J. B., składając wniosek z dnia [...] listopada 2024 r., ubiegała się o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem – R. B. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2024 r. wynika, że R. B. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, orzeczenie to wydano do dnia [...] grudnia 2025 r., a niepełnosprawność istnieje od 43 roku życia. Nie sposób zatem zgodzić się z organem, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., z uwagi na ubieganie o nie na swoją matkę, która ma 70 lat. Z zaskarżonej decyzji wynika, że R. B. poprzednio legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2022 r. i wcześniej skarżącej zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne na syna do dnia [...] listopada 2024 r. Nadto, w zaświadczeniu z dnia [...] listopada 2024 r. wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. potwierdzono złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w dniu [...] października 2024 r. i ustalono datę ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2022 r. do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasowa ważność, tj. do dnia [...] maja 2025 r. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia [...] grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z kolei w myśl art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia [...] grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia [...] grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia [...] grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Stosownie zaś do art. 63 ust. 3 u.ś.w. osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia [...] grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W kontekście tych przepisów Kolegium stwierdziło, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona złożyła wniosek o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w dniu [...] października 2024 r. Oznacza to, że stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do [...] grudnia 2023 r. W zaskarżonej decyzji nie przedstawiono jednak żadnego toku rozumowania, który doprowadził organ do takiej konkluzji. Jeżeli według organu brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, że z wnioskiem o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wystąpiła przedwcześnie, tj. w dniu [...] października 2024 r., to odmowa przyznania wskazanego świadczenia jest nieuzasadniona. Nie sposób bowiem przyjąć za racjonalne założenia, iż w sytuacji kiedy skarżąca wystąpiła o orzeczenie o niepełnosprawności przed datą utraty ważności orzeczenia z dnia [...] listopada 2022 r., pozbawiona została prawa do kontynuowania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z wnioskiem wystąpiła zbyt wcześnie. W praktyce skarżąca zrobiła więcej, niż się od niej wymagało. Winna wystąpić z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od daty utraty ważności dotychczasowego orzeczenia, tymczasem wystąpiła z takowym wnioskiem niejako "na zapas" - przed upływem jego terminu ważności. Należy podkreślić, iż nie było celem przepisu art. 63 ust. 3 u.ś.w. wykluczenie z kręgu osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne "na starych zasadach", osób które jeszcze przed terminem upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności wystąpiły o nowe orzeczenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 511/24; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Bd 1/25). Wskazuje na to też treść uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, z którego wynika, że osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (por. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130, Sejm RP IX kadencji). W konsekwencji w takiej sytuacji, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne. Uzasadnienie faktyczne zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Decyzja, którą otrzymuje strona powinna zatem w uzasadnieniu wskazywać jakie fakty i przepisy zadecydowały o takim, a nie innym określeniu jej praw lub obowiązków, które wyrażono w rozstrzygnięciu. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzącego do zastosowania konkretnych przepisów prawa. Innymi słowy, prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem decyzji, lecz również przez sąd. Tylko decyzja spełniająca te kryteria może w pełni realizować zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażające się w prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji (art. 8 k.p.a.), oraz przekonywaniu polegającym na wyjaśnieniu stronie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza wskazane przepisy. Organ drugiej instancji uznał bowiem, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tego powodu, że ubiega się ona o te świadczenia na swoją matkę, która ma 70 lat. Pozostaje to w jaskrawej sprzeczności z okolicznościami stanu faktycznego sprawy i dodatkowo uchybia art. 77 § 1 k.p.a. Nadto, Kolegium odmówiło skarżącej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia [...] grudnia 2023 r., z tego powodu, że strona złożyła wniosek o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w dniu [...] października 2024 r., bez jednak żadnego wyjaśnienia dlaczego złożenie wniosku w tym dniu powinno skutkować takim rozstrzygnięciem. Należy powtórzyć, że jeżeli według organu brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, iż z wnioskiem o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wystąpiła przedwcześnie, tj. w dniu [...] października 2024 r., to odmowa przyznania wskazanego świadczenia jest nieuzasadniona Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.