II SA/Bd 639/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Wiesław Czerwiński sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...], upoważniony przez Burmistrza Miasta i Gminy N. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (MGOPS) w N., działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26 ust. 1, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.", w powiązaniu z § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881 ze zm.), odmówił M. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad jej babcią M. B. W uzasadnieniu w/w rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie spełnia ustawowych warunków otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z pisemnego oświadczenia załączonego przez nią do wniosku wynika bowiem, iż M. B. mieszka z dwoma synami, na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny. W związku z tym wnioskodawczyni nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do swojej babci i zgodnie z regulacją art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej nad nią opieki. M. G. odwołała się od decyzji Kierownika MGOPS do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Odwołująca się podniosła, że żaden z synów mieszkających z M. B. nie jest w stanie zapewnić matce należytej opieki. Wyjaśniła, że młodszy syn P. B. od wielu lat choruje na ciężką depresję z objawami psychopatycznymi i w związku z powtarzającymi się nawrotami choroby jest często hospitalizowany. Z tej racji w/w sam wymaga opieki ze strony innej osoby i nie może jej zapewnić swojej matce. Natomiast starszy syn M. B. prowadzi gospodarstwo rolne i opiekuje się niepełnoletnim siostrzeńcem M. B. Wykryto u niego ciężką chorobę płuc, która nie pozwala mu wykonywać samodzielnie wielu czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa, wobec czego zmuszony jest do korzystania z pomocy innych osób. Leczenie będzie wymagało hospitalizacji, a w związku z tym w/w nie będzie mógł sprawować opieki nad matką. Wnioskodawczyni zaznaczyła ponadto, iż przy życiu pozostaje córka M. B. I. G., która jednak także nie może sprawować opieki nad swoją matką, ponieważ od 26 lat opiekuje się niepełnosprawnym synem P. G., cierpiącym od urodzenia na dziecięce porażenie mózgowe. Wskazując na powyższe odwołująca się podkreśliła, że jako jedyna osoba w rodzinie mogąca sprawować stałą opiekę nad M. B. musiała zrezygnować z pracy, aby zająć się babcią. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika MGOPS. W uzasadnieniu orzeczenia Kolegium wskazało, iż zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Taka sytuacja zdaniem organu odwoławczego nie występuje w rozpatrywanym przypadku, albowiem przy życiu pozostaje troje dzieci M. B. - dwaj synowie i córka, które należą do kategorii osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. W ocenie Kolegium dzieci M. B. są również w stanie sprawować opiekę na matką. Niemożność sprawowania opieki nad matką musi być bowiem obiektywnie uzasadniona i wynikać z okoliczności danej sprawy. Z taką sytuacją mamy do czynienia wówczas, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu sama jest osobą chorą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Tymczasem prowadzenie gospodarstwa rolnego czy choroba niepotwierdzona orzeczeniem o niepełnosprawności nie stanowią okoliczności przesądzających o braku obiektywnej możliwości sprawowania opieki. W opinii Kolegium bez znaczenia pozostaje również fakt, iż brat strony, nad którym sprawuje opiekę matka strony, a córka M. B., legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Okoliczność ta nie uniemożliwia I. G. sprawowania opieki nad swoją matką. Na decyzję organu II instancji M. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżąca ponownie podniosła, iż żaden z synów M. B. nie jest w stanie sprawować opieki nad matką z uwagi na zdiagnozowane u nich choroby. Na potwierdzenie tego stanu rzeczy załączyła do skargi kserokopie dokumentacji medycznej. Skarżąca powtórzyła, że również jej matka I. G. nie może opiekować się babcią, albowiem sprawuje stałą opiekę nad dzieckiem z porażeniem mózgowym. Podkreśliła, iż z uwagi na trudną sytuację rodzinną została zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej, żeby zamieszkać z babcią i sprawować nad nią opiekę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 29 czerwca 2011 r. M. G. poinformowała tutejszy Sąd o śmierci M. B., przesyłając kserokopię odpisu skróconego aktu zgonu wystawionego przez Urząd Stanu Cywilnego w N. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jedną z form sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej w ramach postępowania sądowoadministracyjnego jest rozpoznawanie skarg na ostateczne decyzje administracyjne. Sąd ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, biorąc pod uwagę stan prawny istniejący w dacie wydania tej decyzji oraz stan faktyczny ustalony przez organy prowadzące postępowanie administracyjne. Badając zarówno zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji, Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcia te odpowiadają prawu. Na wstępie należy zauważyć, iż stosownie do przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto w myśl przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W rozpatrywanym przypadku bezsprzeczne jest, że M. B. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W aktach organu I instancji znajduje się kserokopia orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia [...], nr [...], na mocy którego zaliczono w/w do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z jednoczesnym wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k. 6). Nie podlega wątpliwości, że M. B. jako osoba niepełnosprawna w podeszłym wieku wymaga stałej opieki zapewnionej przez inną osobę. Bezsporne jest również, że skarżąca jest wnuczką M. B. Ponadto niewątpliwy jest fakt, iż przy życiu pozostaje syn niepełnosprawnej P. B. oraz córka I. G. W chwili rozpoznawania niniejszej sprawy przez Sąd potwierdzona została natomiast śmierć drugiego syna M. B. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "k.r.o." Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na stosowne regulacje ww. ustawy. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie zaś do art. 129 § 1 k.r.o. w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, o czym stanowi art. 132 k.r.o. Skarżąca jako wnuczka M. B. jest co prawda krewną niepełnosprawnej w linii prostej, jednakże przy życiu pozostają również bliżsi stopniem zstępni M. B., czyli jej córka I. G. i syn P. B., których obowiązek alimentacyjny w stosunku do niepełnosprawnej obciąża w pierwszej kolejności. W tym stanie rzeczy niewątpliwe jest, że osobami uprawnionymi do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego pozostają zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. I. G. oraz P. B. Wobec przedstawionej przez M. G. argumentacji dotyczącej braku możliwości sprawowania przez w/w osoby opieki nad M. B. rozważyć w przedmiotowej sprawie należało, czy spełnione zostały warunki przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w oparciu o powołany powyżej przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. W opinii Sądu organy prawidłowo uznały, iż w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zdaniem Sądu przez niemożność sprawowania opieki, o której mowa w w/w przepisie, należy rozumieć okoliczność o charakterze obiektywnym w postaci braku fizycznej możliwości sprawowania opieki spowodowanej stanem zdrowia. Chodzi tu o taką sytuację, gdy żadna z pozostających przy życiu osób powołanych w pierwszej kolejności do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie może z uwagi na stan zdrowia sprawować stałej opieki nad inną osobą. Sytuacja taka wystąpi wówczas, gdy krewny bliższy stopniem będzie osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo osobą ciężko chorą przez długi okres czasu, niebędącą w stanie samodzielnie wykonać podstawowych czynności życiowych, tj. gdy sam będzie wymagał stałej opieki ze strony innej osoby. W rozpatrywanym przypadku co prawda zdolność chorego na ciężką depresję P. B. do sprawowania stałej opieki nad matką M. B. może powodować wątpliwości, jednakże decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma fakt, iż przy życiu pozostaje córka niepełnosprawnej I. G., która jest w stanie sprawować opiekę nad swoją matką w rozumieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r. Osoba ta nie ma orzeczonej niepełnosprawności, z akt sprawy i treści pism skarżącej nie wynika również, aby była ciężko chora. Ponadto zauważyć należy, że I. G. sprawuje stałą opiekę nad synem P. G., cierpiącym od urodzenia na dziecięce porażenie mózgowe. Fakt ten świadczy o fizycznej zdolności w/w do opiekowania się inną osobą. W tym stanie rzeczy nie było konieczności ustalenia, czy stan zdrowia P. B. pozwala na sprawowanie przez niego opieki nad matką, bowiem już sam fakt pozostawania przy życiu I. G., będącej w stanie sprawować opiekę nad M. B., przesądził o braku podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy działały zgodnie z obowiązującym prawem odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.).