II SA/Bd 261/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., po rozpatrzeniu odwołania B. B. , utrzymało w mocy wydaną przez Prezydenta Miasta T. w dniu [...] na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) decyzję nr [...] o odmowie przyznania wyżej wymienionej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem- Z. B. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że organ I instancji uprawniony był w świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a wskazanej ustawy do odmowy przyznania wnioskodawczyni wymienionego świadczenia z uwagi na pozostawanie wymagającego opieki niepełnosprawnego w znacznym stopniu ojca w związku małżeńskim. Zaskarżając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. B. B. podniosła, że jej ojciec Z. B. posiadając znaczny stopień niepełnosprawności nie jest w stanie sprostać podstawowym czynnościom związanym z życiem codziennym (m.in. takim jak zachowanie czystości osobistej, ubieranie), wobec czego, z uwagi na konieczność sprawowania nad nim opieki zmuszona została do rezygnacji z aktywności zawodowej. Zdaniem skarżącej jako córka ma prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem mimo jego pozostawania w związku małżeńskim, bowiem matka D. B. –posiadając również orzeczony stopień niepełnosprawności nie może z przyczyn obiektywnych opiekować się swym mężem, a ojcem skarżącej. Skarżąca powołała się przy tym na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P27/07, iż świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie i odmowa jego przyznania podważa racjonalność ustawodawcy oraz jest sprzeczna z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej uchylenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonych aktów prawnych pod względem zgodności z prawem, to jest bada, czy kwestionowany akt nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego, zaś uwzględnia skargę eliminując tenże akt z obrotu prawnego tylko wówczas, gdy stwierdzi, że narusza on prawo w stopniu wpływającym na wynik sprawy. W świetle powyższych kryteriów wniesioną skargę uznać należało za bezzasadną. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny (pkt 2), a także opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze względu na to, że "innymi osobami", o których mowa w pkt 2 są według art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewni w linii prostej, to jest zstępni –dzieci, wnuki, prawnuki i wstępni – rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, a także rodzeństwo, skarżąca niewątpliwie jako córka uznanego za niepełnosprawnego w znacznym stopniu Z. B. należy do kręgu osób zobowiązanych do jego alimentowania. Tym samym uprawniona byłaby do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania pracy w związku z opieką nad ojcem, gdyby ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyłączył możliwości przyznania wspomnianego świadczenia na wymagającą opieki osobę nie będącą stanu wolnego. W myśl bowiem wskazanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba potrzebująca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wprowadzając tego rodzaju negatywną przesłankę przyznania świadczenia ustawodawca miał na uwadze wynikający z treści art. 23 i 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek współdziałania małżonków dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, jak również obowiązek wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych takich jak choroba, czy niepełnosprawność. Organ decydujący o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wskazanymi wyżej przepisami, a jego zadaniem jest jedynie stwierdzenie, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymogi do jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe kryteria, obliguje organ do przyznania świadczenia w drodze stosownej decyzji, natomiast niespełnienie ich wymusza konieczność wydania decyzji odmownej, jak to w niniejszym przypadku miało miejsce. Podnieść trzeba, że pomimo wielokrotnych nowelizacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia za opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim nie uległa zmianie i przepis ten w dotychczasowym brzmieniu przez cały czas obowiązuje. Natomiast kierując się treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07, który orzekł niezgodność art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym człowiekiem rodziny oraz – u z n a j ą c, że jego skutki rozciągają się również na małżonka osoby wymagającej opieki uprawniając do zaliczenia go do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, n a l e ż y p r z y j ą ć, że niekonstytucyjny przepis odmawiający prawa do świadczenia osobom innym niż rodzice nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem. W konsekwencji też skoro prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku administracyjnego, zaś literalne odczytywanie unormowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a omawianej ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w sytuacji, gdy drugi małżonek nie może takiej opieki świadczyć, gdyż sam jej potrzebuje, skład orzekający Sądu podzielając zajmowane w praktyce orzeczniczej (vide wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 14 września 2010 r. II SA/Bd 683/10, WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010 r. II SA/Rz 272/10, WSA w Olsztynie z 11marca 2009 r. II SA/Ol 61/09, NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r. OSK 722/09 oddalający skargę kasacyjną od tego ostatniego wyroku- dostępne w Internecie) stanowisko przyjął, że w wymienionym przypadku fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia córce lub synowi tychże małżonków sprawującemu nad nimi opiekę, jako zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności krewnym w linii prostej. Jednak tego rodzaju przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Jak wynika z akt administracyjnych (orzeczenia nr [..] z dnia [...] Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. oraz odwołania skarżącej od decyzji I instancji) oraz protokołu rozprawy matka skarżącej 55 –letnia D. B., a żona legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającego stałej opieki Z. B., zaliczona została do osób o lekkim tylko stopniu niepełnosprawności do dnia 31 maja 2014 r. i wykonuje pracę zarobkową w sklepie. Tak więc nie jest osobą niezdolną do opiekowania się znacznie ograniczonym w możliwości samodzielnej egzystencji mężem, a jak wskazała skarżąca w odwołaniu, nie jest ona w stanie pogodzić obecnego stanu rzeczy ze sprawowaniem opieki. Fakt, iż żona wymagającego opieki Z. B. pracuje zarobkowo, nie mógł zwolnić orzekających organów z obowiązku kierowania się obligatoryjnym przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, uniemożliwiającym wydanie pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Jednocześnie zaznaczyć należy, że z uwagi na treść powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad wymagającym jej Z. B., w razie rezygnacji z zatrudnienia będzie przysługiwało matce skarżącej. Z przedstawionych wyżej względów uznając stanowisko organu odwoławczego za prawidłowe, a wydaną przezeń decyzję za nienaruszającą prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji. Ustosunkowując się dodatkowo do zawartej w odwołaniu informacji, iż składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca musiała wyrejestrować się z PUP jako bezrobotna, wyjaśnić trzeba, że ujęcie w ewidencji bezrobotnych świadczy jedynie o gotowości, podjęcia zatrudnienia, zaś wystąpienie o przyznanie świadczenia oznacza rezygnacje z tej gotowości, czyli także z potencjalnej pracy, którą organ zatrudnienia mógłby ewentualnie zaproponować. Potencjalnie zatrudnienie nie jest natomiast tożsame z trwającym zatrudnieniem, z którego – według art. 17 ust. 1 ustawy - należałoby zrezygnować. Zatem osoba zarejestrowana jako bezrobotna może ubiegać się o świadczenie, a dopiero fakt otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego spowoduje wszczęcie przez organ zatrudnienia postępowania w przedmiocie pozbawienia jej statusu bezrobotnego w związku z niespełnieniem warunków określonych w art. 33 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r.