II SA/Bd 422/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2015 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] Collegium Medicum w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] Collegium Medicum w [...] na rzecz skarżącej P. M. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wydziałowa Komisja Stypendialna Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (dalej "WKS") decyzją z dnia [...] r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej – P. M. z dnia 4 października 2013 r. nie przyznała jej stypendium socjalnego. W wyniku złożonego odwołania Odwoławcza Komisja Stypendialna UMK w Toruniu (dalej "OKS") decyzją z dnia [...] r. uchyliła zaskarżoną decyzję i przekazała ją do ponownego rozpoznania celem ponownego przeliczenia dochodu w rodzinie studentki pod warunkiem uzupełnienia przez nią dokumentacji. Decyzją z dnia [...] r. WKS nie przyznała skarżącej stypendium socjalnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia WKS wskazała, że ustaliła na podstawie załączonych do wniosku dokumentów, zgodnie z art. 179 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) i § 13 - 20 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom UMK z dnia 29 września 2011 r. (Zarządzenie nr 130 Rektora UMK z dnia 29 września 2011 r. ze zm.), iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej w 2012 r. wyniósł [...] zł netto zaś wysokość tegoż dochodu uprawniająca do ubiegania się o to świadczenie wynosi [...] zł. W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że WKS zawyżyła dochód na osobę netto nie uwzględniając podatku zapłaconego za granicą. Według niej dochód netto na osobę wyniósł [...] zł. Podała, że dostarczyła PIT-36 oraz że w jej ocenie dochód oblicza się na podstawie tygodniowych kwitów wypłat, a nie na podstawie Jaaropgaafu. Poza tym podniosła, że za każdym razem dochód jest obliczany na podstawie innych dokumentów. OKS decyzją z dnia [...] r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu OKS wskazała, że WKS pierwotnie ustaliła dochód na osobę w rodzinie studentki w wysokości [...] zł. OKS, po konsultacji z pracownikiem Urzędu Skarbowego uchyliła zaskarżoną decyzję, wezwała studentkę do uzupełnienia dokumentów w ciągu 14 dni od daty otrzymania decyzji i przekazała wniosek WKS do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca odebrała decyzję w dniu 18 lutego, a brakujące dokumenty uzupełniła 24 marca. Mimo znacznego przekroczenia wyznaczonego terminu, WKS postanowiła rozpatrzyć wniosek. Podczas analizy dokumentów okazało się, że nie ma spójności w dokumentacji dotyczącej wysokości uzyskanych dochodów za granicą (inny dochód wg rozliczenia w kraju, inny dochód wg przetłumaczonych dokumentów). Dodatkowo wezwano skarżącą do wyjaśnienia przedstawionych dokumentów - skarżąca dołączyła do wniosku dokumenty o dochodach osoby o nazwisku L. M., a wśród członków rodziny wymienionych we wniosku nie znalazła się osoba o takim inicjale imienia. Skarżąca wyjaśniła, że błędnie przedstawiła dokumenty brata i w dniu 29 maja uzupełniła dokumenty ojca (obaj uzyskują dochody z pracy za granicą). OKS nie uznała argumentów skarżącej za zasadne, skoro ona sama nie dotrzymała terminu uzupełnienia dokumentów, a także wprowadziła w błąd komisję podając, że dołącza do wniosku dokumenty ojca, a faktycznie były to dokumenty brata. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 1013/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy winien dokonać wykładni przepisów, które miały zastosowanie w sprawie w świetle ustalonego stanu faktycznego, a w szczególności wskazać, w jaki sposób dokonał obliczenia dochodu na osobę w rodzinie skarżącej. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy OKS decyzją z dnia [...] r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu OKS wskazała, że miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Art. 3 ww. ustawy mówi, że dochód oznacza przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r., Nr 51, poz. 307 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osiągane przez studenta, rodziców oraz rodzeństwo pobierające naukę do 26 roku życia. OKS podała, że w skład rodziny skarżącej wchodzą 4 osoby: student, ucząca się siostra oraz rodzice. Zgodnie z zaświadczeniem z Urzędu Skarbowego z dnia 2.10.2013 r. dochód matki skarżącej wyniósł w 2012 r. 0 zł zaś ona sama nie deklarowała dochodu za rok 2012. Ojciec uzyskiwał w 2012 r. dochody z pracy za granicą i fakt ten został potwierdzony dokumentami, w których podano różnej wysokości kwoty podatku i składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Według załączonego PIT-36 dochód z tego tytułu wyniósł [...] zł, a podatek zapłacony za granicą [...] zł. Według załączonego PIT/ZG (Informacja o wysokości dochodów z zagranicy i zapłaconym podatku) dochód wyniósł [...], a podatek [...] zł. Złożono oświadczenie ojca o wysokości składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w wysokości [...] zł. Dołączono tłumaczenie z języka niderlandzkiego zaświadczenia rozliczenia rocznego za rok 2012: za okres od 1 stycznia do 9 marca wynagrodzenie brutto wyniosło [...] €, rozliczona ulga pracownicza [...] €, dochód netto [...] €, podatek [...] €, składka zdrowotna [...] €; za okres od 12 marca do 31 grudnia wynagrodzenie brutto wyniosło [...] €, rozliczona ulga pracownicza [...] €, składka zdrowotna [...] €, podatek [...] €, składka zdrowotna [...] €. Dochód z pracy ojca obliczono następująco: zsumowano wynagrodzenie brutto tj. [...] i [...], co dało kwotę [...] €, a następnie przemnożono zgodnie z kursem euro na dzień 31 grudnia 2012 r. tj. [...], uzyskano kwotę [...] zł. Od powyższej kwoty odjęto podatek w wysokości [...] zł ([...] € + [...] €=[...] razy kurs euro [...]), odjęto składkę zdrowotną w wysokości [...] zł ([...]+ [...] € = [...] € razy kurs euro [...]), odjęto składkę społeczną w wysokości [...] zł ([...] € - [...] € za podwójnie wykazany na zaświadczeniu tłumaczonym z języka niderlandzkiego miesiąc styczeń, co dało kwotę [...], którą przemnożono przez kurs euro [...]). Dochód po odjęciu podatku, składki zdrowotnej i składki społecznej wyniósł [...] zł, po podziale na 4 osoby w rodzinie i 12 miesięcy roku, uzyskano kwotę [...] zł. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę, wnosząc o jej uchylenie oraz motywując błędnym obliczeniem dochodu przypadającego na członka rodziny wbrew przepisom art. 21 ust. 1 pkt 20 oraz art. 110 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Według jej wyliczeń dochód przypadający na jednego członka rodziny wyniósł [...] zł. Jej zdaniem OSK przyjęła błędny kurs do przeliczenia dochodów w euro na złote. Dodatkowo nie wzięła w ogóle pod uwagę odliczenia 30 % diet, o których mowa wyżej. To doprowadziło do zawyżenia łącznego dochodu rodziny. Na marginesie wskazała również błędy rachunkowe w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak chociażby podaną błędną kwotę składki zdrowotnej (raz [...] euro, w innym miejscu to [...]). W odpowiedzi na skargę OKS wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych powodów aniżeli podniesionych przez skarżącą. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.)- dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości bada legalność zaskarżonego aktu, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek, dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (postanowienia) nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie będąc jednak związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także tych wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Podstawą materialnoprawną rozpoznawanej sprawy były przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm. - dalej "ustawa") oraz Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom UMK z dnia 29 września 2011 r. (Zarządzenie nr 130 Rektora UMK z dnia 29 września 2011 r. ze zm.). Stosownie do treści art. 173 ust. 1 ustawy, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1) stypendium socjalnego; 2) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów 4) stypendium ministra za osiągnięcia. W myśl zaś postanowień art. 179 ust. 1 ustawy, stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne (art. 179 ust. 2 ustawy). Wysokość dochodu, o której mowa w ust. 2, nie może być niższa niż 1,30 kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), oraz wyższa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osiągane przez: 1) studenta; 2) małżonka studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek; 3) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek (art. 179 ust. 4). Zgodnie natomiast z treścią art. 179 ust. 5 ustawy, miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się: 1) świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, otrzymywanych na podstawie przepisów ustawy; 2) stypendiów przyznawanych uczniom, studentom i doktorantom w ramach: a) funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, b) niepodlegających zwrotowi środków pochodzących z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), c) umów międzynarodowych lub programów wykonawczych, sporządzanych do tych umów albo międzynarodowych programów stypendialnych; 4) świadczeń pomocy materialnej dla uczniów otrzymywanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty; 5) świadczeń, o których mowa w art. 173a i 199a; 6) stypendiów o charakterze socjalnym przyznawanych przez inne podmioty, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 40b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361, z późn. zm.). Z treści przytoczonych przepisów w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że prawo do otrzymania stypendium socjalnego ma student (doktorant), który spełnia przesłankę określoną w art. 179 ust. 1 ustawy, tj. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie ustawodawca w kolejnych przepisach określił zasady ustalania, przy jakim poziomie dochodów można uznać, że osoba ubiegająca się o stypendium znajduje się w trudnej sytuacji i sposób ustalania wysokości dochodu na osobę w rodzinne studenta. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta ustalana jest przez odesłanie do stosowania zasad określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ww. ustawy dochód oznacza przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Spór pomiędzy OKS, a skarżącą sprowadza się kwestii wyliczenia dochodu przypadającego na jednego członka rodziny. Skarżąca uważa, iż wyniósł on [...] zł na osobę zaś wg OKS to kwota w wysokości [...] zł. Odnośnie powyższego przede wszystkim należy stwierdzić, że w 2012 r. dochód w czteroosobowej rodzinie skarżącej uzyskiwał tylko jej ojciec z tytułu pracy za granicą. OKS podała, że dokumentami na podstawie, których ustalono dochód przypadający na jednego członka rodziny to zeznanie roczne PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG, oświadczenie ojca o wysokości składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz tłumaczenie z języka niderlandzkiego zaświadczenia rozliczenia rocznego za 2012 r. Zarówno skarżąca jak i organ bezspornie wskazali, że przychód za 2012 r. wyniósł [...] € zaś podatek [...] €. Natomiast według skarżącej łączna wysokość składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wyniosła [...] € zaś zdaniem organu o [...] € mniej z uwagi na podwójnie wykazaną kwotę w zaświadczeniu za miesiąc styczeń. Jednakże w ocenie Sądu nie miało to większego znaczenia, ponieważ biorąc pod uwagę podstawowe dokumenty odnoszące się do niniejszej sprawy, za które należy uznać w pierwszej kolejności w polskim systemie podatkowym zeznanie roczne PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG to należy wskazać, że w formularzu PIT-36 nie wpisano w ogóle np. kwoty na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, a zamieszczono tam kwotę odnoszącą się do kosztów uzyskania przychodu. Należy stwierdzić, że nie jest zadaniem Sądu wchodzenie w polemikę ze skarżącą czy też OKS i rozstrzyganie czy należy np. brać pod uwagę diety przy obliczaniu dochodu czy też nie, czy też składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne zostały doliczone lub odliczone do podatku czy do kosztów uzyskania przychodu, ponieważ przedmiotowa sprawa nie dotyczy prawa podatkowego. Podkreślenia wymaga, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest czytelnego i precyzyjnego sposobu wyliczenia kwoty przypadającej na jednego członka rodziny. OKS wzięła pod uwagę różne dokumenty a przecież rzeczą oczywistą jest, że Holandia tj. państwo, w którym uzyskiwał dochód w 2012 r. ojciec skarżącej ma nieco inny system podatkowy i stąd mogą wystąpić różnice w ujęciu poszczególnych kwot wynagrodzenia (ojca skarżącej). Również sposób wyliczeń przedstawionych przez skarżącą jest chaotyczny, a wydaje się, że ma na celu jedynie dowieść tego, że spełnia ona wymagania odnośnie przyznania stypendium socjalnego. Dowodzą tego chociażby dwa różne wyliczenia kwoty: inna przedstawiona we wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz inna zawarta w skardze. W kontekście ustalania przesłanek prawa materialnego organy decydujące o przyznaniu, (bądź odmowie przyznania) stypendium socjalnego winny przestrzegać również przepisów postępowania administracyjnego i mieć na uwadze fakt, aby wydane decyzje odpowiadały wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest jak wskazano wyżej mało precyzyjne i czytelne. Z art. 11 k.p.a. wynika obowiązek wyjaśniania stronom zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy. Wyrazem realizacji tej zasady jest uzasadnienie decyzji, które w myśl art. 107 § 3 k.p.a., powinno przekonywać stronę o prawidłowości rozstrzygnięcia. Organ administracji musi m.in. przedstawić w nim swoją ocenę oraz motywy leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że bez prawidłowego uzasadnienia decyzji strona nie ma możliwości obrony swoich słusznych interesów. Zaskarżona do sądu decyzja nie spełnia wymogów, które nakłada na nie treść art. 107 § 3 k.p.a., bowiem jej uzasadnienie, w którym przytacza się sposób wyliczenia dochodu przypadającego na członka rodziny opiera się na różnych dokumentach, jak wykazano powyżej niespójnych ze sobą. Uzasadnienie decyzji poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia ma być dla strony źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. To z uzasadnienia decyzji strona czerpie informację o ustalonym i przyjętym przez organ do rozpoznania stanie faktycznym oraz o swojej sytuacji prawnej. Sposób sformułowania przez skarżącą skargi jest dowodem na to, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia standardów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a. W skardze nie podzielając, bowiem motywów rozstrzygnięcia oraz sposobu rozumowania organu przedstawiła alternatywną wersję obliczenia wysokości dochodu przypadającego na jednego członka swojej rodziny. Na marginesie należy nadmienić, że zgodnie z § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3) w przypadku, gdy członek rodziny osiąga dochody poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, dokonuje się ich przeliczenia na podstawie średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego roku kalendarzowego, z którego dochód członków rodziny stanowi podstawę ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Zatem odnośnie ustalenia wysokości kursu waluty euro należy podzielić stanowisko OKS z tym zastrzeżeniem, że w odpowiedzi na skargę została wskazana błędna podstawa prawna. Reasumując Sąd stwierdził, że wniesienie skargi było uzasadnione z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 KPA. Rozpoznając sprawę ponownie organy winny dokonać selekcji materiału dowodowego biorąc pod uwagę w szczególności PIT-36 z wymienionymi w nim załącznikami, tak aby z niego jednoznacznie wynikało, w oparciu o które dane został ustalony dochód mając na względzie fakt, że dane zawarte w poszczególnych dokumentach mogą mieć różne znaczenie i przedstawić to w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi art. 107 § 3 KPA. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.