II SA/Bd 632/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2016 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17c, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 9, art. 26 i art. 29 ustawy z dnia [...] listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") w związku z art. 4, art. 19 i art. 20 ustawy z dnia [...] lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1217, zwanej w skrócie "ustawą zmieniającą u.ś.r.") Burmistrz W. odmówił skarżącej M. O. przyznania świadczenia rodzicielskiego. Burmistrz ustalił, że skarżąca w dniu [...] stycznia 2016 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem N. O.. Dziecko urodziło się w dniu [...] maja 2015 r. Wnioskodawczyni nie pozostaje w zatrudnieniu, stąd nie ma uprawnień do zasiłku macierzyńskiego ani świadczenia pokrewnego. Do wniosku o ustalenie świadczenia rodzinnego przedłożyła oświadczenie, z którego wynika, iż członkiem jej rodziny jest mąż Ł. O., który jest ubezpieczony w K. R. U. S. jako domownik. Mąż skarżącej pobrał z KRUS zasiłek macierzyński na rzecz syna N. O. jednorazowo w maju 2015 r. Organ wskazał, że świadczenie rodzicielskie przysługuje osobom, które urodziły dziecko i nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Z tego świadczenia nie mogą zatem korzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego oraz osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Wskazane rozwiązania weszły w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Niemniej świadczeniem rodzicielskim objęci są również rodzice, których dzieci urodziły się przed tą datą, w sytuacji gdy nie minął jeszcze okres 52 tygodni od urodzenia dziecka. Rodzice ci są uprawnieni do otrzymania świadczenia rodzicielskiego za okres od dnia [...] stycznia 2016 r. do czasu upływu ww. okresu 52 tygodni od urodzenia dziecka (art. 19 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 – 5 ustawy zmieniającej u.ś.r.). Świadczenie rodzicielskie jednak nie przysługuje, jeżeli osoby te pobrały już na dziecko zasiłek macierzyński albo jeżeli skorzystały z przedłużenia okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Organ podniósł, że przepisy przejściowe ustawy zmieniającej u.ś.r. przewidują także uzupełnienie do zasiłku macierzyńskiego, którym objęci są również rolnicy, jeśli ich dzieci urodziły się przed 1 stycznia 2016 r., a nie upłynął ww. okres 52 tygodni od urodzenia dziecka (art. 20 ust. 1 pkt 1 – 5 ustawy). Wysokość tego podwyższenia została ustalona jako różnica pomiędzy wysokością zasiłku macierzyńskiego na nowych zasadach a wysokością zasiłku wypłaconego na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie zmian (art. 20 ust. 3 ustawy zmieniającej u.ś.r.). W związku z tym, że mąż skarżącej pobrał zasiłek macierzyński i może ubiegać się o podwyższenie zasiłku macierzyńskiego w KRUS – zdaniem organu nie zostały spełnione przesłanki z art. 17c u.ś.r., a tym samym przyznanie świadczenia jest niemożliwe. W odwołaniu skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej u.ś.r. osoby, które są ubezpieczone w KRUS i przed 1 stycznia 2016 r. nabyły prawo do zasiłku macierzyńskiego na podstawie ustawy krusowskiej mogą ubiegać się w KRUS o zasiłek macierzyński w odpowiedniej wysokości. Takie prawo nabył mąż skarżącej, a nie skarżąca. Jednak od 1 stycznia 2016 r. zasiłek macierzyński w KRUS ojcu dziecka nie przysługuje. Odwołująca wskazała, że nie ma ustalonego prawa do zasiłku macierzyńskiego ani z ZUS, ani z KRUS. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych i wobec tego należy jej się świadczenie rodzicielskie na dziecko. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 lit. c ust. 1 pkt 1 do 4 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ustępu 2, który wymienia przypadki nabycia prawa do świadczenia rodzicielskiego przez ojca. Zgodnie z tym przepisem zastosowanie ma jednak art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej u.ś.r. Przepis ten stanowi, iż osobie, która przed dniem 1 stycznia 2016 r. nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego na podstawie przepisów, o której mowa w art. 4 (tj. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników), w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 1 stycznia 2016 r.), przysługuje zasiłek macierzyński przez okres od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do dnia upływu 52 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. Wobec tego Kolegium stwierdziło, że ustawodawca nie przewidział przyznania świadczenia rodzicielskiego dla matki w sytuacji, gdy ojcu dziecka został przyznany zasiłek macierzyński na postawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W sytuacji skarżącej zachodzi przypadek określony w art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej u.ś.r., albowiem mąż skarżącej otrzymał zasiłek macierzyński na syna N. O. w maju 2015 r. W skardze do sądu administracyjnego M. O. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium, zarzucając jej naruszenie art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej u.ś.r. W skardze podkreśliła, że zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej u.ś.r. osoba, która nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego przed [...] stycznia 2016 r. ma prawo do skorzystania z zasiłku macierzyńskiego przez okres od dnia wejścia w życie ustawy tj. [...] stycznia 2016 r. do dnia upływu 52 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. Jednak od stycznia 2016 r. ojciec dziecka nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego (w tym przypadku z KRUS), ponieważ takie prawo mógłby mieć tylko w sytuacji kiedy matka skróciłaby okres pobierania świadczenia rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia za okres co najmniej 14 tygodni od urodzenia dziecka. Skarżąca natomiast z takiego świadczenia nie korzystała. W odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Istotną kwestią w sprawie jest rozstrzygnięcie, czy skarżącej – twierdzącej, że nie jest osobą ubezpieczoną według zasad określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, przysługuje świadczenie rodzicielskie, o którym mowa w art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych - w sytuacji, kiedy mąż skarżącej jest ubezpieczony na zasadach określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, a przed dniem 1 stycznia 2016 r. w związku z urodzeniem dziecka, na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pobrał zasiłek macierzyński. Ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 poz. 1217, ze zm., zwanej w skrócie "ustawą zmieniającą u.ś.r.") zostały wprowadzone zmiany w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w skrócie "u.ś.r.") określające zasady przyznania świadczenia rodzicielskiego oraz m.in. w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r. poz. 704 i 1066) określające nowezasady przyznania zasiłku macierzyńskiego W wyniku zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych został do niej dodany m.in. art. 17c. Zgodnie z art. 17c (a nie jako omyłkowo wskazuje Kolegium – "art. 17 lit. c") ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2. Zgodnie z art. 17c ust. 2 u.ś.r. Świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku: 1) skrócenia okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego na wniosek matki dziecka po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. Z zestawienia powyższych przepisów wynika, że świadczenie rodzicielskie co do zasady przysługuje matce dziecka, a tylko w ściśle określonych przypadkach, wymienionych w art. 17c ust. 2 u.ś.r. – ojcu dziecka. Jak wynika z art. 17c ust. 3 i 4 u.ś.r. w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie świadczenie rodzicielskie przysługuje matce lub ojcu dziecka przez okres 52 tygodni od dnia porodu. Należy zauważyć, że przepisy ustawy zmieniającej u.ś.r. wprowadziły także zmiany w przepisach ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (zwanej dalej w skrócie "u.u.s.r."), w wyniku których doszło do zmiany zasad przyznawania i wysokości zasiłku macierzyńskiego. Mianowicie na mocy art. 4 pkt 3 ustawy zmieniającej u.ś.r. został uchylony dotychczasowy art. 15 u.u.s.r. (który do tej pory określał zasady i wysokość przyznawania zasiłku macierzyńskiego dla rolników), a jednocześnie zostały dodane 35a i 35b, które określają nowe zasady przyznawania tegoż zasiłku. Nowa regulacja art. 35a i u.u.s.r. odpowiada w istocie świadczeniu rodzicielskiemu uregulowanemu w przepisach u.ś.r. W szczególności zgodnie z art. 35a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. zasiłek macierzyński przysługuje osobie ubezpieczonej, która jest matką albo ojcem dziecka, z uwzględnieniem ust. 2. Stosownie zaś do art. 35a ust. 2 u.u.s.r. zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka w przypadku: 1) skrócenia okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego na wniosek matki dziecka po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. Podobnie zatem jak w przepisach u.ś.r., na mocy przepisów u.u.s.r. zasiłek przysługuje co do zasady matce dziecka, a tylko w szczególnych przypadkach – ojcu dziecka. Ponadto zgodnie z art. 35a ust. 3 i 4 u.u.s.r. zasiłek macierzyński w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie przysługuje matce lub ojcu dziecka przez okres 52 tygodni od porodu. O podobieństwie rozwiązań w ww. ustawach świadczy też art. 35b ust. 1 u.u.s.r. zgodnie z którym zasiłek macierzyński przysługuje w wysokości świadczenia rodzicielskiego, o którym mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, z późn. zm.). Tak jak wskazał organ – w przepisach ustawy zmieniającej u.ś.r. znalazły się także przepisy przejściowe, na mocy których możliwe jest nabycie świadczenia także w przypadku, jeżeli dziecko urodziło się przed dniem wejścia ustawy zmieniającej tj. przed 1 stycznia 2016 r. Mianowicie zgodnie z art. 19 ustawy zmieniającej u.ś.r. przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (tj. przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się również do osób, o których mowa w art. 17c tej ustawy, jeżeli dziecko urodziło się, zostało przysposobione albo objęte opieką przed dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku tych osób prawo do świadczenia rodzicielskiego przysługuje przez okres od dnia wejścia w życie ustawy do dnia upływu okresu 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie (art. 19 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej u.ś.r.), przy czym okres ten liczy się od dnia porodu (art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy zmieniającej u.ś.r.). Podobną możliwość zyskały osoby ubezpieczone na mocy przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej u.ś.r. osobie, która przed dniem 1 stycznia 2016 r. nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 4 (tj. na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przysługuje zasiłek macierzyński przez okres od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do dnia upływu 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, przy czym okres ten liczy się od dnia porodu (art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej u.ś.r.). Mając na względzie stanowiska stron w niniejszej sprawie oraz ustalony dotychczas przez organ stan faktyczny podkreślenia wymaga, że art. 19 ustawy zmieniającej u.ś.r. nie wyłącza przyznania świadczenia rodzicielskiego w przypadku kiedy istnieje sama możliwość ubiegania się o przyznanie zasiłku rodzicielskiego stosownie do art. 20 ustawy zmieniającej u.ś.r. Mechanizm zabezpieczający przed uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego z u.ś.r. jednocześnie z zasiłkiem macierzyńskim z u.u.s.r.) jest inny. Mianowicie art. 19 ustawy zmieniającej u.ś.r. mówi o stosowaniu "ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą", co oznacza, że do osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 19 ustawy zmieniającej u.ś.r. będzie miał także przepis art. 17c ust. 9 u.ś.r. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie rodzicielskie nie przysługuje m.in. jeżeli co najmniej jeden z rodziców dziecka "otrzymuje" zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego (art. 17c ust. 9 pkt 1). Tak więc skarżącej nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie, o ile zostanie ustalone, że otrzymuje ona zasiłek macierzyński lub zasiłek ten otrzymuje drugi z rodziców dziecka tj. mąż skarżącej. Wobec powyższego istotne w sprawie jest ustalenie, czy skarżąca jest ubezpieczona na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i w związku z tym, na podstawie przepisów tej ustawy pobiera zasiłek macierzyński oraz ustalenie czy taki zasiłek pobiera mąż skarżącej. Organ nie poczynił powyższych ustaleń, wobec czego należy stwierdzić, że uchybił wynikającemu z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego koniecznego do załatwienia sprawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające przyznanie skarżącej świadczenia rodzicielskiego. Słuszne jest przy tym stanowisko skarżącej, że jej mąż mógłby otrzymać zasiłek macierzyński tylko w szczególnych przypadkach, gdyż jak wskazano wyżej – zgodnie z art. 35a ust. 2 u.u.s.r. (którego stosowania nie wyłącza art. 20 ustawy zmieniającej u.ś.r.) zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka w przypadku: 1) skrócenia okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego na wniosek matki dziecka po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. Tak więc mąż skarżącej – ojciec dziecka skarżącej w przedmiotowej sprawie mógłby otrzymać zasiłek macierzyński wówczas, gdyby wcześniej taki zasiłek, w oparciu o przepisy u.u.s.r., otrzymała matka dziecka (skarżąca) i doszło do skrócenia okresu pobierania zasiłku, ewentualnie wówczas, gdyby skarżąca nie żyła lub porzuciła dziecko. Trzeba przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników., obowiązującym do dnia 1 stycznia 2016 r. zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka przysługuje ubezpieczonemu, natomiast stosownie do dotychczasowego art. 15 ust. 1a u.u.s.r. w przypadku kiedy ubezpieczeniu podlegają oboje rodzice, zasiłek macierzyński przysługuje im łącznie. Oznacza to, że dotychczas (tj. przed 1 stycznia 2016 r.) zasiłek macierzyński na mocy przepisów u.u.s.r. otrzymywał ten z rodziców, który był ubezpieczony na moc przepisów tej ustawy, bez rozróżnienia, czy jest matką czy ojcem dziecka. Jeżeli zatem matka dziecka nie była ubezpieczona na mocy przepisów u.u.s.r. (tak jak twierdzi odnośnie siebie skarżąca) – nie przysługiwało jej prawo do zasiłku macierzyńskiego, a tym samym nawet nie mogłaby otrzymać obecnie zasiłku macierzyńskiego na mocy art. 20 ustawy zmieniającej u.ś.r. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium. W ponownym postępowaniu organ winien wydać rozstrzygniecie po uzupełnieniu materiału dowodowego, stosując się do powyższego stanowiska Sądu.