II SA/Bd 332/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 sierpnia 2024 r. ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. [...]. Prezydent Miasta I. decyzją z dnia [...].01.2024 r. znak [...] na podstawie art. 18 pkt 1, art. 20 ust. 2, 4 i 5, art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu (Dz. U. z 2022 r. poz. 2687 ze zm., dalej powoływana jako ustawa) w związku z art. 104 § 1 i art. 107 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej powoływana jako kpa) – odmówił przyznania B. C. (dalej określany jako Skarżący) refundacji podatku VAT z faktur dokumentujących dostarczenie paliw gazowych od dnia [...].01.2023 r. do dnia [...].11.2023 r. z powodu złożenia deklaracji do centralnej ewidencji emisyjności budynków po terminie W uzasadnieniu organ wskazał, że [...].01.2024 r. Skarżący złożył wniosek o refundację podatku VAT. Do wniosku dołączono faktury dokumentujące dostarczenie paliw gazowych do gospodarstwa domowego. Zgodnie z art. 18 ustawy, w przypadku, gdy odbiorca paliw gazowych w gospodarstwie domowym, o którym mowa w art. 62b ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy - Prawo energetyczne: 1) wykorzystuje jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego urządzenia grzewcze zasilane paliwami gazowymi, o .których mowa w art. 3 pkt 3a ustawy - Prawo energetyczne, wpisany lub zgłoszony do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z. dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia wejścia w życic ustawy, albo po tym dniu - w przypadku głównego źródła ogrzewania wpisanego lub zgłoszonego po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy; 2) jest osobą w gospodarstwie domowym jednoosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140) nie przekracza kwoty 2100 zł, lub osobą w gospodarstwie domowym wieloosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie przekracza kwoty 1500 zł na osobę - przysługuje mu refundacja kwoty odpowiadającej podatkowi VAT wynikającej z opłaconej faktury i informacji, o których mowa w art. 18a, dokumentujących dostarczenie paliw gazowych od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz od dnia 1 stycznia 2024r. do dnia 30 czerwca 2024 r. do tego odbiorcy paliw gazowych, zwana dalej refundacją podatku VAT. Organ stwierdził, że nie zostało spełnione kryterium określone w art. 18 pkt 1 ustawy, tzn. z wpisu w centralnej ewidencji emisyjności budynków wynika, że Skarżący wykorzystuje jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego urządzenia grzewcze zasilane paliwami gazowymi. Urządzenie grzewcze zasilane paliwami gazowymi muszą być wpisane do CEEB do dnia 21 grudnia 2022 r. Wpis do CEEB po 21 grudnia 2022 r. jest możliwy, ale tylko w przypadku głównego źródła ogrzewania wpisanego lub zgłoszonego po raz pierwszy. W przypadku Skarżącego pierwszy wpis do CEEB nastąpił dnia [...].06.2022 r. i wynika z niego, że główne źródło ogrzewania to miejska sieć ciepłownicza. Dnia [...].12.2023 r. złożono korektę do CEEB, z której wynika, że na dzień składania wniosku Skarżący wskazuje jako główne źródło ogrzewania kocioł gazowy. W odwołaniu Skarżący wskazał, że do deklaracja złożonej [...].06.2022 r. wkradł się błąd dotyczący źródła ciepła i zostało to skorygowane w kolejnej deklaracji z dnia [...].12.2023 r. Podkreślił, że wniosek jest niejasny i wprowadza w błąd. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] na podstawie art. 18 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 303 ze zm.) oraz art. 138 § 1 kpa - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się deklaracja CEEB złożona w dniu [...].06.2022 r., w której jako rodzaj źródeł ciepła w budynku Skarżący wskazał: miejska sieć ciepłownicza/ciepło systemowe/lokalna sieć ciepłownicza - 1 zainstalowane, 1 eksploatowane, dla funkcji c.o. i c.w.u.. Z kolei w deklaracji CEEB złożonej w dniu [...].12.2023 r. jako rodzaj źródeł ciepła w budynku wskazano: kocioł gazowy/bojler gazowy/podgrzewacz gazowy przepływowy/kominek gazowy - 1 zainstalowane, 1 eksploatowane, dla funkcji c.o. i c.w.u.. Zgodnie z art. 18 ustawy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego -urządzenia grzewcze zasilane paliwami gazowymi powinno zostać wpisane do CEEB do dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 21 grudnia 2022 r. Tymczasem taki wpis został w sprawie dokonany [...] .06.2022 r., lecz nie wskazywał zainstalowania kotła gazowego, a korekta wpisu została dokonana [...].12.2023 r. Podstawą orzekania przez organy musi być stan wpisów do CEEB na dzień 21 grudnia 2022 r. Późniejsze złożenie korekty deklaracji do CEEB, niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy, nie może być podstawą do odstąpienia przez Kolegium od normy zapisanej w art. 18 ust. 1 ustawy. Powyższe przepisy prawa nie pozostawiają analizowanej kwestii uznaniu organu administracyjnego. Złożenie deklaracji jest obowiązkiem właściciela, co oznacza, że to właściciel powinien dochować należytej staranności przy jej wypełnianiu. Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że organy nie ustaliły kompletnego stanu faktycznego sprawy i tym samym nie dokonały prawidłowej interpretacji przepisów dotyczących kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia. Zgłoszenie lub wpisanie głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego do centralnej ewidencji emisyjności nie jest jedynym dowodem, który musi być w tej sprawie uzyskany (wyrok WSA w Opolu w sprawie II SA/Op 314/23). Jeżeli pozostają wątpliwości, jak w tej sprawie, to organ zobowiązany jest do wyjaśnienia tych istotnych okoliczności. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że w przytoczonych przepisach prawodawca wskazał na rzeczywiste wykorzystywanie jako głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego urządzenia grzewczego na paliwo gazowe, nie zaś formalnie takiego, które zostało błędnie wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków (wyrok WSA w Poznaniu w sprawie IV SA/Po 682/23). Skarżący wykazał jednoznacznie, że w dniu składania decyzji podstawowym źródłem ciepła był piec gazowy, wykazując przy tym dokumenty techniczne budynku. Organy nie dokonały żadnych ustaleń poza błędną interpretacją przepisów i tylko na tym opierały swoja decyzje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga była zasadna. Zasady i tryb refundacji kwoty odpowiadającej podatkowi VAT wynikającej z opłaconej faktury dokumentującej dostarczenie paliw gazowych od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. dla odbiorcy paliw gazowych regulują przepisy powoływanej wyżej ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu. Zgodnie z art. 18 ustawy, w przypadku gdy odbiorca paliw gazowych w gospodarstwie domowym, o którym mowa w art. 62b ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy - Prawo energetyczne: 1) wykorzystuje jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego urządzenia grzewcze zasilane paliwami gazowymi, o których mowa w art. 3 pkt 3a ustawy - Prawo energetyczne, wpisany lub zgłoszony do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2023 r. poz. 2496), do dnia wejścia w życie ustawy, albo po tym dniu - w przypadku głównego źródła ogrzewania wpisanego lub zgłoszonego po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy; 2) jest osobą w gospodarstwie domowym jednoosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 1429) nie przekracza kwoty 2100 zł, lub osobą w gospodarstwie domowym wieloosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie przekracza kwoty 1500 zł na osobę - przysługuje mu refundacja kwoty odpowiadającej podatkowi VAT wynikającej z opłaconej faktury i informacji, o których mowa w art. 18a, dokumentujących dostarczenie paliw gazowych od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 30 czerwca 2024 r. do tego odbiorcy paliw gazowych, zwana dalej "refundacją podatku VAT". Stosownie do art. 19 ust. 1 ustawy, odbiorcy paliw gazowych w gospodarstwach domowych, o których mowa w art. 62b ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy - Prawo energetyczne, składają wniosek o refundację podatku VAT na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu usta wy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta, nie później niż do dnia 30 września 2024 r., lub w terminie 30 dni od dnia otrzymania faktury dokumentującej dostarczenie paliw gazowych. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o refundację podatku VAT, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 20 ust. 2 ustawy). Na podstawie art. 20 ust. 4 ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta, weryfikuje wniosek o refundację podatku VAT w zakresie: 1) zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, 2) wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu, o którym mowa w art. 18 pkt 2, zgodnie z ust. 3 - jednorazowo przy złożeniu pierwszego wniosku o refundację podatku VAT przez odbiorcę paliw gazowych w gospodarstwie domowym, o którym mowa w art. 62b ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.e. Zgodnie z art. 20 ust. 5 ustawy, przyznanie przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta refundacji podatku VAT nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania refundacji podatku VAT, uchylenie lub zmiana wysokości refundacji podatku VAT oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranej refundacji podatku VAT wymagają wydania decyzji. Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy, do postępowania w sprawie refundacji podatku VAT przepisy art. 23 ust. 12 i 13, art. 30 oraz art. 32 ust. 1-1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stosuje się odpowiednio, przy czym ilekroć w tych przepisach jest mowa o rodzinie, rozumie się przez to gospodarstwo domowe wymienione w art. 18 pkt 2. W sprawach refundacji podatku VAT nieuregulowanych ustawą stosuje się także przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 21 ust. 3 ustawy). Niesporne w sprawie jest, że wniosek o refundację został złożony przez Skarżącego w terminie wynikającym z art. 19 ust. 1 ustawy. Niesporne jest i zostało to ustalone przez organy, że Skarżący spełnia wszystkie inne przesłanki przyznania refundacji za wyjątkiem jednego - a mianowicie tego, że złożył korektę deklaracji CEEB po terminie wejścia w życie ustawy. Ustawa weszła w życie z dniem 21 grudnia 2022 r., zaś Skarżący złożyła korektę do CEEB w dniu [...] grudnia 2023 r., wskazując w niej jako źródło ciepła kocioł gazowy / bojler gazowy / podgrzewacz gazowy przepływowy / kominek gazowy. Natomiast pierwszą deklarację CEEB Skarżący złożył dnia [...] czerwca 2023 r., wskazując w niej jako źródło ogrzewania miejską sieć ciepłowniczą / ciepło systemowe / lokalną sieć ciepłowniczą. Pogląd zaprezentowany przez organy na tle tak ukształtowanego stanu faktycznego znajduje oparcie w literalnym brzmieniu ustawy, ale kłóci się z wykładnią funkcjonalną, za którą opowiedziało się w podobnych sprawach orzecznictwo sądów administracyjnych. W orzecznictwie tym wskazuje się, że przepisy ustawy mają inne funkcje i cele, które nie są przedmiotem postępowania w sprawie refundacji podatku VAT. Podkreśla się w szczególności, że dopiero w 2022 r. ustawodawca powiązał zgłoszone źródła ciepła w deklaracjach CEEB z możliwością otrzymania szeregu dodatków, które miały przede wszystkim gospodarstwom domowym i podmiotom użyteczności publicznej zrównoważyć wzrastające ceny energii. Wprowadził również szereg rekompensat dla przedsiębiorstw energetycznych. Weszły wówczas w życie m.in. przepisy: ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym; ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej; ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw; ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw; oraz ustawy z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 r. Zdaniem judykatury wykładnia art. 18 pkt 1 ustawy musi być dokonywana w zgodzie z przepisami Konstytucji oraz celami tej regulacji prawnej. Jak wynikało z projektu ustawy (nr IX.2804 w pkt 2.1), przepisy miały ograniczyć wzrost kosztów dla odbiorców paliw gazowych w gospodarstwach domowych o najniższych dochodach, zużywających paliwa gazowe do celów grzewczych. W tym celu zaproponowano mechanizm refundacji podatku od towarów i usług, poniesionego przez tych odbiorców za paliwa gazowe dostarczone w 2023 r., udokumentowane dokumentem potwierdzającym dostarczenie tych paliw do odbiorców. Refundacja podatku VAT miała przysługiwać gospodarstwu domowemu, które jako główne źródło ogrzewania wykorzystuje kocioł na paliwa gazowe, wpisany lub zgłoszony do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a którego przeciętne miesięczne dochody, w przypadku gospodarstwa jednoosobowego, nie przekraczają 2100 zł, lub 1500 zł na osobę w przypadku gospodarstwa wieloosobowego. Sądy administracyjne na tle podobnych do niniejszego stanów faktycznych przyjmują, że przestrzeganie wymogu w postaci dopełnienia obowiązku zgłoszenia głównego źródła ogrzewania do CEEB w terminie do 21 grudnia 2022 r. stanowi nadmierną regulację sprzeczną z art. 2 Konstytucji RP i celem ustawy. Nie daje ona bowiem stronom możliwości spełnienia warunków przyznania świadczenia po jego wprowadzeniu, tj. po wejściu w życie ustawy, np., jak to miało to mieć miejsce w przedmiotowej sprawie, konieczności dokonania korekty błędnego pierwotnego wpisu do CEEB. Podkreśla się też, że dane wpisywane do CEEB nie mają bezwzględnie obowiązującego znaczenia dla przyznania szeregu dodatków osłonowych. Świadczą o tym orzeczenia sądów administracyjnych dotyczące dodatku węglowego oraz zmian dokonanych przez ustawodawcę w ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Przy przyznaniu dodatku węglowego ważny jest stan rzeczywisty, a nie dane wynikające z CEEB. Ponadto dopuszczono do przyznania tego dodatku również w sytuacji, gdy istniejące źródło ciepła nie zostało wpisane do CEEB, a nawet wówczas gdy dana osoba nie złożyła wniosku o przyznanie dodatku węglowego, mimo że spełniała przesłanki do jego przyznania (art. 2 ust. 15f i ust. 15g ustawy o dodatku węglowym). Taką samą regulację ustawodawca przewidział dla osób uprawnionych do dodatku dla gospodarstw domowych na podstawie art. 24 ust. 25a i ust. 25b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw oraz dla osób uprawionych do dodatku elektrycznego, na podstawie art. 32a ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Zastosowanie wyłącznie wykładni językowej naruszyłoby zatem art. 32 Konstytucji, gdyż, jak wyżej wskazano, przy innych tego typu dodatkach pomocowych, ustawodawca wprowadził łagodniejsze rygory związane z ich przyznaniem (por. wyroki WSA w Szczecinie w sprawie II SA/Sz 776/23, WSA w Krakowie w sprawie III SA/Kr 1085/23 oraz WSA we Wrocławiu w sprawie IV SA/WR 516/23). Powyższy pogląd tutejszy Sąd podziela i znalazł on zastosowanie w niniejszej sprawie. Zatem warunkiem koniecznym do przyznania przedmiotowej refundacji jest sam fakt ujawnienia głównego źródła ogrzewania w CEEB, niezależnie od daty jego zgłoszenia w CEEB, który to warunek w niniejszej sprawie został spełniony przez Skarżącego na skutek złożenia przez niego korekty deklaracji. Najistotniejsze jest bowiem osiągnięcie celu regulacji ustawowej, którym jest pomoc osobom o niskich dochodach, równoważąca podwyżki cen nośników grzewczych. Jednakże w przypadku gdyby organ powziął wątpliwości co do prawdziwości danych zawartych w ww. korekcie, może podjąć kroki celem jej zweryfikowania. Stwierdzając zatem naruszenie prawa materialnego - art. 18 pkt 1 w zw. z art. 20 ust. 2 ustawy oraz art. 27g pkt 1 ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków przez błędną ich wykładnię, mające istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej powoływana jako "ppsa"). Ze względu na charakter tego uchybienia i dalszy bieg sprawy celowe było również uchylenie decyzji organu I instancji (art. 135 ppsa). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą związane zawartą w niniejszym uzasadnieniu wykładnią ww. przepisów prawa materialnego i rozpoznają wniosek Skarżącego w oparciu o przepisy ustawy, przy pominięciu wskazanego w art. 18 pkt 1 ustawy terminu zgłoszenia przez Skarżącego korekty deklaracji do CEEB (art. 153 ppsa). Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. Na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.