II SA/Bd 647/13

Dnia 18 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 18 września 2013 roku sprawy ze skargi W. Sz. na decyzję Kierownika Urzędu [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 647/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]2010 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996 r., Nr 87, poz. 395 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o świadczeniu pieniężnym) odmówił przyznania W. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego, określonego we wskazanej ustawie, z uwagi na niekompletność przedłożonych przez stronę dokumentów, mających potwierdzać rodzaj i okres wskazywanych przez nią represji. Nie zgadzając się ze w/w decyzją, W. S. zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała że w czerwcu 1941 r. Trzecia Rzesza zajęła tereny, na których znajdowało się gospodarstwo rolne jej rodziców, tj. miejscowość jej urodzenia - [...] (ówczesna Polska, dzisiejsza Ukraina) oraz, że od tego czasu jej rodzice zmuszeni zostali do pracy na rzecz okupanta w zagarniętych przez nich gospodarstwach Polaków, w tym i gospodarstwa jej rodziców. Odwołująca wskazała, że urodziła się w czasie okupacji i, że w związku z tym matka zabierała ją z sobą do pracy, którą zmuszona była wykonywać w gospodarstwie pod zarządem niemieckim. Zaznaczyła także, że mimo prześladowań i pracy na rzecz okupanta mieszkała z rodziną w [...] do początku maja 1944 r., kiedy to Niemcy spalili ich gospodarstwo, i następnie deportowali ich do miejscowości [...], powiat [...], województwo [...]. Podkreślając ciężkie warunki życia i pracy przymusowej w miejscu urodzenia [...] i miejscu deportacji [...], W. S. zakwestionowała nie uwzględnienie przez organ okresu wykonywania przez jej rodziców pracy przymusowej na rzecz okupanta. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] decyzją z dnia [...]2011 r. nr [...], uchylił decyzję własną z dnia [...]2010 r. i przyznał stronie uprawnienie do świadczenia pieniężnego, określonego we wskazanej ustawie, za okres od czerwca 1944 r. do stycznia 1945 r., tj. łącznie za 8 miesięcy. Po rozpoznaniu skargi na powyższe rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 30 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 285/11 uchylił zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia Sąd wskazał, że zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie w zakresie odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia za okres od dnia jej urodzenia [...] do maja 1944 r., było prawidłowe gdyż w tym okresie skarżąca przebywała w miejscowości zamieszkania swoich rodziców tj. [...]. We wskazanym wyżej okresie nie wystąpiła przesłanka szczególnej dolegliwości represji w formie deportacji, którą organy administracyjne zbadały oceniając czy wykonywana przez skarżącą praca przymusowa w czasie okupacji była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsc pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na błędne określenie w niej decyzji, daty końcowej przyznanego stronie świadczenia za wykonywaną pracę przymusową w miejscowości [...]. Za datę zakończenia wykonywania pracy przymusowej, należało bowiem uznać dzień zakończenia II wojny światowej, czyli dzień 8 maja 1945 r., albowiem na tle realiów II wojny światowej, nie można w sposób kategoryczny stwierdzić, że już samo tylko wyzwolenie miejscowości, w której lub w pobliżu której pracowały osoby deportowane czyniło możliwym opuszczenie tego miejsca lub bezpieczną drogę powrotną do Polski, mimo bowiem wyzwolenia poszczególnych miejscowości, w dalszym ciągu na terenach III Rzeszy oraz krajów okupowanych prowadzone były działania wojenne, a linie frontu wielokrotnie ulegały przesunięciu. Decyzją z dnia [...]2013 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchylił decyzję własną z dnia [...]2011 r., Nr [...] w części dotyczącej okresu podlegania represjom i jednocześnie przyznał skarżącej uprawnienie do świadczenia pieniężnego za okres od czerwca 1944 do kwietnia 1945 r. tj. w wymiarze 11 miesięcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję, skarżąca podniosła, że w rozstrzygnięciu tym nie uwzględniono zaległych kwot. Podniosła również, że organ powinien przyznać jej świadczenie za okres 12 miesięcy, gdyż miała przepracowanych 20 dni w maju 1944 r. oraz 8 dni w maju 1945 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd przy dokonywaniu kontroli działalności organów administracji publicznej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") nie jest związany ani treścią zarzutów zawartych w skardze, ani jej wnioskami czy też powołaną podstawa prawną. Oznacza to, że ma on prawo, a nawet obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W szczególności, sąd zobligowany jest z urzędu do oceny czy kwestionowana decyzja nie jest dotknięta jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ administracji dopuścił się rażącego naruszenia prawa, będącego zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazać należy, że z tą przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej mamy do czynienia wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią norm prawnych i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. akt II SA 981/88, ONSA 1988/2/96 i z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). Dodać trzeba, że rażące naruszenie prawa może dotyczyć zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Rozpoznając niniejszą sprawę należało mieć na uwadze, że sprawa przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej była już przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Bydgoszczy, który wyrokiem 30 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 285/11 uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]2011 r. [...]. Jest to ważne nie tylko ze względu na związanie organu administracji na mocy art. 153 p.p.s.a. oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wymienionym wyżej wyroku Sądu. Powyższej wskazany wyrok Sądu ma istotne znaczenie w sprawie przede wszystkim z uwagi na fakt, że organ administracji w punkcie 1 rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji uchylił decyzję własną z dnia [...]2011 r., czyli tę samą decyzję, która na mocy wyroku Sądu z dnia 30 maja 2011 r. utraciła moc. Podnieść należy w tym miejscu, że decyzja, która nie występuje już w obrocie prawnym, nie może być ponownie uchylona. Takie postępowanie bowiem pozbawione byłoby swego przedmiotu. Tym samym należy stwierdzić, że organ rażąco naruszył prawo uchylając decyzję, która wcześniej utraciła moc prawną. Również w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim zaskarżonej decyzji organ rażąco naruszył prawo. W omawianej części decyzji organ orzekł o przyznaniu skarżącej uprawnienie do świadczenia pieniężnego za okres od czerwca 1944 r. do kwietnia 1945 r., a zatem w sposób odmienny niż w decyzji z dnia [...]2010 r. odmawiającej przyznania tych świadczeń, pozostającej w mocy, w związku z uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia 30 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 285/11, decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r.. Wskazać w tym miejscu należy, że w świetle treści art. 138 § 1 k.p.a. aby organ administracji wydający decyzję w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mógł orzec co do istoty sprawy w inny sposób niż w swojej pierwotnej decyzji musiałby najpierw uchylić swoją pierwotną decyzję. W niniejszej sprawie organ tego nie uczynił, naruszając tym samym w sposób rażący prawo. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.