II SA/Bd 492/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] kwietnia 2025 r., nr [...]. U z a s a d n i e n i e: Burmistrz Miasta R. decyzją z dnia [...] 2025 r., na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2, 6, 7, 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003r. ( Dz. U. z 2024 r. poz. 323), zwanej dalej: "u.ś.r.", orzekł o: - uznaniu zrealizowanego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2023 r. do 30 września 2024 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia 2023-[...] za świadczenie nienależnie pobrane w łącznej kwocie [...]zł., - podleganiu zwrotowi ww. świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od dnia 1 listopada 2023 do dnia spłaty, - powinności zwrotu ww. świadczenia w dniu, w którym decyzja stała się ostateczna, tj. po upływie 14 dni od dnia otrzymania niniejszej decyzji. Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania: Decyzją [...] z dnia [...].2020 r. przyznano stronie (chodzi o P. W., zwanego dalej przez Sąd: "skarżącym"), zasiłek pielęgnacyjny (z tytułu zaliczenia do znacznego stopnia niepełnosprawności) od [...].2020 r. do [...].2023 r. Na podstawie art. 23 oraz art. 26 ustawy z dnia 9 marca 2023 r., o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 852), [...] z dnia [...].2023r. przedłużono skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego do 30 września 2024r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powyższe przepisy oznaczają, że pomimo uchylenia z dniem 6 sierpnia 2023 r. art. 15h tzw. specustawy covidowej (który przedłużał terminy ważności orzeczeń o niepełnosprawności z powodu COVID 19 - uwaga Sądu), wszystkie orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, których termin ważności upłynął w okresie do dnia 5 sierpnia 2023 r. (czyli do dnia poprzedzającego wejście w życie przepisu uchylającego art. 15h), ulegały przedłużeniu z mocy prawa na okresy wskazane w ww. art. 23 ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw. Dotychczasowe orzeczenie skarżącego o znacznym stopniu niepełnosprawności, z [...].2020 r., ustaliło jego niepełnosprawność do [...].2023, więc w oparciu o ww. przepisy było możliwe przedłużenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, co uczyniono ww. decyzją z [...].2023r. – uwaga Sądu. W dniu [...] sierpnia 2025 r., skarżący złożył wniosek o zasiłek pielęgnacyjny przedkładając nowe orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...].2023r. (którym to orzeczeniem skarżący został ponownie zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym obecnie już na stałe – uwaga Sądu). Ww. Orzeczenie o niepełnosprawności stało się ostateczne z dniem [...].09.2023 r. Oznacza to, że w niniejszej sprawie występuje nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 października 2023 r. do 30 września 2024 r. Przy ubieganiu się o zasiłek pielęgnacyjny strona postępowania wypełnia wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który zawiera oświadczenie, że: "W przypadku zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych powyżej, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyżej, skutkuje (w rzeczywistości tekst pouczenia zawierał sformułowanie: "może skutkować", a nie przeinaczone przez organ sformułowanie "skutkuje" – uwaga Sądu) powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu..." Decyzja [...] z dnia [...].2023r. zawierała pouczenie o konieczności dostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Zatem okoliczność wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności o charakterze ostatecznym powoduje, że zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 października 2023 do 30 września 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ przy ubieganiu się o świadczenie osoba była zobowiązana do poinformowania o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego pod rygorem powstania nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - konieczności ich zwrotu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący stwierdził, że jest ona dla niego krzywdząca i wskazał, że nie przyjął świadczenia w złej wierze. Wyjaśnił, że wydanie orzeczenia i przedłużenie prawa do zasiłku nastąpiły w tym samym okresie, co potwierdziło istnienie faktu zaliczenia skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, a tym samym dało pewność, że ten zasiłek mu się należy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2025 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023r., poz. 775), zwanej dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust.8 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy – po przytoczeniu ww. dotychczasowego stanu faktycznego - oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania: Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne jest obowiązana do jego zwrotu, a zgodnie z art. art. 30 ust. 2 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, według którego "nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy także osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Sentencja decyzji zmieniającej okres przyznania świadczenia wprost określała prawo do zasiłku pielęgnacyjnego - nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia. Decyzja ta także w pouczeniu zawierała informację, iż w przypadku otrzymania nowego orzeczenia strona zobowiązana jest do bezzwłocznego przedłożenia go w tutejszym urzędzie. Niedoręczenie nowego orzeczenia może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi brak wykonania przez stronę obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności i jego wpływu na prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wyżej wskazano, strona została pouczona o konieczności powiadomienia organu o przesłankach mających wpływ na prawo do świadczenia w tym koniczności powiadomienia organu w sytuacji otrzymania nowego orzeczenia o niepełnosprawności bez względu na to czy orzeczenie to kwalifikowało świadczeniobiorcę do kontynuacji prawa do tegoż świadczenia. Podkreślenia wymaga, że w sentencji decyzji przedłużającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego organ wprost wskazał, iż prawo to obowiązuje do dnia wydania nowego orzeczenia. Zatem pobrane świadczenia po tej dacie są świadczeniami nienależnie pobranymi jako wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Skarżący został prawidłowo poinformowany o obowiązku poinformowania właściwego organu o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Uzyskanie każdego orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności powoduje ustanie okresu zasiłkowego. Wydanie orzeczenia wskazującego, że niepełnosprawność nie ustąpiła, powoduje jedynie, że jego adresat jest uprawniony do ubiegania się o kolejne, odrębne świadczenie. Przyjąć zatem należy, że skarżący jako adresat wspomnianej decyzji miał świadomość, że uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności powoduje ustanie okresu zasiłkowego i jako takie powinno zostać w określonym terminie zgłoszone właściwemu organowi - zob. m.in. wyrok NSA z 5 lutego 2025 r. sygn. I OSK 413/24 - system Lex. W skardze złożonej do Sądu, skarżący, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1/ naruszenie art. 30 ust. 1 u.ś.r., przez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie, że zachodzą przesłanki do uznania, iż zasiłek pielęgnacyjny pobrany za okres od dnia 1 października 2023 do 30 września 2024 ma charakter świadczenia nienależnie pobranego, w sytuacji gdy nie można przypisać skarżącemu ani wiedzy, ani świadomości pobierania tego świadczenia w sposób sprzeczny z przepisami prawa i wprowadzania organu w błąd w sposób świadomy i zaplanowany, 2/ naruszenie art. 16 u.ś.r., przez jego niezastosowanie i brak uznania, że przez okres pobierania skarżący spełniał przesłanki uprawniające do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, 3/ naruszenie art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 81a § 1 oraz art. 86 w związku z art.7, art. 8 oraz art. 10 § 1 k.p.a., przez niezebranie i nierozpatrzenia przez organy administracyjne całokształtu materiału dowodowego w niniejszej sprawie i nie uwzględnienie prawa skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu przez brak wysłuchania go, a także nierozstrzygania wątpliwości faktycznych na jego korzyść, w szczególności dotyczących okoliczności związanych z brakiem zajścia przesłanek obiektywnych i subiektywnych uznania pobieranego przez skarżącego w ww. okresie zasiłku pielęgnacyjnego jako świadczenia nienależnie pobranego, 4/ błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na wynik postępowania polegający na uznaniu przez organ, że w ww. okresie skarżący pobierał nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny, w sytuacji gdy nie można mu przypisać obiektywnych, ani też subiektywnych przesłanek uznania świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego za ww. okres za nienależnie pobrany oraz uznaniu przez organ, że w ww. okresie nie skarżący spełniał przesłanek, uprawniających go do zasiłku pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy wszystkie warunki, o których mowa w art. 16 u.ś.r., zostały przeze skarżącego spełnione. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w dniu [...] 2023 wydano skarżącemu nowe orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym na stałe, co nieopatrznie zrozumiał, że oznacza to przedłużenie mu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ orzeczenie to było z [...] 2023 a decyzja przedłużająca prawo do zasiłku z [...] 2023r. Wyjaśniono, że skarżący nie poinformował o otrzymanym orzeczeniu z uwagi na brak świadomości o skutkach prawnych takiego zaniechania. Stwierdzono, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoba, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy tez w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji wypłacającej świadczenia. Tymczasem organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, przez co niezasadnie pominął okoliczności dotyczące świadomości skarżącego czy świadczenie mu się należy, w tym nie przesłuchał go. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz.1267 t.j.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935 t.j.); dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu procesowemu w sposób uzasadniający uwzględnienie skargi. Na wstępie należy wskazać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji musi zostać poprzedzona zbadaniem, czy w sposób prawidłowy określono w niej przedmiot sporu. Organ odwoławczy istotę sporu utożsamił jako brak wykonania przez stronę obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności i jego wpływu na prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu tak określony przedmiot sporu nie jest trafny, choćby już tylko z tej przyczyny, że skarżący nie kwestionował ww. braku powiadomienia organu. By natomiast prawidłowo określić przedmiot sporu należy najpierw zauważyć, że przedmiot zaskarżonego rozstrzygnięcia dotyczy uznania, że pobrany zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 października 2023 r. do 30 września 2024 r., stanowi w ocenie organów świadczenie nienależnie pobrane. Skoro skarżący nie kwestionuje kwot pobranego świadczenia, ani jego okresu, lecz kwestionuje uznanie, że świadczenie to zostało uznane za nienależnie pobrane, to w konsekwencji istota sporu dotyczy rozstrzygnięcia tego, czy organy administracji publicznej obu instancji prawidłowo ustaliły, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącemu w okresie od 1 października 2023r. do 30 września 2024r. był świadczeniem nienależnie pobranym. Z kolei by rozstrzygnąć to zagadnienie, należy stwierdzić, jakie świadczenie uznawane jest przez przepisy u.ś.r., za nienależnie pobrane. Jak wynika z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W sprawie bezspornym jest, że sporne świadczenia rodzinne wypłacono mimo zaistnienia okoliczności powodujących jego ustanie. Z treści bowiem sentencji decyzji z dnia [...].2023r., wynika, że świadczenie przedłużono skarżącemu do 30 września 2024r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skoro więc nowe ww. orzeczenie jest ostateczne z dniem [...].09.2023 r., to prawo do tego świadczenia ustało od 1 października 2023 r., więc świadczenie to w okresie od 1 października 2023 r. do 30 września 2024 r., skarżącemu nie przysługiwało. Spornym jest natomiast spełnienie drugiego warunku ww. przepisu, a mianowicie, czy osoba pobierająca te świadczenia, tj. skarżący, była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przed dokonaniem analizy tego zagadnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, należy przytoczyć wypracowane przez orzecznictwo poglądy, które utożsamiają "pouczenie" w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ze świadomością beneficjenta świadczenia, że świadczenie to mu się nie należy. W judykaturze przyjmuje się bowiem, że na ocenę, czy wypłacone świadczenie miało charakter nienależnego, wpływa fakt takiego jego sformułowania i przedstawienia konkretnemu adresatowi by można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 348/21; 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1525/12 i 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1701/12). Tymczasem ani w decyzji pierwszoinstancyjnej ani w drugoinstancyjnej organy nie badały świadomości skarżącego w omawianym zakresie. Organ odwoławczy przytoczył jedynie wyrok NSA z 5 lutego 2025 r. sygn. I OSK 413/24, w którym poruszono zagadnienie świadomości strony, lecz wyrok ten z uwagi na odmienny stan faktyczny sprawy nie jest przydatny w niniejszej sprawie (w analizowanym stanie faktycznym ww. wyroku żona strony niezwłocznie dostarczyła nowe orzeczenie o niepełnosprawności organowi i ta okoliczność w ocenie NSA wskazywała, że skarżący miał świadomość przepisów dotyczących przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego). W miejsce natomiast poczynienia niezbędnej analizy stanu świadomości skarżącego w zakresie jego przekonania, czy utożsamiał on brak powiadomienia organu o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności z pobieraniem nienależnego świadczenia, organy oparły się na dwóch pouczeniach, które skarżący otrzymał w toku postępowań administracyjnych związanych z przyznaniem zasiłku pielęgnacyjnego, jak i na treści sentencji decyzji z [...].2023 r. Dane te stanowiły podstawę do wydania skarżonego rozstrzygnięcia. Należy wskazać, że warunkiem możliwości dokonania przez sąd administracyjny kontroli legalności zaskarżonej decyzji organu odwoławczego jest spełnienie przez nią wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., co oznacza, że jej uzasadnienie winno zawierać ustalenia faktyczne i prawne, przy czym ustalenia te winny być konsekwencją roli, jaką pełni organ odwoławczy, jako organ rozpatrujący sprawę ponownie, a nie jedynie kasacyjnie. W konsekwencji, rolą tego organu jest z jednej strony ponowne rozpatrzenie sprawy, z drugiej strony odniesienie się do zarzutów odwołania, które w przedmiotowej sprawie wiązały się z zanegowaniem przez stronę jej świadomości co do pobierania nienależnego jej świadczenia. Niewątpliwie taki zarzut wymagał wyczerpującego rozważenia przez organ odwoławczy, w kontekście okoliczności, które organ ten uznał za przesądzające o świadomości strony co do pobierania nienależnego jej świadczenia, zwłaszcza, że organ I instancji rozważań takich nie poczynił ograniczając się do założenia, że niedopełnienie obowiązku poinformowania o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności stanowi inną zmianę mającą wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 25 ust. 1 u.ś.r, którego to poglądu Sąd nie podziela, o czym w dalszej części uzasadnienia. Poddając analizie dokumenty, które w ocenie organu odwoławczego przesądzały o ww. świadomości skarżącego, Sąd doszedł do wniosku, że z ich samej treści konkluzja taka nie wynika. Dlatego też organ (w istocie organy obu instancji) powinien przedstawić tok rozumowania doprowadzający go do podjętej konkluzji. W ocenie Sądu bowiem, sama treść ww. dokumentów nie wskazuje wprost o świadomości skarżącego co do pobierania nienależnych świadczeń, co uzasadnia następująca analiza: Odnosząc się do treści decyzji z [...].2023 r., "ustalającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego do [...] 2024r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności", decyzja ta odnosi się literalnie do prawa do świadczenia, a nie do zagadnienia jego nienależnego pobierania. Trzeba mieć na względzie, że decyzja jest kierowana do osób, które nie są obowiązane do dokonywania rozumowania prawniczego, odnoszącego się do niewypowiedzianych w sentencji decyzji skutków prawnych, które powstaną po uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Ponadto sformułowanie "jednak nie dłużej" może również dla części osób, być dezinformujące i mylące, poprzez zasugerowanie, że chodzi o okres po [...].2024 r. Wszak decyzje administracyjne konstruują prawo do świadczeń zarówno do konkretnej daty, ale też i w inny sposób, np. bez określenia daty wygaśnięcia prawa, czy bezterminowo. Adresat decyzji nie musi więc być osobą znającą zasady konstruowania przyznawania świadczeń w decyzjach administracyjnych, ani osobą umiejącą posługiwać się zasadami logiki formalnej. Pouczenia, które uzyskał skarżący również nie przesądzają zagadnienie świadomości strony. Kwestionariusz wniosku o zasiłek pielęgnacyjny zawiera następujące pouczenie: "W przypadku zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych powyżej (brak zagadnienia związanego z wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności – uwaga Sądu), osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie". Natomiast decyzja z [...].2023 r., zawierała pouczenie następującej treści: "Jeżeli strona otrzyma nowe orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zobowiązana jest bezzwłocznie przedłożyć go w tut. urzędzie... Niedoręczenie nowo otrzymanego orzeczenia o niepełnosprawności może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń". Analizując znaczenie treści powyższych pouczeń należy zwrócić uwagę na kilka istotnych okoliczności. Po pierwsze, skarżący przed wydaniem decyzji z [...].2023 r., otrzymał orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...].2023 r., stwierdzające jego znaczny stopień niepełnosprawności od urodzenia na stałe. Fakt istnienia tego orzeczenia już przed wydaniem ww. decyzji, która zobowiązuje do przedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności, mógł wpłynąć na mylne zrozumienie przez stronę wskazanego zobowiązania, albo poprzez uznanie, że chodzi o ewentualne inne, następne orzeczenie o niepełnosprawności albo, że polecenie to jest już nieaktualne wobec istnienia już nowego orzeczenia wydanego przed wydaniem decyzji z [...].2023 r., zwłaszcza, że skarżący był uprawniony do uznanie – w oparciu o obowiązujące przepisy - iż organ zasiłkowy powziął z urzędu informację o ww. nowym orzeczeniu. Nie można bowiem pominąć okoliczności, że stosownie do treści art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r., organy właściwe ustalające prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązane do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dodatkowo, zgodnie z art. 6d ust. 1 ostatnio powołanej ustawy, utworzono Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności, w którym przetwarza się dane dotyczące osób niepełnosprawnych. Z kolei według ust. 4a tego przepisu, dane gromadzone w systemie udostępnia się, jeżeli stanowią one kryterium przyznania świadczenia albo ustawowe kryterium wydania dokumentu, następującym podmiotom: 1) organowi właściwemu, o którym mowa w art. 3 pkt 11 u.ś.r. i wojewodzie - w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenia rodzinne, osób pobierających świadczenia rodzinne oraz członków ich rodzin (...). Organ miał zatem (a przynajmniej powinien mieć) możliwość weryfikacji bazy orzeczeń o niepełnosprawności, z czego nie skorzystał i wypłacał kolejne transze świadczenia. Kwestia istnienia podstaw do wypłaty świadczeń różnego rodzaju powinna być brana przez organy pod uwagę także z urzędu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 17/24). Po wtóre, pouczenie zawarte w decyzji z 24.08.2023 r., zawiera rygor niedopełnienia obowiązku przedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności określony słowami: "może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń". Pomijając już okoliczność, że nie wytłumaczono stronie wprost, że nieprzedłożenie ww. orzeczenia będzie skutkowało uznaniem pobrania zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2023 r. do czasu powiadomienia, za świadczenie nienależnie pobrane z obowiązkiem jego zwrotu, lecz poinformowano dość ogólnie o możliwości powstania nienależnie pobranych świadczeń, nie utożsamiając tego ani z konkretnie określonym rodzajem świadczenia, ani z jego okresem, to w dodatku użyto konstrukcji "może skutkować". Konstrukcja taka nie jest tożsama z informacją dla strony, że brak zastosowania się do ww. pouczenia skutkuje powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, lecz konstrukcja ta informuje jedynie o możliwości powstania takiego świadczenia, nie wskazując jednak od czego taka możliwość zależy. W tej sytuacji strona znów ma prawo do niejednoznacznej interpretacji takiego pouczenia, spodziewając się, że organ dodatkowo poinformuje ją o dalszych obowiązkach strony, albo też uzależni uznanie, czy świadczenie jest nienależne od treści merytorycznej orzeczenia o niepełnosprawności – w przypadku potwierdzenia dalszej niepełnosprawności warunkującej dalsze przysługiwanie zasiłku pielęgnacyjnego, organ nie zakwalifikuje świadczenia jako nienależnie pobranego. Taka interpretacja wynika z odwołania strony i wobec niejednoznacznego sformułowania w pouczeniu o możliwości (jedynie) uznania świadczenia za nienależnie pobrane, nie sposób, a priori, odmówić takiej interpretacji całkowicie racji, zwłaszcza w sytuacji, kiedy z wcześniejszego pouczenia zwartego w formularzu wniosku o świadczenie, wynika, że strona ma obowiązek poinformować organ o "zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego". Zaiste, treść nowego orzeczenia o niepełnosprawności można ocenić – wbrew stanowisku organu i instancji - jako nie powodujące zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący cały czas od urodzenia był i wciąż pozostaje osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem okoliczności faktyczne i prawne, które wpływały na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie uległy zmianie. Przekonanie skarżącego o jego uprawnieniu do pobierania świadczenia znajdowało uzasadnienie prawne i mogło być w związku z tym subiektywnie uzasadnione (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14.08.2025 r., sygn. akt: II SA/Gl 343/25). Szczególnie ważne jest przy tym, że występuje powiązanie treści orzeczenia o niepełnosprawności, jako warunku do przedłużenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego mogło wywołać u strony poczucie, że nie pobiera świadczenia w sposób nieuprawniony. Dodatkowo też należy podkreślić, że wprowadzenie regulacji covidowych wprowadziło rozwiązania, które były wcześniej nie znane beneficjentom świadczeń rodzinnych, więc konstrukcje prawne przedłużające do nich prawo, powiązane z dodatkowymi, wcześniej nieznanymi warunkami powiadamiania o wydaniu nowych orzeczeń, mogły stanowić dla stron nie do końca zrozumiałe rozwiązania. Dlatego też obowiązkiem organów w tej sytuacji było szczególnie starannie i zrozumiale informowanie stron o ich obowiązkach, jak i o skutkach ich zaniedbań. W ocenie Sądu, pouczenia dla stron w żadnym przypadku, a zwłaszcza w omawianej sprawie, nie mogą zawierać jakiegokolwiek rodzaju niedookreślenia, by nie stały się dla nich swego rodzaju pułapką, której niekorzystne skutki stoją w sprzeczności z powiązaniem prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z istnieniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności od urodzenia strony. Pouczenie dla strony musi być tak sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, by można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 348/21; 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1525/12 i 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1701/12). Orzecznictwo sądowoadminsitracyjnie zgodnie przyjmuje, że pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12 oraz z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10). W świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest dodatkowo świadomość osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do pobierania świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Z tego względu prawidłowe pouczenie, tj. poinformowanie świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wpływa bezpośrednio na ocenę, czy wypłacone świadczenie miało charakter nienależnego. Jak wskazuje się w orzecznictwie skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 czerwca 2021 r., I OSK 348/21; 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12; 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12 – opubl. w CBOSA). Podkreślić też należy, że na możliwość prawidłowego orientowania się skarżącego w zakresie uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego mogła mieć też wpływ nietypowość sytuacji związanej z regulacjami covidowymi i przedłużenie przez ustawodawcę okresu obowiązywania orzeczeń z uwagi na epidemię. W tej sytuacji, występujące w przepisach u.ś.r., powiązanie treści orzeczenia o niepełnosprawności, jako warunku do przedłużenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego mogło wywołać u strony poczucie, że nie pobiera świadczenia w sposób nieuprawniony. W świetle powyższego, w ocenie Sądu brak jest istotnych dla sprawy rozważań organów co do omówionych wyżej wątpliwości w uznaniu, że skarżący miał świadomość braku prawa do pobieranego świadczenia. Organy nie rozważyły również, czy w sprawie dopełniona została zasada informowania stron, wynikająca z art. 9 zdanie pierwsze k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu argumentacja organów nie została oparta o prawidłowo przeprowadzoną analizę materiału dowodowego z ustosunkowaniem się do stanowiska skarżącego wyrażonym w odwołaniu i dlatego też należało stwierdzić naruszenie prawa procesowego w postaci art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem ustalenia i rozważania organów nie miały charakteru wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Należy też stwierdzić, że istotne wątpliwości w zakresie prawidłowej redakcji sentencji decyzji organu I instancji – nad czym przeszedł do porządku organ odwoławczy - budzi brak wskazania osoby, która decyzję ma wykonać. Jakkolwiek w rubrum decyzji wskazano skarżącego, jako jej adresata, to jednak brak określenia na kogo nałożono obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia może stanowić przeszkodę w ewentualnym wykonaniu decyzji. Z uwagi na powyższe zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę przedstawioną powyżej ocenę prawną.