II SA/Bd 349/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Czerwiński,, Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak, Protokolant Magdalena Gadecka, po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2005 na rozprawie sprawy ze skargi D. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2005 Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 zł sto złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Bd 349/05 U z a s a d n i e n i e: Decyzją z dnia [...] 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych opierając się na przepisie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dn. 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późń. zm.) odmówił D. B. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w Gwardii i Armii Ludowej podnosząc, iż okoliczności przedstawione przez stronę we wniosku są zbyt słabo udokumentowane a jednocześnie niewiarygodne ze względu na wiek (13 lat), przesądzając tym samym o niemożliwości pełnienia służby w Armii Ludowej, lecz o wykonywaniu co najwyżej czynności pomocniczych na jej rzecz. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D. B. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem decyzji z [...] 2004 r., opisuje swoją działalność z okresu wojny 1939 - 1945 r., przywołując opisy określonych zdarzeń związanych z jej służbą jako gońca - informatora, łącznika a także sanitariuszki podając jednocześnie nazwiska swoich współpracowników oraz przełożonych. Rozpatrując ponownie sprawę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] 2004 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Uzasadniając swoje stanowisko organ nie wykluczając, iż strona jako 13-letnie dziecko udzielała pomocy oddziałowi partyzanckiemu stwierdza jednak, że brak jest dowodów świadczących o pełnieniu służby w podziemnej organizacji w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy o kombatantach (...), bowiem zdaniem organu pełnienie służby uzależnione było od osiągnięcia określonego wieku. Wskazano także na fakt braku w aktach sprawy dowodów zaprzysiężenia strony, posiadania stopnia wojskowego, czy też wykonywania określonych zadań. W ocenie organu, wykonywane przez stronę przekazywanie informacji, przenoszenie przesyłek, nie może być utożsamiane z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach ze względu na brak przymiotu systematyczności i odpowiedniego zorganizowania takich działań skierowanych przeciwko okupantowi. Wskazano też na subtelną różnicę znaczeniową pojęć - uczestnik ruchu oporu a osoba działająca na rzecz ruchu oporu wywodząc, że w tym drugim przypadku chodzi o cenną ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc oddziałom partyzanckim, która nie była rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy D. B. zaprzecza jakoby w aktach sprawy brakowało dowodów na potwierdzenie jej działalności w oddziale partyzanckim wskazując na oświadczenia dwóch świadków: W. G. i S. C. - uczestników tamtych walk, potwierdzone przez Prezesa Zarządu Koła Kombatantów i Osób Represjonowanych por. S. M. Zdaniem skarżącej zarzut zbyt młodego wieku do wykonywania odpowiedzialnych zadań jest nie tylko chybiony; stwierdza wręcz, że charakter wykonywanych zadań jako goniec - informator był odpowiedni i dostosowany do jej wieku. Oświadcza, że swoje obowiązki wykonywała sumiennie i odpowiedzialnie, podkreślając jednocześnie, że nie była to praca dorywcza i okazjonalna lecz ciągła i uzależniona od bieżących potrzeb partyzantów. Wyjaśnia też, że w marcu 1944 r. złożyła przysięgę - przyrzeczenie na zebraniu wspólnej grupy leśnej wobec Z. B. i Komendanta Dzielnicy "[...]" W. G., którego pisemne oświadczenie na tę okoliczność załączyła do skargi dodając, że nie napisała o tym wcześniej gdyż nie zdawała sobie sprawy, "że jest to tak istotne dla Urzędu". W odpowiedzi na skargę organ administracji wnosi o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu swej decyzji z 7 lutego 2005 r. dodając, że okoliczność złożenia przysięgi w organizacji, nie potwierdzona przez świadków W. G. i S. C., jako nieznana organowi podczas wydawania zaskarżonej decyzji, nie może stanowić przedmiotu rozpoznania przez Kierownika Urzędu i w związku z tym pozostaje bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. Co do pozostałej części materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ administracji po raz kolejny zajmuje stanowisko, iż nie stanowi on wystarczającej podstawy do przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich ze względu na niską wiarygodność przedstawionych dowodów oraz zbyt jednostronną interpretację określonych okoliczności np. pisma Z. B. z 8.06.1968 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, skutkując tym samym uchyleniem zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem. Dokonując na mocy art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontroli zaskarżonego orzeczenia pod względem jego zgodności z prawem należało uznać, że narusza ono przepisy prawa materialnego i proceduralnego w sposób bezpośrednio oddziaływujący na wynik sprawy. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że sąd administracyjny nie rozstrzyga w przedmiocie występowania, bądź nie, określonych właściwymi przepisami przesłanek warunkujących przyznanie uprawnień kombatanckich. Sąd administracyjny sprawując kontrolę działalności administracji publicznej dokonuje oceny, na skutek zaskarżenia, działalności (działania bądź zaniechania) organu administracji publicznej, w tym wypadku oceny powodów odmowy uznania za wystarczające dowodów przedłożonych przez skarżącą. Nie zastępuje więc organu administracji publicznej i nie przejmuje jego kompetencji do końcowego załatwienia sprawy i wydania rozstrzygnięcia. Sprawa, której przedmiot związany jest z działalnością określonego organu administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy do tego organu. Treść zawartych w skardze zarzutów w istocie sprowadza się do zakwestionowania oceny dowodów dokonanej przez Kierownika Urzędu na podstawie art. 80 k.p.a. Swobodna ocena dowodów w rozumieniu tego przepisu musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł oceny. W myśl tych zasad ustalenia faktyczne muszą być dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego dla wydania prawidłowej decyzji. Spełnienie tego warunku wymaga również przekonywującego uzasadnienia decyzji z zachowaniem wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja nie odpowiada tym wymogom, ponieważ ustalenia faktyczne są oparte na materiale dowodowym niekompletnym i nie w pełni rozpatrzonym. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest uchybienie przez organ, jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasadzie obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej wynikającej z art. 9 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz." Warszawa 1998). Z utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, Lex nr 50158) wynika, że w sprawach dotyczących świadczeń kombatanckich, na organach administracji publicznej ciąży obowiązek poinformowania strony, nie tylko o potrzebie złożenia istotnych dla sprawy dowodów, ale też obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, albowiem ogólnikowe sformułowanie, co do wezwania do nadesłania "dowodów mogących mieć wpływ na wynik sprawy", nie spełnia wymagań sposobu informowania, o którym mowa w art. 9 kpa. W przedmiotowej sprawie było to tym istotniejsze, że skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich na przepisie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, który stanowi, że, "za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 - 1945 r.", przy czym pojęcie służby nie zostało zdefiniowane, w związku z tym musi być ono oceniane na tle konkretnego stanu faktycznego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ nie tylko nie dokonał wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej prawa do dochodzonego uprawnienia, ale w ogóle zaniechał jakiegokolwiek poinformowania skarżącej o potrzebie dokonania czynności procesowych. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest spóźnione (już po zakończeniu postępowania administracyjnego) przedłożenie dowodu z dokumentu zawierającego oświadczenie świadka W. G., co do faktu złożenia przez skarżącą przysięgi oraz jej umiejscowienia w kierowanej przez siebie organizacji, czy też zakresu powierzonych jej obowiązków. Skarżąca powzięła bowiem wiadomość, iż fakt złożenia przysięgi i w tym kontekście powierzenie jej określonych zadań, jest istotny dla sprawy, dopiero po otrzymaniu decyzji drugoinstancyjnej. Trzeba tu podkreślić, że odmowa przyznania uprawnień kombatanckich wyrażona decyzją pierwszoinstancyjną, oparta była głównie o argument (niesłuszny zresztą), iż skarżąca z uwagi na wiek trzynastu lat, nie pełniła służby w Armii Ludowej, a wykonywała jedynie na jej rzecz czynności pomocnicze. Stawianie więc skarżącej przez organ, w tych warunkach zarzutu, iż dopiero w skardze ujawniła nowe okoliczności, należy uznać za bezpodstawne. W świetle powyższego, złożenie istotnego niewątpliwie dowodu dla niniejszej sprawy, ujawnionego jednak po wydaniu decyzji drugoinstancyjnej, wypełnia dyspozycję normy wynikającej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którą w przypadku gdy "wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję - wznawia się postępowanie zakończone decyzją ostateczną". Wystąpienie takiej sytuacji na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, w przedmiotowej sprawie, implikuje konieczność zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) upoważniającego Sąd do uchylenia decyzji obarczonej określoną wyżej wadą prawną. Przepis ten stanowi, że Sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Należy tu stwierdzić, że owo naruszenie prawa tj. obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej wynikającej z art. 9 k.p.a., stanowi ponadto samodzielną przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji, niezależnie od związku tej okoliczności z podstawą do wznowienia postępowania. Należy też zwrócić uwagę na utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej materii; zgodnie z nim (wyrok NSA z 12.04.2000 r. sygn. I SA/Ka 1740/98) obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. powinien być rozumiany możliwie szeroko, a udowodnione jego naruszenie powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji należy też wskazać zaistniałe w niej naruszenie przepisów art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, jak również przepisów art. 7 i 77 k.p.a. Zgodnie bowiem z ustalonym orzecznictwem sądowym (wyrok NSA z 13.02.2002 r., sygn. VSA 1538/01, publ. Palestra 2003/3-4/223, Lex nr 77331; wyrok NSA z 21.11.2001, sygn. V SA 612/01, publ. Lex nr 121892; wyrok NSA z 14.06.1995, sygn. SA/Kr 2891/94, publ. Prok. i Pr. 1996/5/64) przyjęcie przez organ orzekający założenia, że osoby uczestniczące wprawdzie w działalności organizacji i formacji podziemnych, ale niepełnoletnie w czasie wojny, są wykluczone z kręgu osób mogących ubiegać się o uprawnienia kombatanckie, jest nieuprawnione i narusza dyspozycję przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), który nie ustanawia jakiegokolwiek kryterium wieku kombatanta. Uchybienie organu w tym zakresie jest tym bardziej istotne, że stanowiło w istocie główną podstawę odmowy uwzględnienia podania skarżącej, w postępowaniu zarówno pierwszo-, jak i drugoinstancyjnym. Trzeba też zauważyć, że ujawniona przez skarżącą dopiero w toku postępowania sądowoadministracyjnego okoliczność, iż od 1943 r. współpracowała z ruchem oporu, jako łączniczka, a dopiero w 1944 r. złożyła przysięgę, stanowi istotną okoliczność przy ocenie podanych przez świadków okresów współpracy i służby w Grupie Leśnej, w szczególności w kontekście poglądu organu administracji o sprzecznościach zeznań świadków w kwestii okresu pełnienia przez skarżącą służby w oddziałach partyzanckich. Z tych względów - skoro decyzja została wydana z naruszeniem w/w przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podst. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a b i c uchylił zaskarżoną decyzję. Wskutek uwzględnienia skargi, w myśl art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w punkcie drugim wyroku. O kosztach postępowania, Sąd orzekł zgodnie z art. 200 i 209 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.