II SA/Bd 573/13

Dnia 16 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] umarzającą postępowanie w sprawie o zwrot nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działki o numerach ewidencyjnych 86/3 oraz 86/4, stanowiących obecnie własność Gminy B. Wydanie decyzji poprzedziło następujące postępowanie: Pismem z dnia 13 grudnia 2011 r. J. B. (spadkobierca po W. M.), G. i K. B. wnieśli o zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...]. Wnioskodawcy wskazali, że wywłaszczenie z tej działki rozpoczął Urząd Miejski w [...] pismem z dnia 24 sierpnia 1974 r. a następnie Urząd Wojewódzki w [...] pismem z dnia 9 października 1974 r. W związku z pismami o wywłaszczeniu otrzymali informacje, że przedmiotowa nieruchomość wchodzi w skład terenu przeznaczonego pod usługi handlowo – rzemieślnicze. Następnie PGR poinformowało o zamiarze budowy pawilonu handlowego. Obecnie jednak na nieruchomości znajdują się garaże blaszane. Wobec tego wnioskodawcy uznali, że nieruchomość stała się zbędna na cele wywłaszczania. Decyzją z dnia [...], na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, zwanej w skrócie "u.g.n.) Starosta [...] umorzył postępowanie. Starosta ustalił, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Państwo Polskie w dniu 13 marca 1975 r. poprzez złożenie przez Prezydenta Miasta [...] przed notariuszem M. S. (Rep. [...]) oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu. Nieruchomość przed nabyciem stanowiła własność W. M., która umową z dnia 20 grudnia 1974 r. darowała ją szwagrowi R. M. i jego żonie W. M. pod warunkiem, że Prezydent Miasta [...] nie wykona wykupu działki przysługującego mu na podstawie art. 35 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22 poz. 159). Prezydent w decyzji nr [...] r. z tego prawa skorzystał. Organ podniósł, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przez "nieruchomość wywłaszczoną" należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawa rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, czyli na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej wydanej na podstawie obowiązujących ustaw (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 1335/09). Starosta podniósł ponadto, że art. 135 ust. 3 u.g.n. ma także odpowiednie zastosowanie co do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w przypadkach wymienionych w art. 216 u.g.n. Przepis ten nie wymienia jednakże art. 35 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Wobec tego organ uznał, że przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona ani objęte uregulowaniami wymienionymi w art. 216 u.g.n., brak jest zatem podstawy materialno – prawnej do jej rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym. W tej sytuacji postępowanie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewoda podzielił stanowisko Starosty, że o nieruchomości wywłaszczonej można mówić tylko wtedy, jeżeli wywłaszczenie nastąpiło na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej ewentualnie w przypadkach wskazanych w art. 216 u.g.n. Wojewoda podkreślił, że art. 216 u.g.n. jako przypadki nabycia zrównane z wywłaszczeniem wymienia nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa na podstawie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, jednakże ustawodawca ograniczył stosowanie rozdziału 6 działu III u.g.n. jedynie do art. 22 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, regulującego przechodzenie nieruchomości na własność Państwa z mocy samego prawa. Mając zatem na względzie, że przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona ani objęte uregulowaniami wymienionymi w art. 216 u.g.n., brak jest podstaw do ubiegania się o zwrot nieruchomości w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomości, a tym samym postępowanie, jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu. W skardze do sądu administracyjnego J. B. (skarga G. i K. B. została odrzucona) zarzucił, że organ niezgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami umorzył postępowanie. Skarżący podniósł, że jego matka (poprzedniczka prawna) została pozbawiona własności przez usilne działanie urzędów komunistycznych. Chcąc uniknąć skutków podjętych działań wywłaszczeniowych (w tym względzie skarżący wskazał na decyzję Urzędu Miejskiego z dnia [...]r., decyzję Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] r., pismo PGR [...] r. i odwołanie W. M. z dnia 2 września 1974 r.) matka podjęła decyzję umożliwiającą zachowanie nieruchomości w rodzinie. Dopiero w następnym roku Prezydent dokonał wykupu nieruchomości. Skarżący zarzucił także, że nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia: na nieruchomości miał zostać wybudowany pawilon handlowy, a faktycznie Urząd Miasta wydzierżawił teren na postawienie garaży blaszanych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne bądź przepisy postępowania administracyjnego. Materialnoprawną podstawą do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest przepis art. 136 § 3 oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w skrócie "u.g.n."). Stosownie do art. 136 § 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Zgodnie z art. 216 u.g.n. roszczenie o zwrot przysługuje nie tylko w razie wywłaszczenia nieruchomości na podstawie obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale również dotyczy nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych ustaw taksatywnie wymienionych w tym przepisie, w tym m.in. art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84). Zgodne z prawem jest stanowisko organu, iż możliwość orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości istnieje tylko wobec nieruchomości wywłaszczonej rozumianej jako taka nieruchomość, która została nabyta przez Skarb Państwa lub określoną jednostkę samorządu terytorialnego nabyła w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto. Oznacza to wywłaszczenie na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i w konkretnej (przedmiotowej) decyzji administracyjnej wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązującego porządku prawnego regulującego zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych za odszkodowaniem. Zasadnie organy oceniły, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w powyższy sposób. Wskazywana przez skarżącego decyzja Urzędu Miejskiego z [...] z dnia [...] orzeka jedynie o wydzieleniu ewidencyjnym działek nr 86/3, 89/1, 90/4 i 97/1 oraz dopisaniu ich do księgi wieczystej utworzonej dla działek zatwierdzonych decyzją nr rej. parc. [...]. Decyzja Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...]r. jest rozstrzygnięciem podjętym wskutek odwołania W. M. z dnia 2 września 1974 r., uchylającym ww. decyzję Urzędu Miejskiego w części dotyczącej podziału nieruchomości przy ul. [...] (obr. 193, dz. 86/1). Pismo PGR [...] z dnia 23 listopada 1974 r. jest zaś zawiadomieniem W. M., że PGR zamierza na jej nieruchomości wybudować pawilon handlowy, w związku z czym wystąpiono do Zarządu Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w [...] o wszczęcie postępowania celem przejęcia tej nieruchomości. W związku z tym PGR [...] zwróciło się do właścicieli o umożliwienie badań geologicznych na nieruchomości. Żaden z powyższych dokumentów nie jest decyzją administracyjną orzekającą o wywłaszczeniu tj. o przeniesieniu własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Zgodna z prawem jest też ocena organu, że nie można uznać, iż do nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa doszło w sposób odpowiadający treści art. 216 u.g.n. Słusznie podkreśla organ, że przepis art. 216 u.g.n. stanowiący normę o charakterze szczególnym, nie podlega interpretacji rozszerzającej. Wyliczenie w nim ustaw i przepisów poszczególnych ustaw ma charakter enumeratywny i stanowi katalog zamknięty. Niedopuszczalne jest stosowanie przepisów o wywłaszczeniu do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie przepisów innych niż wymienione w tym artykule (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1602/09). W przedmiotowej sprawie, jak niewadliwie ustalił organ w oparciu o znajdującą się w aktach sprawy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]oraz akt notarialny umowy darowizny z dnia [...] r., nabycie nieruchomości nastąpiło poprzez wykonanie przez Prezydenta Miasta [...] prawa pierwokupu, na podstawie art. 35 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Ustawodawca w art. 216 u.g.n. wymienia jedynie art. 22 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Nie jest możliwe zatem uznanie, iż nieruchomość przejęta w trybie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach na podstawie innego przepisu niż art. 22 tej ustawy, może zostać objęta procedurą zwrotu nieruchomości przewidzianą w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. W konsekwencji za zasadne należy uznać stanowisko organu, że z braku podstawy materialno-prawnej żądania zwrotu nieruchomości, postępowanie administracyjne z wniosku skarżącego, należało umorzyć stosownie do art. 105 § 1 k.p.a. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę.