II SA/Bd 541/12

Dnia 7 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2012 roku sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę II SA/Bd 541/12 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., po rozpatrzeniu odwołania H. G., utrzymało w mocy wydaną przez Wójta Gminy L. w dniu [...] na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) decyzję Nr [...] o odmowie przyznania wyżej wymienionej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – F. G. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że organ I instancji w świetle treści powyższego przepisu wskazanej ustawy nie mógł przyznać wnioskodawczyni wymienionego świadczenia z uwagi na pozostawanie wymagającej opieki matki w związku małżeńskim z H. G., który nie posiada orzeczenia o znacznym, stopniu niepełnosprawności, a organy administracji nie są uprawnione do oceny stanu zdrowia drugiego małżonka pod kątem możliwości opiekowania się inną osobą. Zaskarżając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. H. G. podniosła, że w dniu 27 marca 2012 r. ojciec H. G. doznał złamania nogi, a leczenie może być długotrwałe i nie wiadomo, jaki przyniesie rezultat, w związku z czym nie potrzeba orzeczenia o niepełnosprawności by stwierdzić, że nie jest on w stanie opiekować się żoną i nie powinien być w ogóle brany przez organ pod uwagę jako opiekun F. G. Do skargi załączyła zaświadczenie lekarskie i kserokopię karty informacyjnej z leczenia szpitalnego potwierdzającej złamanie przez ojca wnioskodawczyni w następstwie upadku z drabiny podudzia prawej nogi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonych aktów pod względem zgodności z prawem, to jest bada, czy kwestionowany akt nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego, zaś uwzględnia skargę eliminując tenże akt z obrotu prawnego tylko wówczas, gdy stwierdzi, że narusza on prawo w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Wydając orzeczenie o charakterze kasacyjnym Sąd nie jest kompetentny do rozstrzygania o prawach lub obowiązkach stron postępowania, a tym samym o przyznaniu lub odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. W świetle powyższych kryteriów wniesioną skargę należało uznać za bezzasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 października 2011 r. wprowadzonym ustawą opublikowaną w Dz. U. N r 205, poz. 1212 z 2011 r. W myśl art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt organu I instancji H. G. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką F. G. załączając do wniosku orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] stwierdzające u wyżej wymienionej znaczny stopień niepełnosprawności, zaś w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy L. podniosła, że ojciec matką się nie interesuje, a poza tym będąc osobą w podeszłym wieku (86 lat), chorą na serce, kręgosłup, żołądek sam opieki potrzebuje. W skardze powołała się na dodatkową okoliczność złamania przez ojca nogi. W świetle zamieszczonej w art. 3 pkt 21 a ustawy o świadczeniach rodzinnych definicji znacznego stopnia niepełnosprawności matka skarżącej spełnia wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy kryterium. Sama zaś skarżąca należy do "innych osób, na których zgodnie z przepisami ... ciąży obowiązek alimentacyjny" wobec matki, z tytułu opieki nad którą ubiega się o świadczenie. Stosownie bowiem do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek alimentacyjny, to jest dostarczenia m.in. środków utrzymania ciąży na rodzeństwie i krewnych w linii prostej, którymi w pierwszej kolejności są, jako zstępni dzieci. Natomiast negatywną przesłankę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pozostawanie F. G. w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika z interpretacji a contario zacytowanego wyżej punktu 2a art. 17 ust. 5 ustawy. W związku z treścią skargi zasadne jest nawiązanie w tym miejscu do okresu poprzedzającego wprowadzenie ostatniej, obowiązującej w dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wersji wskazanego unormowania. Mocą art. 27 pkt 13 b ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) wprowadzono do ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 czerwca 2005 r. negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Mimo tego rodzaju ustawowego ograniczania w zakresie rozstrzygania w przedmiocie świadczenia, w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych, w tym również WSA w Bydgoszczy, w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. nr P 27/07 (Trybunał orzekł niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji przepisu art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny) ukształtowało się stanowisko, iż niekonstytucyjny przepis odmawiający prawa do świadczenia osobom innym niż rodzice nie może stanowić podstawy do odmowy przyznawania świadczenia małżonkowi sprawującemu opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym współmałżonkiem, który to małżonek także należy do podmiotów zobowiązanych wobec niego alimentacyjnie. Niezależnie do tego, podobnie jak w orzeczeniach innych sądów (m.in. WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010 r. II SA/Rz 272/10, WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r. II SA/Ol 61/09, NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r. OSK 722/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyrokach z dnia 28 kwietnia 2011 r. sygn. II SA/Bd 261/11, z dnia 14 września 2010 r. sygn. II SA/Bd 683/10 i innych przyjął - argumentując, że "literalne odczytywanie unormowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w sytuacji, gdy drugi małżonek nie może takiej opieki świadczyć, gdyż sam jej potrzebuje" - iż " w wymienionym przypadku fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia córce lub synowi tychże małżonków sprawującemu nad nimi opiekę, jako zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności krewnym w linii prostej." Dodanie przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 2a słów: "chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" oznacza, zdaniem Sądu, zaaprobowanie przezeń wskazanego wyżej stanowiska. Z przepisu tego wynika bowiem obecnie, iż możliwe jest uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego (między innymi przez córkę, syna) na wymagającą opieki osobę (to jest o znacznym stopniu niepełnosprawności), mimo iż pozostaje ona w związku małżeńskim, jeśli także jej współmałżonek posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności w myśl art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stała albo długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów. Pojęcie inwalidztwa, o którym mowa w pkt d funkcjonowało do dnia 1 września 1997 r. na gruncie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zapatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust. 4 tej ustawy do I grupy inwalidów zaliczano osoby niezdolne do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, które za względu na niemożność samodzielnej egzystencji wymagałyby stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Z kolei stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - Dz. U. z 2011 r., Nr 187 poz. 721 (dotyczy wymienionego punktu a), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wymaganym elementem znacznego stopnia niepełnosprawności wspólnym dla pkt a -d art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest, jak z powyższego wynika, niezdolność do samodzielnej egzystencji. Odstąpienie przez ustawodawcę od zakazu przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego sprawującym opiekę nad niepełnosprawną osobą pozostającą w związku z małżeńskim jeżeli współmałżonek tejże osoby posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności oznacza wprowadzenie jednolitego kryterium zapobiegającego ewentualnej możliwości dokonywania rozbieżnych ocen na gruncie rozstrzygnięć organów administracji oraz orzecznictwa sądowego co do rozmiaru wymaganej przez wspomnianego współmałżonka opieki, by było możliwe zastosowanie powyższego wyjątku. Inaczej mówiąc, wprowadzony przez ustawodawcę warunek posiadania przez obydwoje małżonków udokumentowanego znacznego stopnia niepełnosprawności, by było możliwe skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne przez ich rodzeństwo lub zstępnych (syna, córkę) z tytułu sprawowania nad jednym z nich opieki jest równoznaczny z obowiązkiem przyjmowania przez organy administracji w konkretnych sprawach, że tylko niezdolność do samodzielnej egzystencji uniemożliwia małżonkowi sprawowania opieki nad współmałżonkiem, a w konsekwencji - że tylko w takiej sytuacji, istnieje podstawa do przyznania świadczenia innym, zobowiązanym alimentacyjnie osobom (w tym córce, synowi). Z akt administracyjnych wynika, że na etapie postępowania odwoławczego SKO dysponowało oświadczeniem H. G., że nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz wyjaśnieniami skarżącej dotyczącymi jego schorzeń, które jednak nie wyłączały możliwości sprawowania przez niego chociażby w niewielkim zakresie opieki nad żoną F., zaś bez znaczenia jest, że opieki nie chce on sprawować. Powołany w skardze nieznany organowi II instancji w momencie orzekania, fakt złamania przez H. G. nogi nie uzasadnia uznania przez sąd, że określona w art. 17 art. 5 pkt 2a ustawy przeszkoda przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego została wyeliminowana. Nową okolicznością będącą przesłanką do wznowienia postępowania administracyjnego i jednocześnie obligującą sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji byłoby przedłożenie wraz ze skargą datowanego na dzień wydania zaskarżonej decyzji orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wyżej wymienionego (spowodowanej przykładowo owym złamaniem). Podkreślić trzeba, że organ decydujący o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego związany jest treścią art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a jego zadaniem jest jedynie stwierdzenie na podstawie przedłożonych dokumentów i złożonych oświadczeń, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymagania do jego otrzymania. Sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie uprawniał orzekających w sprawie organów do podjęcia pozytywnych dla skarżącej rozstrzygnięć. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje tylko wówczas, gdy zaistniały łącznie wszystkie ustawowe przesłanki jego uzyskania: 1) osoba ubiegająca się o świadczenie należy do osób, na których w stosunku do podopiecznego ciąży obowiązek alimentacyjny, 2) osoba to sprawuje opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) współmałżonek osoby wymagającej opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności 4) wnioskodawca nie przewiduje lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Wobec tego, że trzecia spośród wymienionych przesłanek nie została spełniona, Wójt Gminy L. obligowany był odmówić przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, a organ odwoławczy - utrzymać decyzję tego organu w mocy. Gdyby omawiana przeszkoda w przyznaniu świadczenia nie zachodziła, niezbędne byłoby wykazanie w toku postępowania administracyjnego, że w związku z koniecznością sprawowania opieki skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej lub jej nie podejmuje, co stanowi kolejny warunek przyznania świadczenia (pkt 4). W okolicznościach niniejszej sprawy wyjaśnianie tej ostatniej kwestii było bezprzedmiotowe, skoro skarżącej i tak nie przysługiwało prawo do świadczenia z uwagi na regulację zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy. Uznając, że w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji.