II SA/Bd 651/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. L. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 651/17 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu [...] lipca 2017 r. (uzupełniony [...] sierpnia 2017 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest zawieszonym komornikiem sądowym. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Oznajmił, że posiada mieszkanie o powierzchni 32,41 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 10954 m2, dwa samochody osobowe o łącznej wartości [...] zł. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz innych przedmiotów wartościowych. Ponadto wnioskodawca podał, że miesięcznie ponosi m.in. wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, leczeniem i rehabilitacją oraz spłatą rat dwóch kredytów na łączną kwotę [...]zł. Według zeznań podatkowych za 2015 rok oraz 2016 rok (PIT-36L) skarżący nie osiągnął żadnych dochodów. Z treści pisma z dnia [...] sierpnia 2017 r. wynika, że w jego utrzymaniu partycypuje rodzina w tym matka i brat. Postanowieniem dnia [...] sierpnia 2017r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, we wnioskowanym zakresie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Nadto referendarz zauważył, że obciążenia finansowe w postaci spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o zmianę postanowienia referendarza w całości: zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi strona skarżąca) może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak, pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Z przedstawianych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest zawieszonym komornikiem sądowym. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Oznajmił, że posiada mieszkanie o powierzchni 32,41 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 10954 m2, dwa samochody osobowe o łącznej wartości 18.000,00 zł. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz innych przedmiotów wartościowych. Ponadto wnioskodawca podał, że miesięcznie ponosi m.in. wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, leczeniem i rehabilitacją oraz spłatą rat dwóch kredytów na łączną kwotę 3.000,00 zł. Według zeznań podatkowych za 2015 rok oraz 2016 rok (PIT-36L) skarżący nie osiągnął żadnych dochodów. Z treści pisma z dnia [...] sierpnia 2017 r. wynika, że w jego utrzymaniu partycypuje rodzina w tym matka i brat. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżącego słusznie przyjmując, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób ubogich, charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Niejasna jest również sprawa działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Wprawdzie skarżący przedłożył zeznania podatkowe PIT-36L za rok 2015 r. i 2016 r., z których wynika, że z działalności tej nie wypracowano żadnego przychodu, to jednak nie nadesłał żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń jakoby jego działalność jako komornik sądowy została zawieszona. Należy także zauważyć, że pomimo tego, że skarżący powoływał się na druku urzędowym formularza PPF na kredyty, które był zmuszony zaciągać, faktu tego jednak również nie wykazał. Strona nie nadesłała do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających fakt zaciągniętych pożyczek lub kredytów, ani tym bardziej nie nadesłała do akt sprawy harmonogramu ich spłaty. Tak więc fakt zadłużenia, na które powoływał się wnioskodawca, nie został w ogóle udowodniony, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniony. Dodatkowo zauważyć należy, iż oceniając przesłanki udzielenia stronie prawa pomocy, brać należy pod uwagę jedynie te wydatki, które można zaliczyć do kategorii wydatków niezbędnych dla utrzymania wnioskodawcy. W niniejszej sprawie, jak słusznie zauważył referendarz, do wydatków takich nie można zaliczyć wydatków na "spłaty kredytów – 3000 zł". Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Podnieść dodatkowo należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada, ale przeznacza je na inne wydatki, które nie stanowią niezbędnych dla utrzymania. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie są wystarczające dla przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.