II SA/Bd 612/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw [...] i Osób [...] w W. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. 1. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2020r. J. D. (dalej: skarżący, strona) powołując się na art. 3 pkt 2, pkt 3 lit. c i pkt 3 lit. d ustawy z dnia [...] marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 319 ze zm. – dalej "ustawa") wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu wniosku skarżący m.in. wskazał, że w okresie od dnia [...] grudnia 1981r. do dnia [...] lipca 1982r. został wcielony do czynnej służby wojskowej, co skutkowało zwolnieniem go z pracy i niemożnością znalezienia nowego zatrudnienia. Do wniosku dołączono: kserokopię książeczki wojskowej; pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2014r. informujące o okresach zatrudnienia skarżącego w latach 1976-1986 oraz decyzję Prezesa IPN z dnia [...] listopada 2020r., z której wynika, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. 2. Decyzją z dnia [...] marca 2021r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W motywach rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności przytoczył stan faktyczny sprawy oraz powołał treść art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy. Dalej wskazał, że w wyniku zapytania skierowanego do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej otrzymano informację, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi art. 2 lub art. 3 ustawy. Na podstawie analizy materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organ stwierdził, że strona nie przedstawiła, a organ nie pozyskał żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić nielegalną działalność skarżącego na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, albo doznanie represji w rozumieniu art. 3 ustawy. 3. W skardze do Sądu strona podniosła m.in, że powodem, dla którego zdecydowała się wystąpić z wnioskiem o przyznanie statusu osoby represjonowanej była nowelizacja ustawy. Mówiła ona w art. 1 o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych. Jej podstawowym celem była pomoc finansowa tym osobom w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący ma przyznaną rentę inwalidzką w wysokości [...] zł, która nie pozwala mu na godne zabezpieczenie życiowe. Po analizie ustawy i przemyśleniach traumy jaką przeżył przed laty w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, w nadziei na sprawiedliwość po 40 latach wystąpił do Prezesa IPN z wnioskiem o wydanie decyzji administracyjnej, w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. [...] listopada 2020r. otrzymał pismo Prezesa IPN, że spełnia warunki art. 4 ustawy. Decyzja ta była warunkiem wystąpienia z wnioskiem do Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych o uznanie go za osobę represjonowaną. W ocenie skarżącego ma prawo uważać się za osobę represjonowaną z tytułu: art. 3 pkt. 2 ustawy, bowiem przez okres powyżej 30 dni pełnił czynną służbę wojskową z przyczyn politycznych; art. 3 pkt 3 lit. c, bowiem w związku z pełnioną służbą został pozbawiony możliwości wykonywania zawodu oraz art. 3 lit. d ustawy, bowiem w związku z pełnioną służbą został zwolniony z pracy. Dalej skarżący wskazał, że wprowadzenie stanu wojennego było niezgodne z prawem i naruszeniem konstytucji PRL. W związku z tym wszystkie działania tej ekipy były niezgodne z prawem. Dlatego uważa, że przymusowe umieszczenie go w wyznaczonym miejscu, połączone z zakazem opuszczania to środek represji. W tym zakresie skarżący wskazał, że każdy człowiek ma zagwarantowaną wolność rozumianą jako możliwość swobodnego i dowolnego przemieszczania się i wyboru miejsca przebywania. Reasumując strona wniosła o wnikliwe, zgodne z prawem i Konstytucją oraz sprawiedliwe rozstrzygniecie ważnej dla niej kwestii. 4. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. 5. W piśmie procesowym z dnia [...] października 2021r. skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, organ prowadzący kontrolowane postępowanie wypełnił zawarty w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021r. poz. 735 – dalej "k.p.a.") nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełnił obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić także należy, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organ w sposób wystarczający wskazał przyczyny, z powodu których nie uwzględnił stanowiska skarżącego. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśnił podstawę prawną decyzji oraz przytoczył przepisy prawa materialnego, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, że skarżący nie zgadza się z oceną okoliczności sprawy dokonaną przez organ nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie organ podjął niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydał trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. 7. Status działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 i art. 3 ustawy. Kategorię działaczy opozycji antykomunistycznej ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z jego treścią działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 4 czerwca 1989r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 roku do dnia 12 grudnia 1981 roku. Z powyższych przepisów wynika zatem, że aby uznać daną osobę za działacza opozycji antykomunistycznej konieczne jest łączne spełnienie następujących warunków: osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza musi wykazać, że w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 4 czerwca 1989r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy (z wyłączeniem jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980r. do dnia 12 grudnia 1981r.), prowadziła działalność w ramach zorganizowanych struktur opozycji antykomunistycznej lub we współpracy z nimi; działalność antykomunistyczna musiała być prowadzona na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz wykonywana działalność antykomunistyczna musiała być zagrożona odpowiedzialnością karną w momencie jej wykonywania. Wymóg łącznego spełnienia powyższych przesłanek oznacza, że nie spełnienie choćby jednej z nich pomimo spełniania pozostałych przesłanek nie pozwala na uznanie danej osoby za działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy. Z kolei kategorię osoby represjonowanej z powodów politycznych reguluje art. 3 ustawy stanowiący, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 31 lipca 1990r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 roku o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni; b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia; c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu; d) została z nią rozwiązana umowa o pracę; e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły; f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Należy podkreślić, że ww. kategorie nie są rozłączne i osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej" jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że mogą zostać one potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy. Postępowanie w tym przedmiocie toczy się wedle reguł postępowania wynikających z k.p.a. z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy. Dodać również należy, że bezwzględnym warunkiem przyznania uprawnień wynikających z ustawy i statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez właściwy organ (w tym wypadku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, tj. tego, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. 8. Przekładając powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżący na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ustawy uzyskał decyzję Prezesa IPN, w której organ ten stwierdził, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (k. 9 akt administracyjnych). Tym samym wobec skarżącego nie zachodziły przesłanki negatywne, które wykluczały już co do zasady przyznanie wnioskowanego statusu. Jednak status "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę. Jak wynika z przedłożonej kserokopii książeczki wojskowej skarżący odbywał czynną służbę wojskową w okresach od dnia [...] kwietnia 1980r. do dnia [...] grudnia 1981r. oraz od dnia [...] grudnia 1981r. od dnia [...] lipca 1982r. (k. 3 akt administracyjnych). W kontekście powyższych ustaleń wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. 1979r. Nr 18, poz. 111) obowiązek obrony był powszechny, a więc podlegali mu wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku. Zgodnie z art. 86 ust. 1 tej ustawy, czas trwania zasadniczej służby wojskowej wynosił dwadzieścia cztery miesiące i w przypadku skarżącego został on przekroczony o ok. 2,5 miesiąca, jednakże postępowanie przeprowadzone w tej sprawie nie doprowadziło do wykazania, że do odbycia tej służby i jej przedłużenia nastąpiło z powodu działalności skarżącego na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Podkreślić w tym miejscu należy, że organ w toku postepowania z urzędu podjął działania w celu zweryfikowania twierdzeń skarżącego i w oparciu o przepis art. 5 ust. 5 ustawy zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji o treści dokumentów dotyczących skarżącego. Odpowiadając na powyższe pismo Archiwum IPN wskazało, że w wyniku szczegółowej kwerendy dotyczącej skarżącego w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi art. 2 lub art. 3 ustawy. Zwrócić należy uwagę na prezentowany w orzecznictwie pogląd, że zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Skoro postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wszczyna się co do zasady na wniosek osoby ubiegającej się o ten status, to ta osoba ma dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie oznaczonych przesłanek (por. wyroki NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20; z 14 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 645/20; z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2864/19). W ocenie składu orzekającego, organ należycie ocenił materiał dowodowy w kontekście przepisów prawa materialnego oraz zasadnie w oparciu o ten materiał uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na podstawie art. 5 ustawy organ mógł w drodze decyzji administracyjnej potwierdzić status odpowiednio "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" wyłącznie osobie spełniającej warunki wskazane w przywołanej powyżej treści odpowiednio art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Nie sposób jednak uznać, że treść przedstawionych przez skarżącego w toku postępowania materiałów i złożonych wyjaśnień – w świetle zgromadzonych w sprawie dokumentów – pozwala na przyjęcie, że w jego przypadku została spełniona którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 3 ustawy. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.