II SA/Bd 385/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] 2006 r. w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej z dnia [...] 2005 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] 2005 r. (bez numeru) Uczelniana Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...], po rozpatrzeniu wniosku K. W., działając na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz.1365) oraz Regulaminu świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] (zwanego dalej Regulaminem), orzekła o odmowie przyznania w roku akademickim 2005/2006 stypendium socjalnego z uwagi na brak wymaganych dokumentów niezbędnych do wyliczenia dochodu na jedną osobę w rodzinie. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż przedstawiona dokumentacja stanowiąca załącznik do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego, nie zawierała dokumentów potwierdzających dochód studenta nie posiadającego samodzielności finansowej, który to wymóg przewiduje § 7 ust. 1 Regulaminu. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia K. W. przedstawiła swoją trudną sytuację materialną; wskazując przy tym na fakt jednoczesnego studiowania i wychowywania dwójki własnych dzieci. Podniosła, iż nie korzysta z pomocy finansowej rodziców, a środki finansowe uzyskuje z kredytu studenckiego. Odwołująca zwróciła też uwagę, że w ubiegłym roku uzyskała wnioskowane świadczenie, pomimo podobnych okoliczności stanu faktycznego, bez jakiegokolwiek stwierdzenia orzekającego w sprawie organu o "braku zdolności finansowej". Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...], po rozpatrzeniu odwołania, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, uzasadniając to rozstrzygnięcie przywołaną już wyżej okolicznością "braku zdolności finansowej" studentki i powinnością jej finansowego rozliczania z rodzicami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy K. W. wyraziła swoje niezadowolenie z wyniku postępowania administracyjnego w sprawie przyznania jej stypendium socjalnego, podnosząc, iż nie zgadza się z uznaniem braku jej zdolności finansowej. Argumentując jak w odwołaniu wskazała, iż nie korzysta z pomocy finansowej rodziców, utrzymując się ze środków kredytu studenckiego, który jednak nie jest uwzględniany jako dochód przy ustalaniu jej zdolności finansowej na potrzeby przyznania stypendium socjalnego. Skarżąca określiła też wysokość dochodu na osobę w swojej rodzinie na 70 zł, co klasyfikuję ją w pierwszym przedziale kryterium dochodowego (od 0 do 100 zł), uprawniającym do przyznania stypendium socjalnego. Zwracając uwagę na swoją trudną sytuację finansową, podniosła argument niezrozumienia działań orzekających w sprawie organów, odmawiających przyznania jej świadczenia, którego celem jest właśnie pomoc finansowa studiującym osobom o niskich dochodach. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację analogiczną jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Po raz kolejny organ podkreślił, że istota rozstrzygnięcia sprowadza się do stwierdzenia, iż przedmiotowe świadczenie wnioskodawczyni nie przysługuje z uwagi na brak jej samodzielności finansowej. Organ wskazał też, że skarżąca powinna w celu ustalenia dochodu na osobę w rodzinie do wniosku załączyć dokumenty o dochodach swoich, małżonka oraz rodziców, czego nie spełnienie skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności naruszony został art. 7 K.p.a., ponieważ niedostatecznie wyjaśniono stan faktyczny sprawy, poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego wynikającego z dyrektywy przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Nie może zatem wkraczać w uprawnienia organów administracji orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszeniu przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy. Oceniając zasadność decyzji w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta uchybia prawu. Należy jednak podkreślić, że uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nastąpiło na skutek uchybień stwierdzonych przez Sąd z urzędu, zgodnie bowiem z unormowaniem zawartym w art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dla właściwego zrozumienia zasadności rozstrzygnięcia Sądu podkreślenia wymaga okoliczność, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca osobie studiującej przyznania stypendium socjalnego z uwagi na niewłaściwy sposób udokumentowania braku samodzielności finansowej. Celem ustalenia przesłanek możliwości uznania, iż w konkretnym przypadku występuje sytuacja braku samodzielności finansowej, odwołać należy się do regulacji prawnej tego zagadnienia, zawartej w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym. Stosownie do art. 179 ust. 1 cyt. ustawy stypendium socjalne ma prawo otrzymywać nie jakikolwiek student, ale student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przy czym wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne jest określana przez rektora w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego (art. 179 ust. 2). Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się m.in. dochody osiągane przez rodziców studenta (art. 179 ust. 4 pkt 3 w/w ustawy). Dochodów rodziców nie wlicza się do dochodów studenta , o ile student jest samodzielny finansowo (art. 179 ust. 5 pkt 1), tj. jeżeli on lub jego małżonek spełnia łącznie następujące warunki: 1) posiadał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym; 2) posiada stałe źródło dochodów w roku bieżącym; 3) jego miesięczny dochód w okresach, o których mowa w pkt 1 i 2, nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników ogłaszanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w ostatnim miesiącu ostatniego roku podatkowego w przypadku dochodu studenta z ostatniego roku podatkowego i obowiązującego w miesiącu złożenia wniosku o przyznanie stypendium; 4) nie złożył oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami bądź jednym z nich (art. 179 ust. 6 cyt. ustawy). Z przywołanych przepisów zdaniem Sądu wynika obowiązek organów zbadania zarówno sytuacji rodzinnej, jak też dochodów osoby wnioskującej o stypendium socjalne, a nawet – o ile wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 179 ust. 6 cyt. ustawy; dochodów rodziców wnioskodawcy. Prawidłowe zwrócenie uwagi przez organy na przesłanki warunkujące przyznanie prawa muszą się jednak wiązać z prawidłowym (tj. zgodnym z prawem) zbadaniem, czy owe przesłanki w konkretnej sytuacji, dotyczącej konkretnego wnioskodawcy, wystąpiły. Jak wskazuje treść przepisu art. 207 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, komisje stypendialne, prowadząc postępowanie w przedmiocie przyznanie stypendium socjalnego, są zobowiązane stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją Odwoławczej Komisji Stypendialnej, przy badaniu ustawowych przesłanek przyznania stypendium, doszło do naruszenia przepisów postępowania zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, i to w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy. Zwrócić bowiem należy uwagę, że podstawową funkcją jaką spełnia kodyfikacja postępowania administracyjnego, jest ujednolicenie wymagań, którym powinno odpowiadać prawidłowo przeprowadzone postępowanie administracyjne prowadzone przed organem administracji publicznej, celem którego jest wydanie opartej na przepisach prawa decyzji administracyjnej. Jednym z takich wymogów, statuowanym przez zasadę ogólną Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późniejszymi zmianami) – art. 7, jest obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez organ administracji oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Emanacją prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego jest uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, które zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 K.p.a. powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca składając wniosek o przyznanie stypendium socjalnego, dostosowała się do ciążących na niej obowiązków udokumentowania przesłanek warunkujących przyznanie stypendium, zgodnie z treścią pouczenia zawartego w formularzu wniosku. Jakkolwiek skarżąca od początku prowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania konsekwentnie utrzymuje, że nie korzysta z pomocy finansowej rodziców, utrzymując się ze środków finansowych pochodzących z kredytu studenckiego i dochodów współmałżonka, to jednak wysokość określonego w ten sposób i udokumentowanego dochodu prowadzi do uznania, w świetle regulacji art. art. 179 ust. 6 – Prawo o szkolnictwie wyższym a contrario( co zostało powtórzone w regulaminie), iż wnioskodawczyni nie posiada określonej tym przepisem samodzielności finansowej. Przedstawiona tutaj logiczna interpretacja mających zastosowanie w sprawie przepisów, nie uzasadnia jednak możliwości zadziałania swoistego "automatyzmu" w prowadzeniu postępowania przez orzekające w sprawie organy administracji. Ustalenie bowiem konkretnej sytuacji prawnej określonego podmiotu, odmiennej od przedstawianej przez ten podmiot, wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, celem ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy podkreślić, że skarżąca przedstawiając swoją sytuację finansową zastosowała się do wskazówek zawartych w regulaminie. Warunkiem ubiegania się o przyznanie stypendium było przedłożenie zaświadczenia stwierdzającego wysokość dochodu studenta i członków jego rodziny. Studentka posiada już własną rodzinę i miała uzasadnione podstawy sądzić, że właściwie udokumentowała wniosek. Niewystarczające jest zatem stwierdzenie , że skarżąca nie przedstawiła odpowiednich dokumentów, skoro nie była pouczona, że w zaistniałym stanie faktycznym ,właściwa ocena przesłanek do przyznania świadczenia wymaga przedłożenia zaświadczeń dotyczących dochodów rodziców. Ustalenie zatem, iż skarżąca nie posiada samodzielności finansowej, wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania w zakresie określonym przez przepisy § 7 ust. 2 Regulaminu oraz art. 179 ust 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, a więc ustalenia wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne, w przypadku gdy nie jest samodzielny finansowo. Obowiązkiem organu jest zatem zebranie całego potrzebnego materiału dowodowego, w szczególności włączenie do akt sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów. Dla potrzeb oceny, czy skarżąca, co do której stwierdzono, iż nie posiada samodzielności finansowej, spełnia jednak kryteria do przyznania stypendium socjalnego jako osoba niesamodzielna finansowo, niezbędne jest przeprowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego, a tego w niniejszej sprawie zabrakło. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że materiał dowodowy nie został w niniejszej sprawie zebrany w sposób wyczerpujący, zaś stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony w sposób nie budzący wątpliwości, a tym samym zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy właściwe organy administracji winny uwzględnić rozważania dotyczące prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przy uwzględnieniu dyspozycji art. 7 i 77 K.p.a. oraz przesłanek warunkujących przyznanie stypendium socjalnego, określonych w § 7 ust 2 Regulaminu oraz art. 179 ust 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 wymienionej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.