II SA/Bd 536/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: Krzysztof Olczak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wójt Gminy Z., w oparciu o art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w zw. z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm.,) odmówił przyznania I. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ciotką wnioskodawczyni D. S., powołując się na brak istnienia w świetle obowiązujących przepisów prawa obowiązku alimentacyjnego wnioskodawczyni względem wymagającej opieki D. S. Organ wyjaśnił, że na I. K., jako krewnej w linii bocznej D. S. (nie będącej jej rodzeństwem), zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej w stopniu znacznym D. S., w związku z czym nie spełnia ona jednego z warunków koniecznych z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, od których ustawodawca uzależnił możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji I. K. wniosła odwołanie, w którym wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniosła, iż to ona jedynie sprawuje opieką nad bardzo schorowaną, wymagającą opieki przez całą dobę oraz dotkniętą tragedią rodzinną związaną ze śmiercią dzieci oraz znęcaniem się fizycznym i psychicznym przez wnuczkę, osiemdziesięcio-letnia ciocią. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu odwołania I. K., orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, przytaczając przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128 i art. 61 zn. 7 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wskazał że nie ma przesłanek do uwzględnienia odwołania strony, albowiem z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni nie obciąża w świetle wskazanych przepisów prawa obowiązek alimentacyjny względem spokrewnionej w linii bocznej ciotki D. S., jako że spośród krewnych w linii bocznej obowiązek alimentacyjny dotyczy jedynie rodzeństwa. Organ podkreślił, że przytoczone przez wnioskodawczynię w odwołaniu argumenty dotyczące ciężkiej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej D. S., a także okoliczność nie posiadania przez nią męża oraz dzieci, wobec braku spełniania w sprawie jednej z kumulatywnych przesłanek możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 2 w postaci istnienia obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o to świadczenie, nie mogą stanowić podstawy uwzględnienia odwołania strony, albowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od jakichkolwiek innych kryteriów, niż te wynikające z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na powyższą decyzję I. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której powtórzyła w całości argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdza, że odpowiada ona prawu. W przedmiotowej sprawie skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym D. S. Zastosowanie zatem w sprawie mają przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm., dalej powoływanej jako kro) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują oni lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z przepisem art. 17 ust. 1a w/w ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z treści przytoczonych powyżej przepisów wynika, że ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, od tego czy na osobach tych ciąży wobec osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kro. Według zaś tych ostatnich obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128), z tym że zstępni zobowiązani są przed wstępnymi, a wstępni przed rodzeństwem, a w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obciążeni są bliższy stopniem przed dalszymi (art. 129). Zgodnie z art. 61 (7) § 1 kro krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Należy także wskazać na przepis art. 132 kro, który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z treścią wskazanych przepisów kro koresponduje regulacja zawarta we w/w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, jedynie w sytuacji gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Z tego ostatniego przepisu jednoznacznie wynika, że spokrewnionemu w dalszym stopniu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy jest on w ogóle obciążony obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby wymagającej opieki, a zatem jest krewnym w linii prostej bądź rodzeństwem osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Wskazując na krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, należy przywołać także przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu w świetle przytoczonych przepisów kro, jaki i regulacji zwartych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, gdyż z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego bezsprzecznie wynika, iż I. K. nie należy do kręgu osób obciążonych względem niepełnosprawnej w stopniu znacznym D. S. obowiązkiem alimentacyjnym. Akta sprawy wskazują bowiem, że wymagająca opieki D. S. jest ciotką wnioskodawczyni, a zatem łączy ją ze stroną wyłącznie stosunek pokrewieństwa w linii bocznej. Spośród zaś krewnych w linii bocznej zgodnie z treścią art. 128 kro obowiązek alimentacyjny dotyczy wyłącznie rodzeństwa. Tym samym I. K. jako osoba nie będąca w stosunku do D. S. krewną w linii prostej ani jej siostrą (stosunek rodzeństwa), w obowiązującym stanie prawnym (art. 128 kro) nie jest zobowiązana prawnie do dostarczania D. S. środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny). Konsekwencją braku istnienia obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec wymagającej opieki D. S., jest stwierdzenie, iż nie spełnia ona określonej w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko łączne spełnienie wszystkich przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawnia organy administracyjne do przyznania przedmiotowego świadczenia. W tym stanie rzeczy nie było więc podstaw prawnych do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Pomimo bowiem, że sprawuje ona faktycznie opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym D. S., nie jest ona w świetle przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obciążona względem ciotki obowiązkiem alimentacyjnym, i tym samym nie spełnia obligatoryjnego warunku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci istnienia zgodnie z przepisami kro obowiązku alimentacyjnego. Brak spełnienia w sprawie tego ustawowego wymogu, obligowało orzekające organy do odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Należy zaznaczyć, iż przyznanie uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego nie zależy od uznania organu który wydaje decyzję, ale od spełnienia przez osobę ubiegającą się o te uprawnienia, ustawowych, materialnoprawnych przesłanek. Przepisy bowiem ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób precyzyjny określają w jakim wypadku należy się dane świadczenie i nie pozostawiają w tym względzie organom administracyjnym swobodnego uznania, ani możliwości przyznania uprawnień w oparciu o zasadę współżycia społecznego czy zasadę słuszności. Również sąd sprawując wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów nie może oprzeć swojej kontroli w oparciu o wyżej wymienione zasady, na co Sąd zwrócił już uwagę na wstępie uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. Nr 270), jak w sentencji wyroku.