II SA/Bd 467/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi T.T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) oraz art. 2 ust. 6 w zw. z art. 35 ustawy z dnia 28 listopada 2014r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2016r. poz. 2064), po rozpatrzeniu odwołania T. T. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Nr [...] z dnia [...] października 2016r. odmawiającej sprostowania aktu urodzenia S. D. - oznaczenie aktu [...] - w zakresie zmiany pisowni nazwiska "D." na "D." – umorzył postępowanie odwoławcze. Decyzja została podjęta w następujących okolicznościach sprawy: T. T. (skarżąca) wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o sprostowanie aktów stanu cywilnego wielu osób, w tym aktu urodzenia S. D. Powołując się na interes prawny w żądaniu sprostowania ww. aktu wskazała na postępowanie spadkowe po M. D. i A. D., w którym zarządzeniem Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2014r. sygn. akt [...] została zobowiązana do przedłożenia m.in. aktu urodzenia S. D., uwzględniającego sprostowanie brzmienia nazwiska rodowego ww. z "D." na "D.". Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego decyzją z [...] października 2016r. odmówił sprostowania aktu urodzenia M. D. Wskazał, że wnioskodawczyni powołuje się na sprostowanie aktu urodzenia J. D. (ojca o której sprostowanie aktu urodzenia wnosiła). Organ wskazał, że sprostowaniu podlega akt, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych lub z innymi aktami stanu cywilnego, które stwierdzają zdarzenia wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych. Tymczasem akt małżeństwa rodziców S. D. sporządzony w USC został sprostowany dopiero [...] lipca 2016 r., a przed sprostowaniem danych dot. nazwiska ojca, nazwiska małżonków i dzieci zrodzonych z małżeństwa wpisano "D.". Nadto powołując się na art. 23 K.c. organ wskazał, że imię i nazwisko należą do dóbr o charakterze ściśle osobistym, podlegającym ochronie prawnej, zatem niedopuszczalne jest ingerowanie w sferę ściśle związaną z osobą ludzką poprzez ustalenie pisowni nazwiska bez wyraźnej zgody osoby, której akt dotyczy. Organ wskazał, że osoba, której akt dotyczy nie wyraziła zgody na sprostowanie noszonego przez nią nazwiska. Akt urodzenia S. D. został sporządzony [...] lutego 1958r. w USC i w jego pierwotnej wersji pisownia nazwiska było oznaczona "D.". Na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] stycznia 1984r. znak [...] akt ten został sprostowany poprzez zastąpienie pisowni nazwiska "D." na "D.". Uwzględnienie wniosku T. T. stanowiłoby zatem naruszenie dóbr osobistych S. D., w efekcie doszłoby do zmiany we wszystkich dokumentach dotyczących wnioskowanej osoby. W odwołaniu od powyższej decyzji T. T. zarzuciła naruszenie art. 6 k.p.a. oraz art. 35 ustawy P.a.s.c., poprzez odmowę sprostowania aktu urodzenia S. D. Wskazała, że wcześniej Kierownik USC w oparciu o art. 28 ustawy z 1986 r. P.a.s.c. dokonał sprostowania nazwiska w akcie urodzenia J. D. - ojca S. D., wówczas to w miejsce nazwiska "D." wpisano "D.". Sprostowania dokonano także w akcie małżeństwa rodziców S. D.. Odwołująca stwierdziła, że nieporozumieniem jest wymaganie zgody na sprostowanie aktu od osoby, której ten akt dotyczy, albowiem przepis art. 35 ustawy P.a.s.c. stanowi, w jakich sytuacjach akt stanu cywilnego podlega sprostowaniu. W ocenie ww. powoływane przepisy prawa cywilnego o ochronie dóbr osobistych nie mają znaczenia na gruncie przepisów regulujących kwestie sprostowania aktów stanu cywilnego. Wskazując, iż organ poprzez swoje bezprawne działanie uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy spadkowej, wniosła o uchylenie decyzji Kierownika w całości i orzeczenie co do istoty tj. sprostowanie oczywistej omyłki w akcie urodzenia S. D., poprzez wpisanie nazwiska "D." w miejsce nazwiska "D.". Zaskarżoną, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2017r., Wojewoda umorzył postępowanie odwoławcze. W jej uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy P.a.s.c. organem odwoławczym od decyzji administracyjnych z zakresu rejestracji stanu cywilnego jest wojewoda, który w przypadku wpływu pisma stanowiącego odwołanie ma obowiązek zbadania, czy pochodzi ono od podmiotu uprawnionego będącego stroną w postępowaniu. Powyższe stanowi podmiotową przesłankę dopuszczalności odwołania, zatem ustalenie tej kwestii warunkuje zgodne z prawem prowadzenie postępowania odwoławczego i rozpoznanie merytoryczne sprawy. Natomiast stwierdzenie braku legitymacji do złożenia odwołania, bądź jej ustanie w trakcie prowadzonego postępowania obliguje organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego, o czym stanowi art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Umorzenie postępowania odwoławczego następuje wówczas, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). Będzie to miało miejsce również wtedy, jeżeli organ odwoławczy w toku postępowania ustalił, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie (art. 127 § 1), która to okoliczność wypełnia przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Organ wskazał, że aby ustalić kwestię posiadania uprawnień strony przez T. T. należy odnieść się do przepisów ustawy P.a.s.c, stanowiących podstawę żądania dokonania określonej czynności przez ww. Ustawodawca w art. 35 ust. 3 ustawy P.a.s.c. wskazał, iż sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej. Ww. wywodzi swoje uprawnienie strony z posiadania interesu prawnego, który przejawia się w żądaniu sprostowania aktu urodzenia S. D. w związku z postępowaniem spadkowym, w którym zarządzeniem SR z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt [...] została zobligowana do przedłożenia odpisów aktów stanu cywilnego uwzględniających sprostowanie brzmienia nazwiska "D." na "D.". Istotne znaczenie ma również to, że wnioskującą o sprostowanie aktu stanu cywilnego nie jest osoba, której ten akt dotyczy, ani też zstępna tej osoby w linii prostej, zaś przedmiotem sprostowania jest nazwisko, które zalicza się do sfery dóbr osobistych, podlegających ochronie prawnej (art. 23 K.c). W takiej sytuacji kierownik USC miał obowiązek dokonać oceny, czy podmiot ten ma interes prawny w prostowaniu innych aktów i jak daleko interes ten uzasadnia prostowanie aktów stanu cywilnego innych osób. W ocenie organu, nie należy zatem w sposób prosty dokonywać prostowania innych aktów jeżeli w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 35 ustawy P.a.s.c. Organ podał, że S. D. powiadomiony zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy P.a.s.c. o wniosku złożonym przez T. T. w sprawie sprostowania jego aktu urodzenia w zakresie pisowni nazwiska, nie wyraził zgody na dokonanie tej czynności. Organ wyjaśnił, że interes prawny w prostowaniu aktów stanu cywilnego szczególnie w zakresie takich zmian jak imię nazwisko należy do osób, których te akty bezpośrednio dotyczą lub ich zstępnych i ewentualnie te osoby sąd może zobowiązać do dokonania sprostowania aktów stanu cywilnego. Ponadto, z organu wynika, że sprawa z wniosku T. T. o stwierdzenie nabycia spadku po M. D. i A. D., oznaczona sygn. akt [...], w której to zarządzeniem sądu wezwano odwołującą do przedłożenia m.in. odpisu skróconego aktu urodzenia S. D. została umorzona (prawomocne postanowienie SR I Wydział Cywilny sygn. akt [...] z dnia [...].11.2016r.). Okoliczność ta spowodowała ustanie po stronie T. T. interesu prawnego w żądaniu jakichkolwiek czynności z zakresu stanu cywilnego względem aktów stanu sporządzonych dla ww. osoby. T. T. zaskarżyła powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez odmówienie przyznania jej interesu prawnego w sprawie, a w konsekwencji umorzenie postępowania przez: 1) wskazanie, że S. D. nie jest uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku przed SR, podczas gdy Sąd wezwał do przedłożenia dokumentu aktu urodzenia S. D.; 2) powołanie się przez organ na przepisy dotyczące dóbr osobistych tj. art. 23 k.c, w sytuacji, gdy akty stanu cywilnego winny odzwierciedlać prawdę, a nie chronić niedookreślone interesy osób fizycznych, a w konsekwencji naruszenie zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), poprzez tworzenie pozaustawowych przesłanek warunkujących sprostowanie aktu stanu cywilnego; 3) powołanie się przez organ na umorzenie sprawy spadkowej przez SR, w sytuacji, gdy to na skutek opieszałości organów administracji publicznej między innymi w przedmiotowej sprawie doszło do umorzenia postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała ponadto, że organ poprzez swoje bezprawne działania uniemożliwił rozstrzygnięcie sprawy spadkowej przed Sądem Rejonowym, sygn. akt [...] (poprzednio SR). W konsekwencji organ uniemożliwia dokonanie stwierdzenia nabycia spadku. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1369, dalej jako p.p.s.a.), rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie należy w szczególności mieć na uwadze to, że postępowanie przed organem administracji publicznej pierwszej instancji prowadzone było z wniosku T. T., a Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego decyzją z dnia [...] października 2016r. odmówił sprostowania aktu urodzenia S. D., co oznacza, że wydał orzeczenie merytoryczne, którego stroną postępowania uczynił skarżącą. Mimo, że postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej o stwierdzenie nabycia spadku, zostało umorzone (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny sygn. akt [...] z dnia [...].11.2016 r.), to nie oznacza automatycznie, że w postępowaniu administracyjnym postępowanie z wniosku o sprostowanie aktu urodzenia również stało się bezprzedmiotowe. W piśmiennictwie i orzecznictwie akcentuje się konieczność oraz celowość rozróżnienia między bezprzedmiotowością postępowania a bezzasadnością żądania strony (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 463. W wyroku z dnia 29 września 1987 r., IV SA 220/87, ONSA 1987, nr 2, poz. 67, NSA przyjął, że: "Umorzenie postępowania w I instancji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie to było bezprzedmiotowe. Jeśli jednak istnieje stan faktyczny, podlegający uregulowaniu przez organ administracji państwowej, na wniosek strony, bądź z urzędu, postępowanie I instancji nie może być uznane za bezprzedmiotowe" (podobnie wyrok NSA z dnia 10 stycznia 1989 r., SA/Wr 957/88, ONSA 1989, nr 1, poz. 22, zgodnie z którym: "Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony". Z nowszego orzecznictwa zob. wyrok NSA z dnia 20 października 2010 r., II OSK 79/10, LEX nr 746913, w którym stwierdzono, że: "Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony". Wobec powyższego należy uznać za błędne stanowisko organu odwoławczego, że fakt umorzenia przez sąd postępowania spadkowego, stanowił obowiązek po stronie organu drugiej instancji umorzenia postępowania odwoławczego w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Wbrew stanowisku organu odwoławczego, decyzja organu I instancji dotyczyła odmowy nabycia przez skarżącą praw w związku ze złożonym wnioskiem o sprostowanie aktu urodzenia. Skarżąca nie przestała być stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Umorzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku na etapie postępowania odwoławczego w przedmiotowej sprawie świadczyć może co najwyżej o bezzasadności żądania strony, a nie tak jak przyjął organ II instancji, o bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. W świetle powyższego wadliwa jest decyzja organu drugiej instancji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W sytuacji, kiedy sprostowanie aktu stanu cywilnego jest niemożliwe na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, sprostowania błędu w pisowni nazwiska uczestnika postępowania dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, o czym stanowi art. 36 P.a.s.c. Sąd poddał analizie kwestię zasadności umorzenia przez organ drugiej instancji postępowania odwoławczego. Zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Podkreślenia wymaga, że z wywodów organu II instancji wynika, iż jego zdaniem skarżąca nie miała interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 k.p.a., od samego początku postępowania, a nie tylko w postępowaniu odwoławczym. Brak przymiotu strony w postępowaniu odwoławczym może wynikać stąd, że odwołanie od decyzji organu I instancji wnosi podmiot, który do postępowania przystąpił dopiero na tym etapie. Może zdarzyć się sytuacja, że podmiot mający przymiot strony w postępowaniu na etapie pierwszoinstancyjnym utraci go w postępowaniu odwoławczym (np. w przypadku nieruchomości - zbycia tytułu prawnego). W takich przypadkach, o ile brak przymiotu strony nie jest oczywisty i wymaga dokonywania ustaleń w tej mierze przez organ odwoławczy, postępowanie odwoławcze należy umorzyć, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Jednak w niniejszej sprawie żaden z takich przypadków nie miał miejsca, bowiem, jak wskazano wyżej, organ II instancji ustalił, że skarżąca przymiotu strony w ogóle nie posiadała i to od samego początku. Wskazać jednak należy, że na skutek wniosku skarżącej organ pierwszej instancji wszczął i prowadził postępowanie administracyjne, które zakończył merytorycznym negatywnym rozstrzygnięciem o prawie skarżącej. Z pewnością zatem. W myśl przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, skarżąca jako strona tego postępowania posiada uprawnienie do wniesienia odwołania od takiej decyzji do organu administracji drugiej instancji, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Nadto wskazać należy, że konkretny interes prawny legitymujący do wszczęcia postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 28 i art. 61 k.p.a. może mieć źródło w normach prawa materialnego, także cywilnego. Wniosek podmiotu nie będącego stroną postępowania nie może być załatwiony, tak jak to nakazuje art. 104 K.p.a., co do istoty, ale odmiennie - w zależności od tego, czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie, jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a k.p.a. - postanowienie o odmowie wszczęcie postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. - decyzja o umorzeniu postępowania. Z ustaleń organu II instancji wynika, że należy przyjąć za właściwe to drugie rozwiązanie - decyzja na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Ustaliwszy zatem w postępowaniu odwoławczym, że skarżąca nie ma jednak przymiotu strony w niniejszym postępowaniu organ odwoławczy powinien był dostosować swoje rozstrzygniecie do tego ustalenia. Art. 138 § 1 k.p.a. daje organowi odwoławczemu różne możliwości załatwienia sprawy w zależności od jej stanu. Skoro organ odwoławczy stwierdził, że z wniosku skarżącej nie mogło być wszczęte w ogóle postępowanie administracyjne w sprawie sprostowania aktu urodzenia wskazanej osoby, powinien był zaskarżoną odwołaniem decyzję uchylić i umorzyć postępowanie pierwszej instancji. Należy przy tym wyraźnie odróżnić umorzenie postępowania odwoławczego od umorzenia postępowania sprawie administracyjnej. Umorzenie postępowania odwoławczego może zachodzić wyłącznie z określonych wyżej przyczyn, które jednocześnie nie świadczą o bezprzedmiotowości całego postępowania. Decyzja wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. jest w stanie zakończyć bez merytorycznego rozstrzygnięcia etap postępowania kontrolnego, nie rozstrzygając o braku przedmiotu sprawy administracyjnej. Dlatego też, jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, to obowiązkiem organu rozpoznającego odwołanie jest uchylenie decyzji wydanej w pierwszej instancji i umorzenie postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. dokonywana przez sąd administracyjny nie obejmuje zgodności z prawem decyzji organu I instancji. Sąd administracyjny może jedynie skoncentrować się na zbadaniu, czy istniały uzasadnione prawnie przesłanki do uznania bezprzedmiotowości postępowania przed organem odwoławczym, co niewątpliwie w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Ponieważ zatem w sprawie nie zaistniały podstawy do umorzenia postępowania odwoławczego, to należy stwierdzić, że Wojewoda naruszył art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji tego naruszenia pozostała w obrocie prawnym decyzja organu I instancji, co do której należy przede wszystkim przesądzić, czy została ona wydana na skutek prawidłowo wszczętego postępowania administracyjnego. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu i ponowne rozpoznanie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Strona skarżąca została zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania.