II SA/Bd 627/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: sędzia NSA Wiesław Czerwiński sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 lipca 2011 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Ś. z dnia [..], nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 627/11 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 8a, art. 8b, art. 27 ust. 1a, ust. 2 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7, z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) powoływanej dalej w skrócie jako "kpa", działając z upoważnienia Burmistrza Ś. do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, prowadzenia postępowania i wydawania w tych sprawach decyzji, Kierownik Referatu Polityki Społecznej orzekł o obowiązku zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez R. K. na rzecz A. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w łącznej wysokości 2 160,00 zł (180,00 zł x 12 mieś.) oraz zapłaty ustawowych odsetek naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Ustalił także, że do spłaty pozostała kwota 2160,00 zł świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz ustawowe odsetki naliczane od niespłaconej kwoty 2 160,00 zł od dnia 16 lutego 2011 r. do dnia spłaty i wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. (Dz. U. z dnia 12 grudnia 2008 r.) w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych, ich wysokość od dnia 15 grudnia 2008 r. została ustalona na 13 % w stosunku rocznym. Wymienioną należność wraz z odsetkami naliczonymi do dnia spłaty nakazał wpłacić w terminie 30 dni od otrzymania decyzji na podany rachunek bankowy Urzędu Miejskiego w Ś. Wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku nieuiszczenia w w/w terminie należności ustalonych decyzją zostaną one ściągnięte w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ poinformował ponadto, że zadłużenie należne niezwróconej należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej wynosi 756,00 zł, a całkowite zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień wydania niniejszej decyzji wynosi 4 269,81 zł oraz ustawowe odsetki wynoszą 245,86 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 27 ust. 1, ust 2 i ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którymi dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, a organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz, że należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto organ podał, że decyzją Burmistrza Ś. z dnia [...] R. K. zostało przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na A. K. w kwocie 180,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. i w związku z powyższym stwierdził, że stosownie do przepisów cytowanej na wstępie ustawy, uznając się jako organ właściwy wierzyciela wydał decyzję w przedmiotowej sprawie. W odwołaniu od decyzji skarżący – K. K. domagał się jej unieważnienia przez pozbawienie (cofnięcie klauzuli wykonalności i umorzenie kosztów, zarzucając nieproporcjonalność orzekań, totalitaryzm decyzyjny, błąd przypisu pobrania zaliczek i ambiwalencję urzędniczą. Do odwołania skarżący dołączył kserokopie artykułów prasowych o tytułach: "Lekcja przetrwania", "Szkolne śledztwo", "Europejczyk lubi się napić", "Sutenerski biznes klawisza". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (SKO) decyzją z dnia [....], po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Burmistrza Ś. z dnia [...], na podstawie art. 1 ust 1. art. 2 i art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79. poz. 856 ze zm.). art. 8a, art. 8b, art. 27 ust 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej określenia terminu zapłaty należności wraz z odsetkami i ustaliło, że należność wraz z odsetkami K. K. powinien wpłacić w terminie 30 dni od dnia, gdy decyzja stanie się ostateczna. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przytaczając treść z art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (p.o.u.a.) stwierdziło, że wynika z nich ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). oraz że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Organ nie może natomiast badać sytuacji majątkowej zobowiązanego, ani oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. SKO wskazało, że w rozpatrywanej sprawie, decyzją Burmistrza z dnia [...] R. K. zostało przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na A. K. w kwocie 180,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Świadczenia zostały wypłacone osobie uprawnionej, a do [...], tj. do dnia wydania decyzji przez organ I instancji dłużnik alimentacyjny nie dokonał żadnej spłaty powstałego z tego tytułu zadłużenia. Z tych powodów należało zdaniem SKO uznać za zasadną decyzję organu I instancji co do obowiązku zwrotu przez K. K. należności z tytułu otrzymanych przez R. K. na rzecz A. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. 30 września 2010 r. w łącznej wysokości 2.160,00 zł (180,00 zł x 12 mieś.) oraz ustawowych odsetek naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W ocenie SKO zaskarżona decyzja podlegała natomiast w części zmianie z powodu błędnego określenia daty zwrotu należności ("w terminie 30 dni od dnia otrzymania niniejszej decyzji"). SKO wskazało, że zgodnie z art. 130 § 2 kpa wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji. Zgodnie zaś z art. 130 § 3 kpa przepisów § 1 i 2 nie stosuje się w przypadkach, gdy: decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności (art. 108 kpa) lub decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy. Ponieważ decyzji nie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności w trybie art. 108 kpa ani też nie podlega ona natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy, zatem orzeczony termin zwrotu należności nie może być wcześniejszy od decyzji ostatecznej w tym przedmiocie. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie SKO skarżący zarzucił wymienienie załączników tylko w formie wpływu, odstąpienie od rozważenia ich i ich oceny jako dowodów obrony, pominięcie pełnego brzmienia ustawy nawiązującego do doświadczenia życiowego, nieobligatoryjności w ocenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i podkreślając, że zarówno w odwołaniu, jak i w skardze skarżący nie podniósł żadnych merytorycznych argumentów, z którymi można polemizować. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Przy czym Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; ze zm.), dalej powoływanej w skrócie "ppsa". Wskazać także należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ppsa podstawą wyrokowania przez Sąd są akta sprawy organu administracji publicznej rozumiane jako cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym, umożliwiający Sądowi przeprowadzenie kontroli, do jakiej został ustawowo powołany. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że skarga K. K. zasługuje na uwzględnienie, z przyczyn które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Podstawę materialno -prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7; ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako "ustawa." Zgodnie z tym przepisem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (ust. 1). Odsetki zaś są naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). Z przedłożonych sądowi akt administracyjnych bezspornie wynika, że decyzją z dnia [...], Burmistrz Ś. przyznał R. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na uprawnionego syna A. K., w kwocie 180 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. (vide decyzja k-21). Alimenty w wysokości 180 zł miesięcznie zostały zasądzone od skarżącego K. K. wyrokiem Sądu Rejonowego w Świeciu z dnia 28 stycznia 2004 r. (sygn. akt III RC 243/03). Egzekucja świadczeń alimentacyjnych przyznanych dla A. K. okazała się bezskuteczna, a kwoty zobowiązań skrzącego na dzień 4 października 2010 r. wynoszą: a) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - 3928,57 zł, b) z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych - 756 zł, c) z tytułu należności wierzyciela alimentacyjnego 11 033,79 zł d) z tytułu należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych przez dniem 1 maja 2004 r. - 2768,70 zł (vide: zaświadczenie Komornika sądowego z dnia [...], k-16). Ponadto organy obu instancji: twierdzą, że do dnia [...] kwota świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie została zapłacona, lecz na tą okoliczność nie ma w aktach żadnego dowodu. Z akt, ani z treści decyzji nie wynika także czy i w jakich terminach należne świadczenie alimentacyjne zostały wypłacone oraz czy zobowiązanie alimentacyjne zostały w jakimkolwiek wymiarze zaspokojone dobrowolnymi wpłatami skarżącego. Wobec tego należy stwierdzić, że ustalenia organów administracji obu instancji są niewystarczające do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazać należy, że z treści przepisu art. 27 ust. 1 i 1a i 2 ustawy jednoznacznie wynika konieczność ustalenia przez organ wydający decyzję na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy takich okoliczności, jak to kto jest dłużnikiem alimentacyjnym, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, czy i w jakiej wysokości oraz w jakich terminach wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a także czy zobowiązanie alimentacyjne za rozpatrywany okres zostały zaspokojone dobrowolnymi wpłatami. Treść decyzji wydawanej w trybie art. 27 ust. 2 ustawy powinna odzwierciedlać ustalenia poczynione w zakresie powyżej wymienionych okoliczności faktycznych. Przejawem tego powinno być przedstawienie w decyzji sposobu ustalenia wysokości należności i wyraźne wskazanie od jakich kwot i za jaki okres dłużnik zobowiązany jest zapłacić odsetki ustawowe poprzez ustalenie wysokości dokonywanych w okresie świdczeniowym poszczególnych wypłat i daty poszczególnych operacji finansowych (vide: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 980/10 - dostępny na stronach nsa.gov.pl; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Po 199/10, lex nr 585370). Nie przedstawienie w decyzji wszystkich koniecznych ustaleń faktycznych oraz obliczeń matematycznych uniemożliwia skarżącemu dokonanie faktycznej kontroli prawidłowości decyzji, a także zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek, co jest równoznaczne z pozbawieniem skarżącego możliwości skutecznej ochrony swoich praw oraz zrozumienia podstaw nałożonych na niego obowiązków. Podkreślić w tym miejscu należy także, że z art. 27 ust. 1a wynika, że odsetki są naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Tymczasem organ I instancji wskazał w pkt 3 sentencji decyzji, że odsetki będą naliczone od kwoty stanowiącej sumę należności i to od dnia [...] do dnia spłaty. Organ II instancji to rozstrzygniecie zaakceptował. Jest ono ewidentnie sprzeczne z treścią art. 27 ust. 1a ustawy. Reasumując stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja SKO, które zgodnie z zasadą dwuinstancyjności - postępowania administracyjnego (art. 15 kpa) zobowiązane było ponownie merytorycznie rozpoznać sprawę, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 8, 11 i 77 kpa, a także z naruszeniem art. 107 § 3 kpa zawierającego wymogi uzasadnia faktycznego i prawnego decyzji administracyjnej, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ppsa.