II SA/Bd 325/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 maja 2013 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...]2012 r., nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] odmówił przyznania J. K. (dalej zwany: "skarżącym") świadczenia pieniężnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką S. K. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż nie można zaprzeczyć, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, nie oznacza to jednak, że z tego tytułu powinna przysługiwać mu rekompensata w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż opieka jaką sprawuje nad niepełnosprawną matką nie jest stałą opieką. Zajmuje ona jedynie 2 godziny dziennie i może mieć miejsce po godzinach pracy. Skarżący nie musi zatem rezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, iż w pierwszych latach choroby matki opiekował się matką przez 2-3 godzin. Jednakże w chwili obecnej, kiedy choroba nasiliła się, opieka nad matką zajmuje dłuższy czas, czasami nawet cały dzień i noc. Skarżący informował o tym podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]2012 r. Skarżący dodał, iż poza koniecznością pomocy matce w domu w codziennych czynnościach życiowych, wozi ją również na badania lekarskie, które zazwyczaj mają miejsce w godzinach przedpołudniowych. Zwrócił ponadto uwagę, iż z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika ile godzin dziennie powinna zajmować opieka, aby opiekującemu się przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne. Decyzją z dnia [...]2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, iż skarżący nie sprawuje nad swoją matka - legitymującą się orzeczeniem zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności, opieki całodobowo, a jedynie doraźnie i to wspólnie z małżonką. Organ zwrócił uwagę, iż skarżący podaje sprzeczne informacje co do czasu poświęcanego na opiekę (ok. 5 godzin w oświadczeniu z dnia [...] 2013 r. i 2 godziny czy nieraz cały dzień lub noc w odwołaniu). W tych okolicznościach, zdaniem organu, kapitalne znaczenie należy przyznać ustaleniom z przeprowadzonego [...]2012 r. wywiadu środowiskowego, z których wynika sprawowanie opieki co do zasady 2 godziny dziennie 4 razy w tygodniu, a sporadycznie w porach nocnych. Organ na podstawie powyższych ustaleń, wywiódł, że opieka sprawowana przez skarżącego ma charakter doraźny i niewiele ma wspólnego z rzeczywistą i pełną opieką nad chorą, a jej intensywność nie zmusza skarżącego do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, tym bardziej, że skarżący jest z zawodu murarzem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skarżący zarzucił organowi nierzetelne rozpatrzenie odwołania i nieuwzględnienie faktu, że skarżący jest jedyną osobą, na której spoczywa obowiązek opieki nad chorą matką. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 omawianego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego udziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji, edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisu powyższego wynika jednoznacznie, iż do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na osobą legitymującą się znacznym stopnie niepełnosprawności wymagane jest nie tylko by opiekun, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia, ale także by sprawowana przez niego opieka miała charakter stały lub długotrwały. W niniejszej sprawie właśnie stwierdzenie przez organy obu instancji, że skarżący nie sprawuje stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką było przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Organy obu instancji swoje stanowisko oparły na ustaleniach pracownika socjalnego zawartych w wywiadzie środowiskowym z dnia [...]2012 r.. W części VII wspomnianego dokumentu zatytułowanej "ocena sytuacji osoby/rodziny i wnioski pracownika socjalnego" wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką 2 godziny dziennie przez 4 dni w tygodniu. Nie wiadomo jednak czy jest to informacja uzyskana od matki skarżącego, od innej osoby, czy też wynika ona z naocznych obserwacji pracownika socjalnego. Wiadomo jedynie, ze powyższe twierdzenie zostało wysunięte przez pracownika socjalnego, który określił źródło poczynionych ustaleń, jako; "rozpoznanie środowiska" (vide: kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego - s. [...], k. [...] akt organu I instancji). W ocenie Sądu wspomniana informacja zawarta w wywiadzie środowiskowym, nie może stanowić wystarczającego dowodu na to, iż skarżący sprawuje jedynie doraźną opiekę nad matką. Jak już bowiem wskazano, nie wiadomo kto jest źródłem powyższej informacji, a tym samym trudno zweryfikować jej prawdziwość i to w sytuacji, kiedy strona nie miała możliwości jej zakwestionowania. Skarżący nie miał bowiem możliwości zapoznania się z powyższym dokumentem, a tym samym odniesienia się do niego. Powyższe stanowi naruszenie wyrażonej w art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. t.j. z 2013 r., poz. 267) zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Naruszenie powyższej zasady, należy ocenić jako uchybienie istotne dla sprawy, albowiem mogło mieć ono wpływ na jej wynik. Organ I instancji opierając się na zawartej w wywiadzie środowiskowym informacji o wymiarze sprawowania opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, pominął zupełnie twierdzenia skarżącego zawarte we wniosku z dnia [...]2012 r., że opiekuje się matką przez około 5 godzin dziennie (vide: k. 13 ww. akt). W konsekwencji, dowód ten ani nie został omówiony, ani też zweryfikowany, zgodnie z przepisem art. 107 § 3 kpa, poprzez podanie przyczyn, z powodu których temu dowodowi odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Natomiast organ odwoławczy wskazał, iż oświadczenia skarżącego co do czasu sprawowania opieki nad matką zawarte we wniosku z dnia [...]2012 r. i w odwołaniu są sprzeczne i dlatego należy oprzeć się na informacjach zawartych w wywiadzie środowiskowym. Zdaniem Sądu nie można zgodzić się z powyższą oceną oświadczeń skarżącego. Należy bowiem zwrócić uwagę, że we wniosku z dnia [...]2012 r. wskazuje on uśredniony czas jaki zajmuje mu opieka nad matką (około 5 godzin), w odwołaniu zaś nie podaje konkretnej liczby godzin spędzanej na opiece. Stwierdza bowiem, że rzadko się zdarza by opieka nad matką zajmowała mu 2 godziny, z reguły jest to znacznie więcej godzin, czasami nawet cały dzień i noc. Skarżący zwraca również uwagę, że w grudniu, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki, musiał więcej czasu poświęcać na opiekę nad matką. Powyższe informacje wskazywać by mogły, o okolicznościach zupełnie przeciwnych niż zinterpretował je organ odwoławczy, a mianowicie o tym, że skarżący spędza znacznie więcej czasu opiekując się matką, niż wynika to z jego wniosku z dnia [...]2012 r. W dodatku skarżący powołuje się na pogorszenie stanu zdrowia matki, skutkujące zwiększeniem jego obowiązków i czasu opieki nad matką, a więc w istocie na pojawienie się nowej okoliczności w sprawie. W świetle powyższego, a w szczególności treści oświadczeń strony, zachodziła konieczność poczynienia ustaleń faktycznych określających – w miarę możliwości – jak najbardziej ściśle, okres czasu, który skarżący poświęca matce. Rzeczą oczywistą jest, że ustalenia takie winny być oparte na dowodzie (dowodach) zawierającym informacje pochodzące z okresu po złożonej przez stronę w odwołaniu z dnia [...]2013 r., informacji o nowej okoliczności w sprawie. Tymczasem organ odwoławczy zweryfikował tą, nową w sprawie okoliczność, dowodem pochodzącym sprzed jej ujawnienia, a mianowicie wywiadem środowiskowym z dnia [...]2012 r., który jak już to wskazano wyżej nie wyjaśnia na podstawie jakich informacji źródłowych poczynione zostały ustalenia zawarte w tym wywiadzie. W ocenie sądu brakuje więc w przedmiotowej sprawie dowodów, które są niezbędne do rzetelnego ustalenia rzeczywistego czasu, w którym skarżący opiekuje się matką. Dowody te - by mogły w sposób właściwy zweryfikować wiarygodność twierdzeń strony o pogorszeniu się stanu zdrowia matki, a co za tym idzie, pojawieniu się konieczności poświęcania jej większej ilości czasu – muszą odnosić się do tej nowej okoliczności oraz posiadać walor obiektywnego udokumentowania tej rozstrzygającej dla sprawy okoliczności faktycznej. Dlatego też w ocenie sądu, celowym byłoby uzyskanie od skarżącego i jego matki informacji w drodze wyjaśnień lub zeznań a następnie poddanie uzyskanych wiadomości weryfikacji w zakresie ich wiarygodności z wykorzystaniem informacji z innych źródeł, w tym z ośrodka zdrowia, w którym leczy się matka strony, co do istnienia dowodów o pogorszeniu się jej stanu zdrowia, czy też wywiadu środowiskowego z wykorzystaniem nawet źródeł pozyskanych z zewnętrznego środowiska w stosunku do skarżącego i jego matki. Stosownie do wyników tak zebranych dowodów, organ mógłby poczynić prawidłowe ustalenia faktyczne w sprawie. Tymczasem zgromadzony przez organ administracji materiał dowodowy nie pozwala, zdaniem sądu, na poprawne merytoryczne rozstrzygnięcie. Tym samym należy uznać, za co najmniej przedwczesne wydanie przez organ administracji decyzji odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując należy stwierdzić, że w prowadzonym postępowaniu organy nie zgromadziły pełnego materiału dowodowego, a w konsekwencji nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, co stanowi naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 Kpa. Na etapie postępowania przed organem I instancji doszło również do naruszenia przepisu art. 10 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji, mając na względzie rozważania sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku, winien uzupełnić materiał dowodowy w sprawie, zapewniając stronie czynny udział w postępowaniu i uzasadniając rozstrzygnięcie w sposób zgodny z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j. 2012, poz. 270; z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.