II SA/Bd 44/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska - Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2022 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z 22 września 2021 r., nr ŚR.5233.98.2021, Burmistrz Miasta Aleksandrow Kujawski odmówił T. W. (skarżącemu) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie sprawuje opieki stałej i długotrwałej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej "u.ś.r.") i jest on w stanie pogodzić ją z wykonywaniem pracy zarobkowej. Organ stwierdził ponadto, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki wynika, że niepełnosprawność ta powstała w roku 2002 r., a więc po okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co również stanowi negatywną przesłankę dla przyznania wnioskowanego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku, decyzją z 8 listopada 2021 r., nr KO.411.1809.2021, uchyliło decyzję I instancji w całości i przyznało T. W. świadczenie pielęgnacyjne od 1 września 2021 r. na czas nieokreślony. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy, organ przywołał treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i zakwestionował zaistnienie przesłanki negatywnej wynikającej z tego przepisu w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydane na jego kanwie. Organ stwierdził, że matka skarżącego wymaga stałej i długotrwałej opieki, którą sprawuje nad nią skarżący, a co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przede wszystkim wywiad środowiskowy z 1 września 2021 r. Wskazał, że decyzją z dnia 3 września 2021 r., nr ŚR.5231.13.2021, organ I instancji – działając na wniosek skarżącego z dnia 3 września 2021 r. – uchylił z dniem 1 września 2021 r. decyzję własną z dnia 2 października 2020 r., nr ŚR.5231.17.2020, przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. W związku z powyższym, jak stwierdziło SKO, wnioskowane świadczenie przysługuje od 1 września 2021 r., tj. od miesiąca, od którego skarżącemu nie przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy. W skardze na powyższą decyzję T. W., reprezentowany przez adwokata, wniósł o jej uchylenie w zakresie początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia od 1 czerwca 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wniósł nadto o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Decyzji zarzucił naruszenie - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, - art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy ma ona – w sytuacji zbiegu tych świadczeń – prawo wyboru świadczenia, co w sprawie miało miejsce. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku, a tym samym dokonał wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. W związku z tym zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać mu przyznane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego przyznanie, tj. od czerwca 2021 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wskazał, że dopiero uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczych z dniem 1 września 2021 r. umożliwiło przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że skarga nie jest zasadna. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zakwestionowaną decyzją z 8 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku uchyliło decyzję Burmistrz Aleksandrowa Kujawskiego z 22 września 2021 r. i orzekło co do istoty sprawy przyznając skarżącemu wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 września 2021 r. na czas nieokreślony. Strona skarżąca kwestionuje ww. decyzję w zakresie, w jakim nie obejmuje ona swym rozstrzygnięciem okresu od 1 czerwca 2021 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nadmienić w tym miejscu należy, że organy obu instancji przyjęły odmienne stanowiska wobec stosowalności w sprawie skarżącej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ I instancji wskazał bowiem, że zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu był fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po okresach o których mowa w punktach 1 i 2 tego przepisu (do dnia ukończenia 18. roku życia, lub 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej). Sąd podziela i potwierdza stanowisko organu odwoławczego co do braku podstaw powoływania się na negatywną przesłankę wynikającą z ww. przepisu, a to ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. W orzeczeniu tym Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia, w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości wobec prawa). Kwestia ta, z uwagi na rozstrzygnięcie organu odwoławczego i uzasadnienie tego rozstrzygnięcia, stała się i pozostaje już w sprawie niesporna, nie ma więc potrzeby szerszego odnoszenia się do niej. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przepis ten w swej wymowie jest jasny - zakłada, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń. Innymi słowy, w sytuacji gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie jest możliwe przyznanie mu w tym samym okresie świadczenia pielęgnacyjnego. Dla uniknięcia zbiegu powyższych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli beneficjent zrzeknie się ustalonego już wcześniej decyzją administracyjną świadczenia rodzinnego. Taka interpretacja uwzględnia bowiem treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., który w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń stwierdza, że w takiej sytuacji przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Zaprezentowane podejście odpowiadać będzie zatem zasadzie, zgodnie z którą ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie w sytuacji niekorzystania przez opiekuna z innych konkurencyjnych świadczeń (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 82/18 – dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zauważyć, że wprawdzie ustawodawca nie wymaga złożenia odrębnego wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jedno ze zbiegających się świadczeń, jednakże z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika konieczność wyboru przez osobę uprawnioną jednego ze świadczeń. Dokonanie takiego wyboru jest warunkiem przyznania wybranego świadczenia. Dokonanie wyboru nie znosi przy tym konieczności spełniania pozostałych warunków ustawowych, w tym warunku określonego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Należy też zauważyć, że z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. ani innych obowiązujących przepisów prawa nie wynika, iż samo dokonanie wyboru powoduje, że w momencie przyznania przez organ wybranego świadczenia z obrotu prawnego automatycznie eliminowana jest decyzja przyznająca drugie zbiegające się świadczenie, albo w momencie przyznania przez organ wybranego świadczenia wnioskodawca automatycznie traci prawo do owego drugiego zbiegającego się świadczenia. Niespornie z akt sprawy wynika, że na wniosek skarżącego Burmistrz Aleksandrowa Kujawskiego, decyzją z dnia 2 października 2020 r., nr ŚR.5231.17.2020, przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. W okresie obowiązywania ww. decyzji, w dniu 9 czerwca 2021 r. (data wpływu do organu 14 czerwca 2021 r.) skarżący, działając przez adwokata, złożył do MOPS w Aleksandrowie Kujawskim wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego, oświadczając, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. Stwierdzić należy, że tak skonstruowany wniosek nie wywołał skutku prawnego w postaci niejako "automatycznego" wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji o przyznaniu skarżącemu konkurencyjnego świadczenia - specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego (w wyższej wysokości) ustało prawo do pobierania zbieżnego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Taki skutek nastąpił dopiero na podstawie decyzji organu I instancji z dnia 3 września 2021 r., nr ŚR.5231.13.2021, uchylającej z dniem 1 września 2021 r. decyzję własną organu z dnia 2 października 2020 r. Decyzja powyższa nie została zakwestionowana w administracyjnym toku instancji. Jest zatem decyzją ostateczną, pozostaje w obrocie prawnym i wywiera ten zasadniczy skutek na postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, że determinuje moment ustania przeszkody opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W tak ukształtowanej sytuacji procesowej organ odwoławczy nie uchybił obowiązującym przepisom prawa przyznając wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 września 2021 r., a nie – jak postulował skarżący – począwszy miesiąca złożenia wniosku (od czerwca 2021 r.). Skoro niezakwestionowana decyzja z 3 września 2021 r. dopiero od 1 września 2021 r. eliminowała z obrotu prawnego decyzję przyznającą świadczenie dotychczasowe, to słusznie przyjęło SKO, że dopiero od 1 września 2021 r. możliwym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nadmienić w tym miejscu należy, że oświadczenie skarżącego złożone w toku postępowania (w dniu 3 września 2021 r.) wprost wskazywało, że domaga się on uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem właśnie 1 września 2021 r. Zarzuty naruszenia przepisów materialnych w postaci art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z 27 ust. 5 u.ś.r. nie zasługiwały zatem na uwzględnienie. O ile zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. wnioskodawca może wybrać świadczenie dla siebie korzystniejsze, to realizacja tego wyboru musi wiązać się z wyeliminowaniem decyzji przyznającej konkurencyjne świadczenie z obrotu prawnego, a co dokonać winno się w przepisanej prawem formie (decyzji o zmianie/uchyleniu decyzji ostatecznej). W niniejszej sprawie taka decyzja podjęta została w dniu 3 września 2021 r. wywierając skutek względem decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy od dnia 1 września 2021 r. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zatem na postawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.