II SA/Bd 61/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi F. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] października 2024 r., znak: [...]; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata P. D. kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych 40/100) , w tym podatek VAT w kwocie 110,40 zł (sto dziesięć złotych 40/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. II SA/Bd 61/25 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2024 r., nr [...] Prezydent Miasta B., działając na podstawie art. 104 ust. 1-3 oraz art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024r. poz. 1283) orzekł o zwrocie w terminie do dnia [...].2024 r. należności z tytułu opłaty zastępczej za pobyt F. M. (dalej jako: "skarżący") w Domu Pomocy Społecznej [...] w B. w kwocie [...]zł na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.. W uzasadnieniu organ stwierdził, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na kwotę [...]zł, za miesiące [...] 2023 r. w wysokości [...] 2023 r. w wysokości [...] zł; [...] 2023 r. - [...] 2024 r. po [...] zł – wniesionych zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. za pobyt F. M. w Domu Pomocy Społecznej [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji L. B. ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego wskazał, że wpłaty zostały dokonane dnia [...] 2024 r. na numer konta [...]. Dodatkowo przez pomyłkę zapłaciła za dużo. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] 2024 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z noty księgowej z dnia [...] 2024 r. Nr [...] wystawionej przez Zespół Domów Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia w B. dla Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wynika, że obciążono kwotę [...]zł tytułem opłaty zastępczej za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] F. M. [...] zł za [...]/2024 r. Sprawdzono pod względem merytorycznym dnia [...] 2024 r. zapłacono [...] 2024 r. Z noty księgowej z dnia [...] 2024 r. Nr [...] wynika, że Zespól Domów Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia w B. wystawił Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w B. kwotę [...]zł tytułem opłaty zastępczej za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] p. F. M. [...] za [...]/2023, [...] zł za [...]/2023, [...] zł za [...]/2023. Sprawdzono pod względem merytorycznym. Zaksięgowano do wpłaty kwotę [...]zł. Zapłacono [...] 2024 r. Z noty księgowej z dnia [...] 2024 r. Nr [...] wynika, że wystawca Zespól Domów Pomocy Społecznej w B. skierował do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. do zapłaty kwotę [...]zł tytułem opłaty zastępczej za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] p. F. M. [...] zł za [...]/2024. Sprawdzono pod względem merytorycznym. Zatwierdzono do zapłaty kwotę [...]zł. Zapłacono [...] 2024 r. Z noty księgowej z dnia [...] 2023 r. Nr [...] wynika, że wystawca Zespół Domów Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia w B. skierował Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w B. do zapłaty kwotę [...]zł tytułem opłaty zastępczej za pobyt w Domu pomocy Społecznej [...] p. F. M. [...] zł za [...]/2023, [...] zł za [...]/2023 i [...] zł za [...]/2023. Sprawdzono pod względem merytorycznym. Zatwierdzono do wypłaty kwotę [...]zł. Zapłacono [...] 2023 r. Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego wynika, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. zastępczo za pobyt strony w Domu Pomocy Społecznej wniósł kwotę w wysokości [...] zł (tj. kwotę [...]zł + [...] zł +[...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł+ [...] zł + [...] zł). Decyzja w sprawie zwrotu opłaty zastępczej wynika ze znajdujących się w materiale dowodowym not księgowych. Organ odwoławczy nie ma podstaw do kwestionowania dokumentów sporządzonych przez Ośrodek Pomocy, gdyż mają one moc dokumentów. Ich wiarygodność nie została przez stronę obalona. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję L. B. wskazała, że księgowa z MOPS z Działu Realizacji Świadczeń nie przedstawiła wszystkich danych dotyczących wpłat za pobyt skarżącego w DPS. Wskazała też, m.in. że numer konta, na który miała dokonać przelewów i tytuł przelewów został jej podany przez pracownika socjalnego i pieniądze te powinny zostać przekazane do Działu Realizacji Świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283), dalej "u.p.s.". Stosowanie do treści art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W przepisie art. 61 u.p.s. ustawodawca zawarł ustawową kolejność osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w takiej placówce. I tak, w pierwszej kolejności zobowiązanym jest mieszkaniec, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka (art. 61 ust. 1 pkt 1). Natomiast zgodnie z treścią art. 61 ust. 2 pkt 1 wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w sytuacji gdy wnosi ją mieszkaniec domu, wynosi nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu. Ustawodawca w art. 61 ust. 3 u.p.s. wprowadził również zasadę, w myśl której, jeśli z ponoszenia opłat nie wywiązują się osoby zobowiązane wymieniona w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a opłaty te wnosi zastępczo gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, z tym jednak skutkiem, że gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 września 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 575/19, orzeczenie dostępne w CBOSA). Z treści tego przepisu wynika też, że wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. Wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku w stosunku do zobowiązanej osoby w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 u.p.s. W realiach kontrolowanej sprawy okres, za który skarżący miał zwrócić wydatki poniesione zastępczo przez gminę dotyczył miesięcy: [...] 2023 r. (odpowiednio: [...] zł, [...] zł) oraz od [...] 2023 r. do [...] 2023 r. (po [...] zł). W zakresie ustalenia odpłatności za pobyt skarżącego w DPS organ I instancji powołał się na ostateczną decyzję Prezydenta Miasta B. z [...] 2022 r. nr [...] z późniejszymi zmianami. Sąd zapoznając się z treścią wskazanej decyzji ustalił, że w oparciu o nią, ustalono dla skarżącego opłatę w wysokości [...] zł miesięcznie za pobyt w DPS. Następnie decyzja ta została zmieniona decyzją z [...].2022 r., nr [...], w ten sposób, że: - od dnia 1.06.2022 r. do 31.05.2023 r. ustalono opłatę [...] zł miesięcznie; - od dnia 1.06.2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W oparciu o kolejną znajdującą się w aktach administracyjnych decyzję z [...].2023 r., [...] zmieniono decyzje z [...].2022 r. i [...].2022 r. w ten sposób, że: - od dnia [...].2023 r. zmieniono odpłatność na kwotę [...]zł miesięcznie; - od dnia 1.06.2023 r. zmieniono odpłatność na kwotę [...]miesięcznie. Mając na uwadze kwoty odpłatności wynikające z powyższych decyzji, zauważyć należy, że znacząco odbiegają one od kwot wskazanych w kwestionowanej w niniejszej sprawie decyzji organu I instancji. W treści omawianej decyzji Prezydenta Miasta B., organ nie wyjaśnia skąd wzięły się powyższe rozbieżności. Nie odwołał się do treści decyzji zmieniających decyzję z dnia [...] 2022 r., ani nawet ich nie oznaczył. W skutek czego nie wiadomo w oparciu o jakie rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta B. ustalono wysokość opłat za pobyt w DPS za poszczególne miesiące. Nie wiadomo nawet czy wszystkie ze znajdujących się w aktach administracyjnych decyzji pozostają w obiegu (czy nie doszło do uchylenia którejś z decyzji lub stwierdzenia jej nieważności). Wobec ograniczenia się przez Prezydenta Miasta B. do stwierdzenia w decyzji I instancji, że "zgodnie z decyzją [...] z dnia [...].2022 r. z późniejszymi zmianami" nie wiadomo nawet czy owe "późniejsze zmiany" kończą się na decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] 2023 r., [...], czy zostały wydane jeszcze kolejne rozstrzygnięcia w sprawie. Częściowo wątpliwości, jakie rodzi uzasadnienie decyzji organu I instancji wyjaśnione zostały w piśmie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] 2024 r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Z pisma powyższego wynika mianowicie, na podstawie jakiej decyzji, za jaki okres i w jakiej wysokości ustalono wysokość opłaty za pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej. Wskazano też, że na podstawie not księgowych, które wpłynęły z Zespołu Domu Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia stwierdzono, że skarżący nie wywiązał się z uiszczenia opłaty za swój pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] za miesiące: [...] 2023 r[...] 2024 r. – na łączną kwotę [...]zł. Wskazać należy w związku z tym, że wspomniane pismo zawierające wyjaśnienia i stanowisko organu I instancji w sprawie zasadności odwołania, nie może zastępować prawidłowego uzasadnienia decyzji. Zwrócić uwagę trzeba też, że w aktach administracyjnych sprawy nie znajduje się dokument potwierdzający, że organ I instancji dokonał ustaleń czy część lub całość z obciążających stronę skarżącą zobowiązań będących przedmiotem niniejszej sprawy, nie została przez opiekuna prawnego skarżącego zrealizowana. W ocenie Sądu z uwagi, na treść pism opiekuna prawnego skarżącego, wskazujących na istnienie nadpłaty w opłatach uiszczonych w imieniu skarżącego, organ I instancji przed wydaniem decyzji powinien był tez ustalić czy przedmiotowe opłaty zastępcze nie zostały wpłacone na konto Zespołu Domu Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia. W oparciu o zawartość akt administracyjnych nie da się ustalić trafności zarzutów strony skarżącej zawartych w odwołaniu i skardze dotyczących nieprawidłowości w rozliczaniu opłat. Powyższych braków w materiale dowodowym nie dostrzegło Kolegium, nie poświęcając w ogóle uwagi zarzutom strony skarżącej. Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji naruszyły art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto lakoniczne uzasadnienia decyzji organów obu instancji, wydane w oparciu o niepełny materiał dowodowy naruszają wymogi przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935). Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji uwzględnią ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w wyroku i wezmą pod uwagę wymóg konieczności skrupulatnego przeprowadzenia postępowania dowodowego celem jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy.