II SA/Bd 434/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.S. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 434/16 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie zmiany sposobu użytkowania budynku gospodarczego na mieszkalny postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie zmiany sposobu użytkowania budynku gospodarczego na mieszkalny A. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2016 r. o sygn. akt II SA/Bd 434/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy wskazał, że skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Konieczność przyznania prawa pomocy skarżący uzasadnił trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną. Podał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się ze świadczenia rentowego w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Ponadto podał, że posiada udział we współwłasności domu. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. We wniosku podał, że cały swój dochód przeznacza na bieżące utrzymanie oraz leczenie na co załączył kserokopie faktur, rachunków i wyciągów z banku, dotyczących różnych okresów, zakupów m.in. leków, zabiegów rehabilitacyjnych, opłaty mediów, atramentu do drukarki, materiałów piśmienniczych, obuwia. Według PIT-40A rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2015 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, referendarz sądowy zaakcentował fakt, iż sytuacja majątkowa skarżącego jest trudna. Stwierdził jednakże, iż ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył sprzeciw wnosząc o zmianę postanowienia w zakresie punktu drugiego w przedmiocie oddalenia wniosku w pozostałym zakresie dotyczących przyznania nieodpłatnej pomocy prawnej poprzez ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu sprzeciwu obszernie przedstawił stan faktyczny sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) – dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący z uwagi na trudną sytuację materialną został zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. Jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia adwokata to stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie Sądu sam fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma obiektywnie taką możliwość. Nadto wskazać należy, iż zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r. o sygn. akt II FZ 142/13). Sama bowiem konstrukcja postępowania sądowo-administracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej, o czym stanowi art. 6 P.p.s.a., określający, że sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Jak zaś stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez stronę zarzutów. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, zdaniem Sądu podzielić należy stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, iż brak jest przesłanek do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego w omawianej części i ustanowienia na jego rzecz także adwokata. Samo dołączenie do wniosku zestawu faktur i rachunków z różnych miesięcy, dotyczących poza kosztami niezbędnego utrzymania także zakupu atramentu do drukarki, materiałów piśmienniczych, nie stanowi jeszcze uprawdopodobnienia, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów utrzymania. Nadto podkreślenia wymaga, iż jak wiadomo Sądowi z urzędu (w związku z licznymi sprawami toczącymi się w sprawach dotyczących legalności obiektów budowlanych na spornej nieruchomości, której jest współwłaścicielem), skarżący posiada bardzo dobrą orientację w przepisach postępowania administracyjnego oraz prawa budowlanego, w tym orzecznictwa sądów administracyjnych. Wskazuje na to jednoznacznie treść skarg oraz składanych toku postępowań pism procesowych skarżącego i ich szeroka argumentacja faktyczna oraz prawna. Co przy tym istotne, odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie zamyka skarżącemu drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego ustanowienie w dalszym jego stadium, gdy pojawi się konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski w przypadku skargi kasacyjnej). Instytucja prawo pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy, aby zapobiec uniemożliwieniu obywatelowi rzeczywistego skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Z racji jej finansowania ze środków publicznych nie może być jednak nadużywana, nie może ona prowadzić do nieuzasadnionego przerzucenia ciężaru kosztów postępowań sądowoadministracyjnych w indywidualnych sprawach na Skarb Państwa. Wnioskując zatem o ustanowienie pełnomocnika skarżący winien wykazać, że zachodzą ku temu szczególnie uzasadnione okoliczności. Jest to istotne tym bardziej, jeśli weźmie się pod uwagę fakt systematycznego składania przez stronę skarg do Sądu. Domaganie się przez skarżącego, by koszty każdego zainicjowanego przez niego postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw dążeń do nadużywania tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r. I OZ 1537/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.