II SA/Bd 39/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Protokolant Dominika Znaniecka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 marca 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] W. K. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zmiany imienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 39/08 Uzasadnienie Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w L. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. ([...]) na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ust. 8 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 2005 r., Nr 233, poz. 1992) oraz art. 104 Kpa odmówił zamiany imion J. B. P. na imię S. Uzasadniając decyzje organ wskazał, iż nie dopatrzył się aby zachodziły ważne względy określone w ww. przepisach ustawy z 15 listopada 1956 r. Rozpoznając odwołanie J. P. podnoszącego, że organ "nie poradził sobie ze zmianą jego imienia" – Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 2 Kpa i przywoływanych przepisów ww. ustawy z 15 listopada 1956 r. decyzją z 19 grudnia 2007 r. [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że ani we wniosku, ani w odwołaniu strona nie wykazała się żadnymi ważnymi względami o których stanowi art. 2 ust. 2 ustawy. Na powyższą decyzję J. P. złożył skargę, o oddalenie której wniósł organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 i art. 133 § 1 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – co w niniejszej sprawie ma szczególne znaczenie – z uwagi na brak precyzyjnego sprecyzowania zarzutów i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy wnika zaś, że prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] września 2006 r. – [...] skarżący został częściowo ubezwłasnowolniony z powodu choroby psychicznej pod postacią organicznych zaburzeń urojeniowych. Postanowienie to oznacza, że skarżący nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, co ma istotne znaczenie w kontekście art. 30 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, o czym w dalszej części uzasadnienia. Analiza pism skarżącego w tym i skargi (w której w gruncie rzeczy nie stawia konkretnych zarzutów naruszenia prawa) prowadzi sąd do jednoznacznego wniosku, że skarżący ma znaczne trudności z sformułowaniem konkretnych wniosków i zarzutów a w szczególności z ich odpowiednim umotywowaniem. Ustawodawca w Rozdziale 2 (noszącym tytuł – "Zasady ogólne) Działu I ("Przepisy ogólne") ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (w skrócie: Kpa) stanowi m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i – co w niniejszej sprawie szczególnie istotne – podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i – tu znów należy zaakcentować verba legis – słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać – zaufanie obywateli do organów Państwa – co również należy podkreślić oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 Kpa). Organy administracji publicznej są obowiązane także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 Kpa). Są również obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 Kpa in principio). Nie od rzeczy będzie też wskazanie, że przepisy Konstytucji RP nakładają na władze publiczne liczne obowiązki dotyczące opieki i troski wobec osób chorych i niepełnosprawnych (np. art. 69 nakłada obowiązek pomocy w zabezpieczeniu komunikacji społecznej, co zdaniem sądu oznacza także odpowiednią komunikację w relacji obywatel – organ administracji publicznej). Powyższe wskazania ustawodawcy w kontekście przywołanych już faktów dotyczących osoby skarżącego zdaniem sądu obligowały organy do szczególnej, wprost wyjątkowej staranności i skrupulatności przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, bez względu na materię sprawy i argumentację skarżącego. Z treści ustawy Kodeks cywilny wynika, że dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę (art. 16 § 2). W niniejszej sprawie organ nie podjął natomiast żadnych kroków zmierzających do ustalenia osoby kuratora dla skarżącego. Ustalenie osoby kuratora i wezwanie go do udziału w postępowaniu administracyjnym było konieczne z uwagi na osobę skarżącego i przywołane zasady prawne. Zauważyć też należy dodatkowo, że prawo tylko wyjątkowo, w sytuacjach ściśle wskazanych dopuszcza dokonywanie czynności prawnych przez osobę o ograniczonej zdolności do czynności prawnych (np. art. 20 -22 Kodeksu cywilnego, art. 22 § 2 i 3 Kodeksu pracy). Także w prawie administracyjnym sporadycznie występują regulacje dopuszczające samodzielne działanie osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych. Zasadą jest bowiem, że takie osoby działają przez swoich przedstawicieli ustawowych (art. 30 § 2 Kpa). Wyjątkowo dokonywanie czynności prawnych przez osoby małoletnie dopuszcza np. ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 28, poz. 353 z późn. zm.), w której przewidziano uprawnienia dla osoby, która ukończyła szesnasty rok życia, do wyrażania zgody na nabycie lub zrzeczenie się przez rodziców obywatelstwa polskiego, które rozciąga na nią (art. 8 ust. 7, art. 13 ust. 3), jak również składania oświadczenia przez taką osobę o powrocie do obywatelstwa polskiego, jeśli jedno z jej rodziców jest obywatelem polskim, a obywatelstwo obce zostało dla niej wybrane przez rodziców po urodzeniu (art. 6 ust. 3). Podobnie rozwiązanie znajduje się art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 233, poz. 1992), zgodnie z którym rozciągnięcie zmiany nazwiska jednego z rodziców na małoletnie dziecko wymaga zgody tego dziecka, jeśli ukończyło czternaście lat. We wskazanych wyżej wypadkach osoby małoletnie będą posiadały zdolność do czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeżeli działanie lub bezczynność organów administracji (np. niepodjęcie w terminie decyzji w sprawie przyjęcia oświadczenia o powrocie do obywatelstwa polskiego) stanie się przedmiotem sądowej kontroli. Raz jeszcze należy jednak wyraźnie podkreślić, że generalnie po myśli art. 30 § 2 Kpa osoby fizyczne nie posiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli. Przedstawicielem ustawowym - osoby ubezwłasnowolnionej częściowo jest kurator. W tym miejscu należy też zwrócić uwagę, że już w 1984 r. (a więc już u początków swej działalności) Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z 22 lutego 1984 r. (II SA 1811/83) wyraził pogląd, że gdy stroną postępowania administracyjnego jest osoba ubezwłasnowolniona częściowo jej kurator powinien być wezwany do udziału w postępowaniu administracyjnym w każdym przypadku, gdy osobiste działanie strony wskazuje, że nie zdaje ona sobie w pełni sprawy z celu i skutków tego postępowania oraz, że za niezbędny należy uznać udział kuratora w postępowaniu, gdy działanie samej strony jest nieudolne, a zwłaszcza gdy argumentacja strony wskazuje, że nie zdaje sobie ona w pełni sprawy z celu i skutków prowadzonego postępowania. Pogląd ten – aprobowany także w doktrynie (np. vide: B. Adamiak i J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Wydawnictwo C. H. Beck, Wyd. 8 str. 249 i 272) - należało z przyczyn wyżej wskazanych (odwołanie do Konstytucji i zasad postępowania administracyjnego) należało w całej rozciągłości podzielić i aprobować. W tym stanie rzeczy mając na uwadze naruszenie powyższych zasad oraz przepisu art. 30 § 2 Kpa na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z [...] listopada 2007 r. bez merytorycznego badania wniesionej skargi, stwierdzając jednocześnie w oparciu o art. 152 ww. ustawy, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Doszło bowiem do istotnego naruszenia prawa co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prowadząc ponownie postępowanie organ ustali kto jest ustanowionym przez sąd powszechny kuratorem skarżącego i zawiadomi go o prowadzonym postępowaniu. O ile dotąd nie ustanowiono kuratora, rzeczą organu będzie odpowiednie postępowanie po myśli art. 97 § 1 Kpa. Jednocześnie organ rozważy potrzebę ewentualnego wezwania kuratora do uzupełnienia pism procesowych i wniosków skarżącego przez ich odpowiednie umotywowanie.