II SA/Bd 52/07

Dnia 27 lutego 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik Sędziowie: sędzia NSA Wiesław Czerwiński asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 27 lutego 2007 roku sprawy ze skargi K. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2006 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Po wznowieniu postępowania Starosta M. decyzją z dnia [...] 2006 r. uchylił swoje decyzje z dnia [...] 2003 r., [...] 2003 r. oraz 6 maja 2003 r. o przyznaniu K. D. świadczenia przedemerytalnego. U podstaw rozstrzygnięcia legło ustalenie, że strona była wprawdzie zatrudniona jako pracownik najemny w R. w okresie od 15 kwietnia 1972 r. do 4 stycznia 1975 r., jednakże w okresie od 5 stycznia 1975 r. do 28 lutego 2003 r. tj. bezpośrednio przed zarejestrowaniem się jako osoba bezrobotna i otrzymaniem świadczenia strona nie wykonywała pracy w ramach spółdzielczego stosunku pracy, ale w ramach obowiązków wynikających z członkostwa w wymienionej Spółdzielni. Przed zarejestrowaniem jako osoba bezrobotna i przed przyznaniem świadczenia nie doszło zatem do rozwiązania ze stroną stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W związku z inną datą rozwiązania stosunku pracy strona nie spełniała także pozostałych przesłanek przyznania świadczenia przedemerytalnego. W dniu 7 lipca 2006 r. powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Wojewodę [...]. Decyzja Wojewody nie była zaskarżana do sądu administracyjnego. W konsekwencji powyższych decyzji Starosta M. w dniu [...]2006 r. wydał decyzję uznającą świadczenie przedemerytalne wypłacone za okres od 4 marca 2003 r. do 31 lipca 2004 r. w kwocie 8044,90 zł, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne z Funduszu Pracy. Jednocześnie orzekł, iż roszczenie Powiatowego Urzędu Pracy w wysokości 1881,30 zł z tytułu nienależnie wypłaconego świadczenia przedemerytalnego za okres od dnia 4 marca 2003 r. do dnia 31 sierpnia 2003 r. uległo przedawnieniu, natomiast zobowiązał K. D. do zwrotu kwoty 6163 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego za okres od dnia 1 września 2003 r. do dnia 31 lipca 2004 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, iż stosownie do art. 150d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy dochodzenie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przedemerytalnych za okres przypadający przed dniem przejęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaty tych świadczeń dokonują powiatowe urzędy pracy według zasad określonych w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514; z późn. zm.) za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Zdaniem organu w przypadku K. D. zachodzą te przesłanki uznania wypłaconego świadczenia przedemerytalnego za świadczenie pobrane nienależnie. Strona była świadoma faktu swojego członkostwa w [...], czego dowodem jest m.in. pismo z dnia 29 listopada 2002 r. (k. 57 akt administracyjnych; organ wskutek oczywistej omyłki pisarskiej wskazał na rok 2006), skierowane do strony przez Spółdzielnię, wypowiadające umowę o świadczenie pracy w ramach członkostwa. Strona była także świadoma obowiązku zapoznania się z przepisami ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, co potwierdziła własnoręcznym podpisem na oświadczeniu osoby uprawnionej do świadczenia emerytalnego. W rezultacie strona pobrała świadczenie emerytalne wskutek świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy. Odwołując się skarżąca podniosła, że rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zignorował i pominął dowody wskazujące na zatrudnienie jej w ramach stosunku pracy i tym samym utwierdzające ją w przekonaniu, że wykonuje pracę w ramach tego stosunku tj. wypowiedzenie warunków pracy i płacy z dnia 29 września 1999 r. oraz świadectwo pracy z dnia 28 lutego 2003 r. O zatrudnieniu w ramach stosunku pracy przemawia zdaniem skarżącej także okoliczność, że Spółdzielnia udzieliła jej w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 17 czerwca 2001 r. urlopu bezpłatnego. Urlop bezpłatny zgodnie z regulacją kodeksową związany jest tylko z zatrudnieniem w ramach stosunku pracy. Skarżąca ponadto nie miała podstaw do kwestionowania wystawionego jej świadectwa pracy, gdyż świadectwa zawierające takie same treści otrzymali inni byli pracownicy i członkowie Spółdzielni. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] 2006 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] 2006 r. Wojewoda podkreślił, że warunkiem przyjęcia na członka spółdzielni było złożenie pisemnej deklaracji, nie odbywało się wbrew woli strony. Członek spółdzielni miał określone obowiązki i prawa, m.in. prawo do udziału w nadwyżce bilansowej, obowiązek pracy w spółdzielni w rozmiarze ustalonym corocznie przez zarząd. Trudno zatem uznać, że przez 22 lata strona nie wiedziała, iż jest członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Jeżeli nawet przez ten okres skarżąca nie wiedziała o swoim członkostwie w spółdzielni, to niewątpliwie w listopadzie 2002 r., w związku z treścią pisma Spółdzielni z dnia 29 listopada 2002 r., taką wiedzę uzyskała. Zatem w dniu 3 marca 2003 r. tj. w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna, skarżąca przedstawiając świadectwo pracy z [...] wiedziała, że zawiera ono nieprawdziwe informacje dotyczące okresu trwania stosunku pracy. W skardze do sądu administracyjnego K. D. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody z dnia [...] 2006 r. podnosząc te same zarzuty i argumenty na ich poparcie, jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Jak wynika z treści cytowanego przez organ pierwszej instancji art. 28 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z nienależnie pobranym świadczeniem mamy do czynienia m.in. wówczas kiedy świadczenie z Funduszu Pracy zostało wypłacone bezrobotnemu na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo też, bezrobotny w inny sposób świadomie wprowadził w błąd powiatowy urząd pracy. Podstawą zatem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia będzie w tym przypadku umyślność działania bezrobotnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 1998 r., sygn. akt II SA 141/ 98, opublikowane w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 41936). Uznanie umyślnego działania bezrobotnego musi się wiązać z ustaleniem, iż posiadał on dostateczne rozeznanie tj. dysponował on niezbędną wiedzą dla oceny, że swoim działaniem wprowadza w błąd organ administracji. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organy w sposób niedostateczny zebrały i rozważyły materiał dowodowy, aby dokonać takiego ustalenia, a tym samym naruszyły przepisy art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.) w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Szczególną okolicznością, mającą wpływ na ocenę stanu świadomości skarżącej co do braku faktu zatrudnienia wR., są sprzeczne i niejasne zachowania tejże Spółdzielni względem skarżącej. Z jednej bowiem strony w piśmie z dnia 29 listopada 2002 r. Spółdzielnia oświadcza, iż wypowiada "umowę o świadczenie pracy w ramach członkostwa w R.", a z drugiej strony później, tj. w dniu 28 lutego 2003 r. Spółdzielnia wystawia skarżącej świadectwo pracy stwierdzające, że była ona zatrudniona w Spółdzielni w wymiarze pełnego etatu od dnia 15 kwietnia 1972 r. do 28 lutego 2003 r. (k. 86 akt administracyjnych). Oba te dokumenty podpisała ta sama osoba – prezes Spółdzielni, który podpisał także "świadectwo pracy" z dnia 7 czerwca 2006 r. stwierdzające, iż skarżąca w okresie od 15 kwietnia 1972 r. do 4 stycznia 1975 r. była zatrudniona na umowę o pracę, natomiast od 5 stycznia 1975 r. do 28 lutego 2003 r. była członkiem Spółdzielni. Dowody te wskazują, iż skarżąca mogła nie mieć pełnej wiedzy odnośnie tego, jakiego rodzaju stosunek prawny łączy ją ze Spółdzielnią. Jednocześnie w aktach sprawy brak deklaracji członkowskiej, o której wspomina organ drugiej instancji. Brak także jakichkolwiek dowodów potwierdzających, iż skarżąca była informowana, w momencie złożenia deklaracji członkowskiej, o ustaniu dotychczasowego stosunku pracy, albo dowodów, iż wiedziała, że wystawiając świadectwo pracy z dnia 28 lutego 2003 r., prezes Spółdzielni czyni to niezgodnie ze stanem faktycznym. Pewne wątpliwości mogła w skarżącej wzbudzić także okoliczność udzielenia jej urlopu bezpłatnego. Instytucja urlopu bezpłatnego rzeczywiście bowiem co do zasady jest związana z istnieniem stosunku pracy, a nie z członkostwem w spółdzielni. W braku odpowiednich postanowień w statucie spółdzielni tylko w drodze analogii możliwe jest stosowanie przepisów Kodeksu pracy dotyczących udzielania urlopu bezpłatnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2002 r., sygn. akt V CKN 748/00, LEX nr 55140). Istotne jest zatem w przedmiotowej sprawie, czy statut R. (którego tylko część znajduje się w aktach sprawy) przewidywał możliwość udzielenia członkowi Spółdzielni urlopu bezpłatnego, a jeżeli nie – czy przy udzielaniu takiego urlopu skarżącej była ona informowana, że Spółdzielnia stosuje jedynie w drodze analogii przepisy Kodeksu pracy. W przeciwnym razie byłoby to jeszcze jedno zachowanie Spółdzielni wprowadzające w błąd skarżącą co do jej sytuacji prawnej i wyłączające tym samym jej umyślne działanie w celu wprowadzenia w błąd organów administracji. W toku dalszego postępowania Wojewoda powinien zatem uzupełnić materiał dowodowy i dokonać jego ponownej oceny. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), należało orzec jak w pkt 1 sentencji. Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o wstrzymaniu wykonania decyzji (pkt 2 sentencji wyroku). Rozstrzygnięcie zawarte w tym punkcie traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.