II SA/Bd 45/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 marca 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta G. z dnia [...] września 2011 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżącej 24 (dwadzieścia cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Bd 45/12 Uzasadnienie Prezydent G. decyzją z [...] 2011 r. [...] na podstawie art. 20, art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z ze zm.), § rozporządzenia Min. Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) §1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r., Nr 129, poz. 1058) i art. 104 Kpa po rozpatrzeniu wniosku M. P. odmówił przyznania świadczeń rodzinnych - zasiłków rodzinnych na czworo dzieci wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla czworga dzieci, z tytułu wychowywania dwojga dzieci w rodzinie wielodzietnej oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres zasiłkowy 2011/2012. Przyczyną odmowy było ustalenie, że średni miesięczny dochód przypadający na jedną osobę w sześcioosobowej rodzinie w roku 2010 r. wyniósł 842,79 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 583 zł. Organ wyjaśnił, że ustalając dochód rodziny uwzględnił dochody niepodlegające opodatkowaniu w łącznej kwocie 10.502 zł (w tym 8850 zł jako świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz stypendium szkolne - 1.752 zł), a także dochód męża w wysokości 50.078,57 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz należny podatek) przy czym - jak ustalono - dochód męża powstał w wyniku umorzenia zaległości czynszowych przez W. A. M. Wg org.dochód ten nie może być potraktowany jako dochód utracony, gdyż ten rodzaj dochodu nie znajduje się w katalogu dochodów utraconych wymienionych w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ogółem w roku 2010 rodzina uzyskała dochód w łącznej wysokości 60.680,57 zł, co stanowi 5.055,77 zł miesięcznie, a w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie - 842,79 zł. Przekroczenie dochodu było na tyle wysokie, że brak było podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy. W odwołaniu M. P. zakwestionowała doliczenie do dochodu rodziny kwoty 50.078 zł, podkreślając, że tych pieniędzy nigdy fizycznie nie otrzymała, a nie zdawała sobie sprawy z konsekwencji umorzenia długu męża, wskazując, że pozbawienie tych świadczeń będzie się równało z pozbawieniem dzieci środków do życia, z uwagi na bardzo trudną sytuację bytowo- rodzinną bowiem nie pracuje, opiekuje się czworgiem dzieci w wieku [...] lat, w tym troje z nich posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Decyzją z [...] 2011 r. [..] na podstawie art. 3 pkt 1, 2 i 23 w zw. z art. 5 ust. 1 i 3, art. 23 ust. 4 ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., § 2 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy ww. decyzję, wskazując, że jednym z warunków ubiegania się o przyznanie zasiłku jest spełnienie kryterium dochodowego. Wg z art. 5 ust. 1 ustawy jest to kwota 504 zł przypadająca na jedną osobę w rodzinie, natomiast gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, kryterium wynosi 583 zł i ono miało tu zastosowanie. Według art. 3 pkt 16 ustawy pojęciem rodziny obejmuje się następujących jej członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, co nakazywało uwzględnienie także dochodu męża skarżącej i zsumowania wszystkich ich dochodów. Dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Oboje małżonkowie w 2010 r. uzyskali łączny dochód 60.680,57 zł, ich średni miesięczny dochód wynosił 5.056,71 zł, na osobę przypadało zatem po 842,79 zł. Kryterium ustawowe - 583 zł zostało przekroczone o 259,79 zł. Przepis ust. 3 art. 5 nie mógł być zastosowany, bowiem przekroczenie kryterium jest zbyt wysokie - przekracza kwotę odpowiadającą najniższemu zasiłkowi rodzinnemu tj. 84 zł. Brak było z uwagi na art. 3 pkt 23 podstaw do uznania dochodu 50.07857 zł za dochód utracony i możliwości jego odliczenia od pozostałych dochodów. M. P. w złożonej skardze ponownie opisała okoliczności powstania zaległości czynszowych, ich umorzenie przez W. A. M., a także umorzenie podatku przez Urząd Skarbowy, wskazując także ponownie na bardzo trudną sytuację bytową jej i najbliżej rodziny. Odpowiadając na skargę organ powtarzając argumentację z zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi dodatkowo wskazując, że należało mieć na względzie poprzez art. 3 pkt 1 ust. a odesłanie do przepisów podatkowych. Wg ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r., Nr 51, poz. 307 ze zm.) należało poszukiwać odpowiedzi na pytanie, czy umorzenie umorzonych zaległości czynszowych jest dochodem. Stosownie do art. 9 ust. 1 tej ustawy opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Umorzenie zaległości czynszowych nie jest zaliczone do żadnego z wymienionych wyżej wyjątków. W art. 10 ust.1 pkt 9 ustawodawca wskazuje, że źródłem przychodu są inne źródła, nie wymienione w punktach 1 - 8. Do nich należy zaliczyć wartość przysporzenia majątkowego, które strona otrzymała wskutek umorzenia zaległości czynszowych. Żaden przepis nie wyłącza umorzenia zaległości czynszowych jako źródła przychodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczym i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do treści art. 133 § 1 oraz art. 134 § 1 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy w razie uwzględniania skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonanie. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należało, więc zbadać zgodność zaskarżonej decyzji przede wszystkim z przepisami wskazanymi w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji oraz innymi przepisami obowiązującego prawa. W tym miejscu należy w pierwszej kolejności w szczególności zwrócić uwagę na przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: Kpa), który w art. 6-16 określa podstawowe, kardynalne zasady postępowania administracyjnego. Wynika z nich między innymi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 - zasada państwa prawa), w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 - zasada praworządności), obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 - zasada pogłębiania zaufania obywateli), a także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 - zasada uczestnictwa stron w postępowaniu). Wynika z nich również, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 - zasada informowania stron). Powyższe zasady ogólne, wyrażone przez ustawodawcę już w początkowych przepisach Kpa są podstawowymi, kardynalnymi zasadami, które muszą być uwzględnione w każdym postępowaniu administracyjnym, na każdym etapie postępowania. Uzupełnieniem i rozwinięciem ich są między innymi kodeksowe przepisy dotyczące postępowania dowodowego (art. 75 - 88a). W szczególności wynika z nich, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1), i ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80). W tym miejscu należy także zwrócić uwagę na treść przepisów art. 107 § 3 Kpa. Ustawodawca określając niezbędne elementy każdej decyzji między innymi wskazał w § 3, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Analiza akt sprawy prowadzi Sąd do wniosku, że wydając zaskarżoną decyzję organ dopuścił się naruszenia wskazanych powyżej przepisów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast przepisy prawa materialnego zawarte są w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Określa ona warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania, wypłacania tych świadczeń, stanowiąc między innymi, że jednym z warunków ubiegania się o przyznanie zasiłku rodzinnego jest spełnienie kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to kwota 504 zł przypadająca na jedną osobę w rodzinie. Natomiast, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, kryterium dochodowe jest wyższe i wynosi 583 zł na osobę. Ono też właśnie miało zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Według art. 3 pkt 16 ustawy pojęciem rodziny obejmuje się następujących jej członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Ustawa ta w art. 3 ust. 1 określa pojęcie używanego w niej terminu dochód. Organ niestety nie dokonał analizy tego przepisu uznając, że dochodem skarżącej i jej rodziny jest także kwota umorzonego czynszu. Jedynie w odpowiedzi na skargę organ usiłował uzasadnić zaliczenie umorzonego czynszu do uzyskanego dochodu, zwracając jednakże uwagę na inne przepisy przy całkowitym pominięciu treści przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych skarżąca dołączyła zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] 2011 r. Oczywiste jest, że w świetle obowiązującego prawa dane dotyczące dochodu podatnika wykazywane w zaświadczeniu urzędu skarbowego nie podlegają ocenie organów administracji właściwych w sprawach ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Zaświadczenie stanowi, bowiem urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 217 § 2 i art. 218 § 1 kpa). Dane zawarte w zaświadczeniu są, więc wiążące tak dla organu jak i dla sądu administracyjnego. Zatem organy orzekające w przedmiocie prawa do zasiłku rodzinnego nie były uprawnione do samodzielnego ustalania znaczenia danych zawartych w treści ww. zaświadczenia. Wobec zamieszczenia w zaświadczeniu o dochodach rodziny skarżącej danych dot. umorzonego czynszu obowiązkiem organu orzekającego w sprawie było zwrócenie się do właściwego organu o wyjaśnienie, w świetle przepisów podatkowych, charakteru tego dochodu. Tymczasem organy administracji, bez koniecznej w tym wypadku analizy treści zaświadczenia w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ww. rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. przyjęły, że dochód z umorzonego czynszu jest dochodem. Powodującym przekroczenie kryterium dochodowego. I dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta G. z [...] 2011 r. Orzeczenie zawarte w pkt 2 oparto na art. 152 tej ustawy, a rozstrzygnięcie z pkt 3 wyroku oparto na art. 200 tej ustawy. Wskazówki, co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku. Zawarte w nim oceny i wskazania mają, bowiem po myśli art. 153 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. dla organu moc wiążąca.