II SA/Bd 48/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2020 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. A. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. U z a s a d n i e n i e: Wójt Gminy L., decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], na podstawie art. 2 pkt 8, art. 8 pkt 2, art.13a, art. 27 ust. 1, art. 28 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 t.j.), zwaną dalej: "ustawą o pomocy", odmówił A. A. – skarżącej, świadczenia wychowawczego na dziecko, M. A.. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, wskazano, że wnioskiem z dnia [...].09.2018 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: M. A. i K. A.. Do wniosku dołączyła: zaświadczenie Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego im[...] z dnia [...].09.2019r. o uczęszczaniu córki M. do pierwszej klasy Branżowej Szkoły I Stopnia nr [...] w Miejskim Ośrodku Wychowawczym [...] (nr pisma [...]) oraz zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt czasowy z dnia [...].05.2019 r. (nr pisma [...]). Wyjaśniono, że [...].10.2019r. do organu wpłynęło pismo, fax, Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w K., wyjaśniające charakter pobytu dziecka M. A. w placówce. Jak wskazano, z powyższego dokumentu wynika, że Ośrodek w K. zapewnia swym wychowankom całodobową opiekę oraz wyżywienie. Dodano, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej z dnia [...].09.2019r. Ośrodek zaopatruje podopiecznych w podstawowe środki do życia. Zacytowano przepis art. 8 pkt 2 oraz art. 2 pkt 8 ustawy o pomocy państwa i uznano, że Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy [...] jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie w myśl ustawy o pomocy państwa. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca podniosła, że córka M. A. w Młodzieżowym Ośrodek Wychowawczy [...], korzysta ze skromnego wyżywienia i środków higieny, wyjaśniając, że zaopatruje córkę w żywność, odzież, obuwie, kosmetyki, okulary i oprawki. Wskazała, że regularnie córkę odwiedza, jak i dowozi do domu, w którym dziecko spędza wakacje, święta i imprezy rodzinne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], na podstawie art. 2 pkt 8, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy państwa, oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz.2096), zwanej dalej: "k.p.a.", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, organ wskazano, że zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (tj. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Podano, że córka skarżącej M. A. została umieszczona w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w K. i jest wychowankiem tej Placówki, a rodzice nie ponoszą odpłatności za pobyt córki w placówce. Zauważono, że zgodnie z art. 8 pkt 2 ustawy o pomocy, świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 2 pkt 8 ww. ustawy, instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie, oznacza m.in. - młodzieżowy ośrodek wychowawczy, jeżeli instytucja te zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie. Stwierdzono, że M. A. przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, instytucją taką jest bowiem Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w K.. Oznacza to, zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 8 pkt 2 ww. ustawy, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje. Wyjaśniono, że podnoszony przez stronę fakt regularnych odwiedzin córki, zabierania jej na okres wakacji, świąt czy tez imprez rodzinnych do domu nie pozwala na odstąpienie od reguły określonej przepisem art. 8 pkt 2 ustawy o pomocy, skoro dziecko jest umieszczone w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w K., która to placówka jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie, co oznacza spełnienie jest negatywnej przesłanki wykluczającej możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wywiodła, że ośrodek wychowawczy w K. jest instytucją zapewniającą całodobową opiekę córce, lecz nie zapewnia całodobowego utrzymania. Wskazała, że zapewnia córce środki czystości i higieny, odzież, obuwie, kosmetyki, okulary, komplet książek do szkoły, przybory szkolne, zeszyty, a także produkty spożywcze, słodycze i płyn do prania. Wyjaśniła, że córka przyjeżdża do domu na każde wakacje, przerwy zimowe i rodzinne okazje. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu procesowemu, jak i materialnemu w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji publicznej stanowiły przepisy ustawy o pomocy, która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (tj. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Wśród negatywnych przesłanek przyznania tego rodzaju świadczeń w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawodawca określił sytuację gdy dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Z kolei przepis art. 2 pkt 8 ustawy definiuje, że ilekroć mowa w ustawie o instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie – oznacza to młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Istotę sporu pomiędzy skarżącą i organami orzekającymi stanowi to, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy zasadnie uznały, że wystąpiła przesłanka negatywna, przyznania zasiłku wychowawczego, określona w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy. Spór sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie czy córka skarżącej M. A., została umieszczona w instytucji zapewniającej jej całodobowe utrzymanie, w rozumieniu art. 2 pkt 8 ww. ustawy. By dokonać właściwej oceny tego zagadnienia organy winny były wziąć pod uwagę: - pisemne oświadczenie skarżącej z [...].09.2019 r., którym podała, że kiedy córka potrzebuje, zapewnia jej odzież, obuwie, kosmetyki, środki higieny, a także w jakiejś części wyżywienie, a ośrodek zapewnia podstawowe środki do życia bez odzieży (k. 2 akt administracyjnych), oraz – pisemną informację Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego [...] z dnia [...].10.2019 r. (nadesłaną do organu [...].10.2019 r.), w której stwierdzono, że skarżąca nie ponosi odpłatności za wyżywienie córki oraz, że ośrodek ten zapewnia wychowankom całodobową opiekę, lecz nie świadczy całkowitego utrzymania. W informacji tej stwierdzono też, że wychowanka (córka skarżącej) regularnie zostaje zaopatrzona w środki czystości i higieny osobistej, odzież sezonową, otrzymuje drobne kwoty kieszonkowego i jest urlopowana do domu rodzinnego oraz, że przebywa ona w ośrodku od [...].03.2019 r. (k. 7 ww. akt). Treść obu ww. dokumentów winna była zostać poddana analizie w zakresie podstawy do poczynienia niezbędnych w sprawie ustaleń faktycznych, jak i w zakresie dokonania wykładni zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego. Tymczasem organy obu instancji, nie dokonawszy niezbędnych dla sprawy ustaleń faktycznych, ani też nie przeanalizowawszy powyższych dokumentów rzetelnie, uwzględniając całą ich treść, lecz w sposób dowolny i wybiórczy i na podstawie takich wadliwych ustaleń zastosowały przepisy prawa materialnego, przyjmując, że placówka, w której przebywa córka skarżącej, zapewnia jej nieodpłatnie, pełne utrzymanie. Organ I instancji analizując treść ww. pisma ośrodka, pominął jego istotny fragment, w którym wskazano, że ośrodek nie świadczy całkowitego utrzymania, a jedynie skupił się na tych jego fragmentach, w których wskazano, że ośrodek zapewnia wychowankom całodobową opiekę oraz wyżywienie. Natomiast analizując pisemne oświadczenie skarżącej z [...].09.2019 r., organ ten przytoczył fragment zdania skarżącej, że ośrodek zaopatruje podopiecznych w podstawowe środki do życia, przy czym pominął dalszy fragment zacytowanego zdania, że ośrodek nie zapewnia odzieży. Organ też zupełnie pominął dalszą pisemną wypowiedź strony zawartą w ww. oświadczeniu dotyczącą tego, w jakie produkty zaopatruje ona córkę. Organ odwoławczy natomiast w ramach dokonanych ustaleń faktycznych ograniczył się do jedynie do stwierdzenia, że córka skarżącej została umieszczona w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w K., a jej rodzice nie ponoszą odpłatności za pobyt córki w placówce. Organ ten nie odniósł się również do treści żadnych dokumentów, stwierdzając za organem pierwszoinstancyjnym, że Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w K., jest instytucją zapewniającą nieodpłatnie pełne utrzymanie. Tak podjęte rozstrzygnięcie, po pierwsze zostało oparte o materiał dowodowy, który wadliwie został przeanalizowany, a po drugie, nosi cechy rozstrzygnięcia szablonowego, które nie indywidualizuje w żaden sposób zagadnienia prawidłowego ustalenia charakteru otrzymywanej przez ośrodek pomocy materialnej przez M. A.. Tym samym, postępowanie organów administracji publicznej w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego jak również innych norm proceduralnych, uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a., które niewątpliwie mają odpowiednie zastosowanie w sprawie zgodnie z dyspozycją art. 28 ustawy o pomocy. Obowiązkiem organów było dokonanie ustaleń w zakresie szczegółowego ustalenia, jakie dobra materialne otrzymuje córka skarżącej od ośrodka z uwzględnieniem, wyżywienia, odzieży, środków higieny, kosmetyków, wszelkich pomocy naukowych, dóbr zaspokajających potrzeby pozalekcyjne, w tym kulturalne, kosztów leczenia, ochrony zdrowia i podróży. Wykaz tych dóbr (kosztów) organy winny były skonfrontować z wykazem dóbr (kosztów) materialnych, które ponosi skarżąca na córkę. Dopiero wówczas, na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego, można dokonać analizy spornego w sprawie zagadnienia, czy Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w K., zapewnia córce skarżącej nieodpłatnie pełne utrzymanie. Przy ustaleniu tej okoliczności organy winny wziąć pod uwagę stanowisko orzecznictwa, które Sąd orzekający akceptuje, że koszty utrzymania nie sprowadzają się wyłącznie do wyżywienia i noclegu. Pod pojęciem "pełne utrzymanie" mieści się zaspokojenie wszystkich uzasadnionych podstawowych potrzeb życiowych osoby uprawnionej, nie tylko w zakresie wyżywienia, mieszkania, opieki, ale także innych potrzeb, choćby na minimalnym poziomie. Do takich potrzeb niewątpliwie należy także zapewnienie stosownego do pór roku ubrania, obuwia, środków czystości, przyborów szkolnych, a także dojazdów. Na pełne koszty utrzymania danej osoby (dziecka) składają się nie tylko koszty związane z pobytem w placówce (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 października 2019 r, sygn. akt II SA/Po 183/19; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt: II SA/Bd 757/13, LEX nr 1440551, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt: II SA/Bd 106/09, LEX nr 543556). Zauważyć należy, że niemal wszystkie dodatkowe koszty utrzymania córki, jakie wymieniła skarżąca, Ośrodek winien zapewniać, zgodnie z § 78 ust. 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo - wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno- wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (Dz. U. z 2017 r., poz. 1606). Dlatego też tak ważnym dla sprawy było dokonanie szczegółowych ustaleń, jakie dobra materialne Ośrodek dostarcza córce strony, co pozwoli ocenić, czy realizowany jest ww. przepis oraz czy i jaki ma to wpływ na wynik sprawy. Dopiero szczegółowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę do powzięcia rozważań w zakresie przedmiotu sporu, co w sprawie nie miało miejsca. Powyższe uchybienia uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c, p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z wnioskiem skarżącej na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu zwrot kosztów dojazdu na rozprawę (50 zł.). Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu i ponowne rozpoznanie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag.