II SA/Bd 599/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości postanowił: oddalić wniosek. W dniu [...] lipca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) L. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zamieszkując u syna. Wskazał, że pozostaje w separacji faktycznej z żoną. Uzyskuje dochód z tytułu świadczenia rentowego w wysokości [...] zł po potrąceniu komorniczym kwoty [...]zł miesięcznie. Jest współwłaścicielem ˝ udziału w domu o powierzchni [...] m2. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. We wniosku przedstawił wykaz zobowiązań i stałych wydatków na kwotę ok. [...] zł (m.in. lekarstwa, media, alimenty). Zarządzeniem z dnia 27 lipca 2016 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i finansową. W odpowiedzi na wezwanie stwierdził, że żyje samotnie od 2012 r., nie posiada żadnych rachunków bankowych. Do wniosku załączył kserokopie decyzji o przyznanych świadczeniach z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu żywności czy lekarstw. Według zeznań podatkowych PIT-37 za 2014 i 2015 rok skarżący, który rozliczał się wspólnie z małżonkiem, uzyskał wspólnie z nim dochód odpowiednio w wysokości [...] zł (2014 rok) oraz [...] zł (2015 rok). Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miało przede wszystkim to, iż złożył on sprzeczne ze sobą treści oświadczeń. Podał mianowicie, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe zaś od 2012 r. pozostaje w separacji faktycznej z żoną. Natomiast ze złożonych kserokopii zeznań podatkowych za lata 2014 - 2015 wynika, że rozliczali się oni wspólnie z podatku dochodowego od osób fizycznych. Poza tym zarówno z zeznań podatkowych jak i innych pism procesowych kierowanych do tut. Sądu wynika, że zamieszkują we wspólnym domu. Ponadto, wnioskodawca wyjaśnił, że mieszka u syna, który studiuje i sam się utrzymuje, ponieważ uzyskuje stypendium z uczelni. Z powyższego można wyprowadzić wniosek, że skarżący wraz z synem i żoną zamieszkują we wspólnym domostwie. Nie można w ocenie orzekającego w oparciu o sprzeczne treści oświadczeń udzielić skarżącemu prawa pomocy. Również powoływanie się przez skarżącego na separację faktyczną z żoną budzi uzasadnione wątpliwości, ponieważ sytuacja taka trwa od kilku lat zaś skarżący rozlicza się jak wynika z zeznań podatkowych wspólnie z małżonką. Poza tym polski system prawny nie zna instytucji separacji faktycznej. Zwrócić należy również uwagę na to, że skarżący wraz z synem i żoną zamieszkują pod wspólnym adresem innym aniżeli wskazany w formularzu PPF pkt 7.1., który to skarżący wskazał jako majątek wspólny swój i żony. Tak więc wszystkie te niejasności powodują, że trudno jest uznać twierdzenia wnioskodawcy za wiarygodne i w oparciu o które można by przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym a trzeba przy tym mieć na względzie, że na koszty te składa się ogół społeczeństwa w tym podmioty, które znajdują się w trudniejszej sytuacji niż skarżący. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl.), a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak jak wyżej wskazano udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2012 r., I OZ 826/12, LEX nr 1247208). Istotne w przedmiotowej sprawie jest również i to, że wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zaś przepis wyraźnie wskazuje, że w tym stanie rzeczy powinien wykazać, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych. Tymczasem uzyskuje miesięcznie stały dochód w wysokości wskazanej powyżej oraz posiada majątek – tym samym nie spełnia wymagań zawartych w ww. przepisie. Stwierdzić należy, że strona ponosi wydatki związane ze swym utrzymaniem, co nie jest kwestionowane. Z drugiej jednak strony wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.