II SA/Bd 30/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z [...] listopada 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] na podstawie art. 5 ust. 2-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy [...] z dnia[...], którą organ ten odmówił M. G. przyznania zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy od 1 sierpnia 2013 r. do 31 października 2013 r., wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania na okres od 1 września do 31 października 2013 r. oraz jednorazowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wnioskowanych na dzieci, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego rodziny w przeliczeniu na osobę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przeciętny miesięczny dochód sześcioosobwej rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę uzyskany w 2011 r. wyniósł 660,63 zł, a zatem przekroczył kwotę uprawniającą rodzinę do uzyskania zasiłku rodzinnego, tj. zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwotę 623 zł (gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności). Organ wyjaśnił, że na dochód rodziny wnioskodawczyni złożył się dochód w 2011 r. gdyż wniosek dot. okresu zasiłkowego od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. ustalony na podstawie dochodów podlegających opodatkowaniu, na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (dot. wnioskodawczyni i syna) oraz dochodów nie podlegających opodatkowaniu w postaci świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego na rzecz trojga dzieci wnioskodawczyni. Ogółem w 2011 r. rodzina uzyskała miesięczny dochód w wysokości 3963,79 zł, co daje w przeliczeniu na osobę kwotę 660,63 zł (przekroczenie wynosi 37,63 zł). Jednocześnie organ zaznaczył, że kwota przekroczenia jest mniejsza od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego (77 zł) potencjalnie, przysługującego wnioskodawczyni w poprzednim okresie zasiłkowym (w poprzednim okresie zasiłkowym rodzina nie ubiegała się o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych), niemniej jednak z uwagi na okoliczność, że przekroczenie to wystąpiło w kolejnym roku kalendarzowym (2010,2011), to tym samym jak podkreślił organ, nie ma podstaw do zastosowania art. 5 ust.3 w/w ustawy. W tym stanie rzeczy, wobec przekroczenia kryterium dochodowego, nie było podstaw do przyznania zasiłku rodzinnego, a skoro dodatki przysługują do zasiłku to nie było podstaw także do ich przyznania. Odnosząc się natomiast do treści odwołania, w którym strona wskazała, że skoro ojciec dzieci zmarł, zatem świadczenia otrzymane z funduszu alimentacyjnego powinny być traktowane na równi z utratą zasądzonych alimentów, organ odwoławczy wskazał, że przepisy nie uwzględniają tej okoliczności. Organ I instancji powołując się na przepis art. 3 pkt 23 lit. "i" ustawy o świadczeniach rodzinnych określający enumeratywnie przypadki powodujące uznanie dochodu za dochód utracony, w tym między innymi przypadek utraty zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń (lit. i), wskazał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie były uzyskiwane od osoby zobowiązanej do tych świadczeń (zmarłego), dlatego zaprzestania ich uzyskiwania nie można potraktować jako dochodu utraconego. Skoro w katalogu przypadków określonych w art. 3 pkt 23 w/w ustawy, oznaczających utratę dochodu, ustawodawca nie wymienił sytuacji dotyczącej świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego, nie można traktować zaprzestania wypłaty przez fundusz jako utraty dochodu. Na powyższą decyzję M. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżąca powołała się na nierówne traktowanie dzieci, których ojcowie wypłacali alimenty i którym państwo wypłaciłoby zasiłek rodzinny w razie ich śmierci w stosunku do sytuacji, gdy fundusz alimentacyjny zaprzestał wypłacania alimentów. Zaprzestanie wypłaty spowodowało zmniejszenie dochodu. Gdyby ponownie obliczono dochód, uwzględniając utratę z powodu zaprzestania wypłaty środków z funduszu, nie doszłoby do przekroczenia ustawowego kryterium. Skarżąca wskazała, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3 pkt 23 lit. i ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych faktycznie nie żyje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami prawa procesowego. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd z urzędu tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa i ocenia czy ich skutki powinny być wyeliminowane z obrotu prawnego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za uzasadnioną. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przypisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł (ust. 1), a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 623 zł (ust. 2). Ustawodawca uzależnił zatem prawo do świadczenia rodzinnego w postaci zasiłku rodzinnego od spełnienia kryterium dochodowego, które w przypadku rodziny stanowi dochód rodziny, tj. suma przeciętnych miesięcznych dochodów członków rodziny osiągniętych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 w zw. z art. 2a w/w ustawy) w przeliczeniu na osobę. Stosownie do art. 3 pkt. 1 lit. a powołanej ustawy za dochód uważa się przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dochodem są również inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, m.in. świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 27) oraz alimenty na rzecz dzieci (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14). Dochodem rodziny w świetle art. 3 pkt 2 w/w ustawy, jest suma dochodów członków rodziny tj. suma przeciętnych miesięcznych dochodów członków rodziny osiągniętych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem jednak sytuacji określonych w przepisach art. 5 ust. 4-4b (art. pkt 2a). W przepisie art. 5 ust. 4 w/w ustawy stanowi się, że w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Dochód utracony to w świetle art. 3 pkt 23 w/w ustawy, utrata dochodu spowodowana: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznawanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej, h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń. Skarżąca zakwestionowała zaliczenie do dochodu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ujęcie w dochodzie rodziny tych świadczeń spowodowało przekroczenie kryterium dowodowego, pomimo zaprzestania ich wpływu z powodu śmierci zobowiązanego do alimentacji ojca dzieci. W tych okolicznościach istnieje konieczność ustalenia czy zaistniała przesłanka z art. 3 pkt 23 lit. "i" w związku z art. 5 ust. 4 do uznania tych świadczeń za dochód utracony. Zaznaczyć należy, że śmierć zobowiązanego do alimentacji spowodowała zaprzestanie wpłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z dniem 1 stycznia 2012 r. zmodyfikowany został przez ustawę z dnia 19 sierpnia 2011 r. art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również dodany do art. 3 pkt 23 powoływany przez skarżącą i organ, przepis zawarty w punkcie "i". Art. 5 ust. 4 stanowiący w dotychczasowym brzmieniu, że w przypadku utraty dochodu przez członków rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego, znowelizowano dodając po słowach "poprzedzającym okres zasiłkowy" słowa "lub po tym roku." Powyższa zmiana wskazanego przepisu eliminuje dotychczasowe wątpliwości co do tego, czy utrata dochodu po roku poprzedzającym okres zasiłkowy, w przypadku skarżącej po 2011 r., winna rzutować na wysokość ustalonego dochodu rodzinny. Alimenty są zobowiązaniem rodzica wobec dzieci. Utrata dochodu oznacza także utratę dochodu spowodowaną utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do alimentacji. Powstaje zatem wątpliwość jak ocenić zaprzestanie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego skoro śmierć osoby zobowiązanej alimentacyjnie faktycznie powoduje nie tylko utratę alimentów, lecz również pośrednio wpływa na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyrokiem tut. Sądu z 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 415/12 przyjęto, wskazując na wykładnię celowościową i zasadę solidarności, że dochodem utraconym w rozumieniu art. 3 pkt 23 "i" jest także utrata źródła dochodu w postaci prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, będąca następstwem śmierci osoby zobowiązanej do alimentów. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do uznania za prawidłową sytuacji, w której w skrajnym przypadku osobie utrzymującej się wyłączenie z alimentów w kwocie przekraczającej kryterium dochodowe, przyznano by świadczenie rodzinne w razie śmierci zobowiązanego alimentacyjne, zaś osobie mającej dochód w takiej samej wielkości, lecz ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odmówiono by tego prawa w przypadku śmierci zobowiązanego powodującej również utratę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co skutkowałoby tym, że utraciwszy dochód pochodzący pośrednio z tego samego źródła i nie mając żadnej innej podstawy utrzymania taka osoba traktowana byłaby inaczej w niektórych sytuacjach nawet przez okres do roku lub ponad roku. Taka interpretacja przedmiotowego unormowania była w ocenie Sądu nie do przyjęcia. Sąd w niniejszej sprawie podziela to stanowisko. Postanowieniem z 1 sierpnia 2013 r. umorzono postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej alimentów na K., M. i P. G. w związku ze śmiercią dłużnika, która nastąpiła 14 lipca 2013 r. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 192, poz. 1378 ze zm.) w przypadku śmierci dłużnika alimentacyjnego, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych wpłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, wygasają. Zaprzestano zatem wypłaty tych świadczeń. Zgodnie z art. 139 k.r.i o. obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego, natomiast w zakresie egzekucji alimentów zaległych na rzecz wierzyciela postępowanie egzekucyjne podlega zawieszeniu. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, kierując się wskazaną wyżej interpretacją zaistniałego stanu faktycznego na tle art. 3 pkt 23 lit. "i" w związku z art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną przez Sąd wykładnię powołanych w uzasadnieniu przepisów w odniesieniu do oceny pojęcia "utraty dochodu".