II SA/Bd 5/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Owczarzak Asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2022 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy I. decyzją z [...] października 2021 r. odmówił R. N. (tj. Skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. W.. Jako przyczynę odmowy Wójt wskazał powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po 25 roku życia tj. brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej w skrócie "u.ś.r") W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta. Kolegium ustaliło, że matka Skarżącej (urodzona w 1937 r.) w legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2019 r., którym została zaliczona do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, przy czym w orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić daty trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Matka Skarżącej jest wdową. Skarżąca zamieszkuje wraz z matką i sprawuje nad nią opiekę. Kolegium ustaliło ponadto, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni miało miejsce w 2017 r. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że w powyższej sytuacji nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium podniosło, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) jest brak możliwości stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakwestionowanym przez Trybunał zakresie. Oznacza to, że w stosunku do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (tj. po ukończeniu 18 roku życia lub po 25 roku życia w przypadku pobierania nauki w szkole lub szkole wyższej), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło walor konstytucyjności i nie należy go stosować. Nieprawidłowa była zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że niepełnosprawność matki Skarżącej powstała po 25 roku życia. Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje faktu wykonywania opieki przez Skarżącą. Kolegium uznało natomiast, że w przedmiotowej sprawie nie jest spełniony wynikający z art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunek istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem przez osobę sprawującą opiekę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium podniosło, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Jednocześnie zakończenie stosunku prawnego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej powinno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przedmiotowej sprawie zaś Skarżąca nie zrezygnowała z pracy w związku z opieką nad matką. Jej ostatnie zatrudnienie ustało w 2017 r. W skardze do sądu na decyzję Kolegium R. N. (reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika r.pr. M. M.) wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo – skutkowy istnieje; 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 8, 9, 77 § 1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w przypadku Skarżącej fakt niepodejmowania zatrudnienia – który na równi z rezygnacją zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 u.ś.r. do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Podkreślono, że organy obu instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez Skarżącej opieki nad matką. Organy nie wzięły pod uwagę, że Skarżąca całodobowo jest w pełni gotowości pomocy. Organ II instancji nie kwestionuje opieki nad matką, jednakże lakonicznie podnosi, że jej zakres nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Podniesiono, że tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy wbrew temu co twierdzi organ II instancji związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi. Co najważniejsze Skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Kolegium podkreśliło, że wbrew zarzutom skargi nie kwestionowało ani faktu opieki Skarżącej nad matką ani jej zakresu. Kolegium zakwestionowało jedynie istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Słusznie podnosi Kolegium, że w sprawie - ani na etapie postępowania przed Wójtem nie na etapie postępowania przed Kolegium – nie był kwestionowany fakt sprawowania przez Skarżącą opieki nad matką ani zakres tej opieki. Jeżeli zatem organy nie kwestionowały w ogóle w tym względzie stanowiska Skarżącej, to odnoszące się do tej kwestii zarzuty sformułowane przez profesjonalnego pełnomocnika w skardze należy uznać za oczywiście chybione. Spór sprowadza się natomiast do zagadnienia, czy zasadnie organ odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. który wymaga istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia, którego to związku organ odwoławczy nie stwierdził. Słusznie wskazało Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że kluczowym dla uznania istnienia takiego związku przyczynowo – skutkowego jest zaistnienie sytuacji, kiedy zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej jest wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagająca stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Tego rodzaju wymuszone działanie (rezygnacja) lub zaniechanie (brak podjęcia pracy zarobkowej) nie będzie zachodziło zarówno w przypadku, kiedy zakres sprawowanej opieki (jej wymiar czasowy, rozkład w czasie dnia czy tygodnia) będzie obiektywnie pozwalał na podjęcie zatrudnienia w czasie, kiedy opieka nie jest sprawowana, jak też we wskazywanych przez Kolegium przypadkach, kiedy osoba sprawująca opiekę nie podejmuje zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. wychowanie dzieci, swój stan zdrowia (por. wskazywane przez Kolegium wyroki NSA z 5 czerwca 2007 r. sygn.. I OSK 1411/06, z 27 lipca 2011 r. sygn.. I OSK 558/11, z 12 lipca 2012 r. sygn. I OSK 101/12) Zasadnie wobec tego Kolegium w niniejszej sprawie oceniło, że Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, skoro nie pracuje od wielu lat (bo od roku 2017), w tym nie pracowała już 2 lata przed stwierdzeniem niepełnosprawności matki (co miało miejsce w roku 2019). Można wytknąć Kolegium lakoniczność uzasadnienia w tym zakresie tj. brak szerszego odwołania się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (brak spełnienia wymogu art. 107 § 3 k.p.a., tym niemniej należy zauważyć, że jak wynika z akt sprawy organ pierwszej instancji zwracał się do Skarżącej o wszelką dokumentację dotyczącą zatrudnienia, okresów pobierania zasiłków dla bezrobotnych oraz posiadania dzieci. Skarżąca w odpowiedzi przedstawiła dokumentację, z której wynika, że była aktywna zawodowo (z przerwami) w latach 1986 - 2017, przy czym od roku 1999 była to jej osobista działalność gospodarcza. Trudno także założyć, że brak zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej był wynikiem ewentualnej konieczności opieki nad dzieckiem, skoro córka Skarżącej, jak wynika z odpisu skróconego aktu urodzenia, urodziła się w 1990 r., a więc w momencie zakończenia aktywności zawodowej przez Skarżącą miała 27 lat. Należy przy tym podkreślić, że wprawdzie organ administracji ma obowiązek z urzędu zgromadzić w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy konieczny do załatwienia sprawy, jednakże nie oznacza to poszukiwania za wnioskodawcę (zwłaszcza reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika) dowodów pozwalających na pozytywne rozpatrzenie jego wniosku. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Sąd oddalił skargę.