II SA/Bd 298/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanowił: oddalić wniosek. I W dniu 11 lutego 2013 r. (przekazany Referendarzowi sądowemu 22 maja 2013 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął kolejny wniosek (formularz PPF) złożony przez J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. II Konieczność przyznania prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jest matką samotnie wychowującą dziecko – lat 16. Utrzymuje się z alimentów na dziecko w wysokości [...] zł miesięcznie oraz pomocy finansowej udzielanej przez ojca m.in. w spłacie kredytu hipotecznego, którego rata miesięczna wynosi [...] zł. Podała, że alimenty na syna są niewystarczające, ponieważ [...] zł jest przeznaczane na zakup żywności natomiast pozostałe [...] zł na inne jego potrzeby jak zakup ubioru, środków higieny czy książek. Posiada dom o powierzchni [...] m2. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 22 maja 2013 r. zobowiązano stronę skarżącą do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Wezwanie zostało doręczone 17 czerwca 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: III Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. , zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. IV W pierwszej kolejności należy podnieść, że analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, iż skarżąca skarży decyzję w przedmiocie zasiłku celowego. Należy podkreślić, iż przepis art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przewiduje ustawowe zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. V Ponadto ustawodawca umożliwia skorzystanie z prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa procesowego również osobie korzystającej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 262 powoływanej ustawy). Z tego względu zasadnym jest rozpatrzenie wniosku w oparciu o regulację zawartą w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – ustanowienia adwokata - domagać się może wyłącznie osoba fizyczna, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a to znaczy że przepis ten nakłada na wnioskującego obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Nadto to wnioskujący ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w przedmiotowym przepisie, która uniemożliwia poniesienie mu jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). VI W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Zdaniem orzekającego sytuacja finansowa i majątkowa strony skarżącej nie została przedstawiona przez nią w sposób wiarygodny i rzetelny, ponieważ fakty które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy. W orzecznictwie prezentowane jest jednoznaczne stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Ze złożonego formularza PPF wynika bowiem, że skarżąca jest osobą bezrobotną, osobą która nie posiada żadnego dochodu. Jedyne środki, które pozyskiwała to alimenty na rzecz syna, które zresztą w jej ocenie nie wystarczyły na pokrycie wydatków związanych z jego bezpośrednim utrzymaniem. Kolejnym źródłem, pozyskiwania środków pieniężnych był ojciec skarżącej. Jako, że pożyczane przez niego pieniądze były w znacznej kwocie (np. spłata miesięcznej raty kredytu w wysokości [...] zł), dlatego też orzekający zobligował wnioskodawczynię do przedłożenia stosowanych dokumentów na tę okoliczność. Jeżeli jak skarżąca twierdzi zawarła z nim pożyczkę, to zgodnie z art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem. W ocenie orzekającego wnioskodawczyni mogła przedstawić np. kserokopię tej umowy. Tymczasem dokonanie oceny sytuacji finansowej ojca skarżącej jest bardzo istotne z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy. Trudno też dać wiarę aby osoba która utrzymuje się np. z minimalnego wynagrodzenia (1600 zł miesięcznie w 2013r.) czy też średniej wysokości świadczenia emerytalnego np. około 2000 zł była w stanie utrzymać zarówno siebie jak i ponieść ww kwoty na rzecz skarżącej. Wobec tego nic nie stało na przeszkodzie aby skarżąca przedstawiła np. kserokopie odcinka świadczenia emerytalnego, rentowego czy ZUS RMUA ojca. Świadczyłoby to o wiarygodności jej argumentów. Natomiast skarżąca poprzestała na twierdzeniu, iż to Sąd ma się zwrócić do niego o stosowne dokumenty. Na marginesie należy wskazać, że jak uczy doświadczenie życiowe część podatników jest w posiadaniu kopii zeznań podatkowych i może je przedstawić w każdej chwili. Reasumując należy wskazać, że skarżąca poprzestała jedynie na enigmatycznych twierdzeniach mających w jej ocenie uzasadnić przyznanie prawa pomocy a należy zauważyć, że wydatki związane z jej utrzymaniem są znaczne, na co wskazuje chociażby powierzchnia jej domu czy stan jej zdrowia. Poza tym skarżąca oświadczyła w piśmie z dnia 8 lipca 2013r., że od dłuższego czasu nie osiąga żadnego dochodu i dlatego nie składała zeznań podatkowych za lata 2010-2011. W przypadku wyznaczenia pełnomocnika z urzędu pod uwagę jest brany jedynie czynnik majątkowy a nie czynnik skomplikowania sprawy. Warto również zauważyć, że koszty sądowe (wyznaczenie pełnomocnika) mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Poza tym wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. VII W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.