II SA/Bd 659/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Paweł Staniszewski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 września 2012 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 659/12 Uzasadnienie Działająca z upoważnienia Burmistrza Miasta C. Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. decyzją z dnia [...] odmówiła skarżącej B. O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - ojcem W. Ż. W uzasadnieniu decyzji wskazano na treść przepisu art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie: "u. o św. rodz." oraz ustalenia poczynione w wyniku przeprowadzonego u W. Ż., w dniu [...], wywiadu środowiskowego i stwierdzono, że skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad ojcem ponieważ opiekuje się ojcem co drugi dzień. Opieka taka jest, zdaniem organu niewystarczająca i nie powoduje konieczności rezygnacji skarżącej z podjęcia pracy lub innego zatrudniania. Nie ma więc podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i pozytywne rozpatrzenie jej wniosku. Skarżąca wyjaśniła, że jej ojciec nie jest całkowicie niepełnosprawny. Może samodzielnie się umyć, ogolić, ubrać, zrobić sobie herbatę i jedzenie. Czynności, które wykonuje ona chociaż nieodzowne, to jednak nie muszą być wykonywane codziennie i bez przerwy. Skarżąca podkreśliła, że jest u ojca prawie codziennie, często tam nocuje, a często ojciec przebywa u niej, jest też w ciągłym pogotowiu i pod telefonem. Bywa z nim w szpitalu i na wizytach u lekarzy, załatwia jemu leki i wszystkie inne potrzeby. Sprawuje opiekę stale, od wielu lat, wykonując czynności zabezpieczające codzienną egzystencję ojca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (SKO) decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie SKO podkreśliło, że z zebranej dokumentacji wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem co drugi dzień, więc nie spełnia przesłanek ustawowych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawowanie bowiem opieki nad ojcem nie następuje w takim wymiarze, który stanowiłby przeszkodę do podjęcia pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze. Sprawowana przez skarżącą co drugi dzień opieka nie uniemożliwiła jej podjęcia zatrudnia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto SKO wskazało, że okolicznością nie pozostającą bez wpływu na negatywne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej jest również fakt, iż blisko jej ojca mieszka syn H., który nawet uwzględniając jego ciężką sytuację materialną, ma obowiązek partycypowania w wypełnianiu obowiązków alimentacyjnych dzieci wobec rodzica, oraz to że pozostałe rodzeństwo (z wyjątkiem niepełnosprawnego syna L.) wino odpowiednio do swojego zobowiązania oraz możliwości uczestniczyć w opiece nad ojcem "czy to bezpośrednio czy też pośrednio np. poprzez zorganizowanie i opłacenie usług opiekuńczych. Także otrzymywany przez ojca skarżącej przy świadczeniu rentowym dodatek pielęgnacyjny ma, zdaniem organu, rekompensować wydatki z tytułu zwiększenia potrzeb osoby chorej. W skardze na powyższą decyzję SKO skarżąca zarzuciła organom, że źle ją od początku traktowano i z góry założono, że świadczenie się jej nie należy, oraz że niesprawiedliwie uznano, że sprawuje opiekę nad ojcem w sposób niepełny, niczym tego merytorycznie nie uzasadniając. Skarżąca podkreśliła, że zapewnia ojcu taką opiekę, jakiej potrzebuje. Jeździ do niego aby mu ugotować, posprzątać, wyprać, wyprasować, załatwić z nim lub dla niego wszelkie konieczne sprawy i czynności. I zawsze robi to, kiedy jest to potrzebne. Jest także w stanie przyjechać do niego na wezwanie telefoniczne w ciągu pół godziny. Jest to jej zdaniem opieka wykonywana w sposób pełny i zadowalający jej ojca. Skarżąca wskazała, że jej brat H., który mieszka w pobliżu ojca ma gospodarstwo rolne wielkości 1 ha przeliczeniowego, o dochodzie 230 zł, reszta jest nieuprawiana bo to piasek i bezrobotną żonę oraz trójkę dzieci na utrzymaniu. Aby utrzymać swoją rodzinę musi dzień i noc pracować. Jej siostra jest osobą samotną i z trudnością utrzymuje się sama. Brat Z. mieszka w Anglii. Podniosła, że koszty utrzymania (w tym opał) oraz leków tak wzrastają, że dochody ojca na to nie wystarczają i niedługo trzeba będzie brać pożyczki. Zarzuciła organowi II instancji, że nie wziął pod uwagę tego, że napisała iż często śpi u ojca, że często zabiera go do siebie, że przyjeżdża do niego na każde zawołanie i nie prowadzi grafika pomocy ojcu. Podkreśliła, że spełnienia warunek podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, a mianowicie: nie podejmuje pracy w celu sprawowania opieki nad ojcem, oraz że tylko ona z całej rodzinny może tą opiekę sprawować i robi to od wielu lat. Stwierdziła także, że nie ma dla niej takiej pracy, którą mogłaby wykonywać i jednocześnie sprawować opiekę nad ojcem praktycznie bez przerwy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, stwierdzić należy, że narusza ona przepisy prawa w sposób skutkujący koniecznością jej uchylenia. W przedmiotowej sprawie skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem W. Ż. Zastosowanie zatem w sprawie mają przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, cyt. na wstępie, powoływanej w skrócie jako "u. o św. rodz." W myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm., dalej powoływanej jako "kro") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują oni lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższego wynika, że ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, od tego czy na osobach tych ciąży wobec osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kro. Według zaś tych ostatnich obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128), z tym że zstępni zobowiązani są przed wstępnymi, a wstępni przed rodzeństwem, a w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obciążeni są bliższy stopniem przed dalszymi (art. 129). Zgodnie z art. 61 (7) § 1 kro krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Należy także wskazać na przepis art. 132 kro, który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z przedłożonych sądowi akt sprawy wynika, że W. Ż., urodzony [...] jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, na stałe. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane zostało przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. w dniu [..] i stwierdzono w nim m.in., że W. Ż. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest wdowcem. Ma pięcioro dzieci, z czego: syn Z. mieszka w Anglii, córka E. mieszka i pracuje w C., syn L. mieszka z W. Ż., ale jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, syn H. wraz z bezrobotną żoną i trójką dzieci mieszka w sąsiedztwie ojca i ze względu na konieczność utrzymywania rodziny nie może zajmować się ojcem, a córka B. O., która wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia mieszka w C. i jest bezrobotna. Według jej oświadczenia jest jedynym dzieckiem W. Ż., które się nim opiekuje, bo tylko ona ma ku temu możliwości, ale przez to nie może podjąć pracy. Stwierdziła także, że dojeżdża do ojca codziennie (oświadczenie z dnia [...]). Ojciec skarżącej - B. O. potwierdził, że córka się nim opiekuje i że polega to na tym, iż przyjeżdża do niego co drugi dzień, w godzinach od 9 00 do 18 00 i robi zakupy, przygotowuje posiłki, pierze, sprząta, jeździ z nim do lekarza, wykupuje przepisane leki. Czasami zabiera go do swojego domu w C., ale on woli być u siebie w domu. Bez opieki i pomocy córki nie poradziłby sobie. Pragnie, aby córka dalej się nim opiekowała (oświadczenie z dnia [...]). Skarżąca w odwołaniu podkreśliła, że od lat sprawuje nad ojcem opiekę pełną i wystarczającą. Wykonuje wszystkie czynności, które są dla niego niezbędne do życia: pierze, gotuje, robi zakupy, chodzi z nim do lekarza, wozi do szpitala, załatwia sprawy w urzędach. Jest u niego prawie codziennie, często tam nocuje, a często ojciec przebywa u niej. Jest też w ciągłej gotowości, pod telefonem. Z powyższego organ II instancji wywiódł, że skarżąca nie spełnia ustawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie sprawuje opieki nad ojcem w takim wymiarze, który stanowiłby przeszkodę do podjęcia pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze. Stanowisko takie należy, zdaniem sądu uznać za co najmniej przedwczesne. Podkreślić należy bowiem, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u. o św. rodz. jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgromadzony dotychczas w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca niewątpliwie sprawuje opiekę nad ojcem (vide: oświadczenie W. Ż. z dnia [...]), który jest osobą niepełnosprawną, wymagającą dodatkowo pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (vide: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]) i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia (vide: oświadczenie skarżącej z dnia [...]). Organy nie przedstawiły żadnych dowodów, które by przeczyły powyższemu. Ustalenie, że skarżąca przyjeżdża do ojca co drugi dzień, poczynione przez organy, notabene bez wyjaśnień w tym zakresie ze strony skarżącej w postępowaniu przed organem I i II instancji, nie oznacza automatycznie nie spełnienia przez nią jednej z przesłanek ustawowych. Jeżeli organy zamierzały zarzucić skarżącej, że nie jest tak, jak twierdzi, że mianowicie nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad ojcem, czego jednak nie wyartykułowano w zaskarżonych orzeczeniach wprost, to koniecznym było przeprowadzenie na tą okoliczność postępowania dowodowego, którego wyniki powinny być przedstawione w motywach rozstrzygnięcia organu. Niczego takiego ani organ I, ani II instancji nie zrobił. Zwłaszcza organ II instancji, zobowiązany przecież do ponownego, merytorycznego zbadania sprawy, nie wziął pod uwagę twierdzeń skarżącej zawartych w odwołaniu, co do rozmiaru świadczonej przez nią opieki. Według skarżącej nie mogłaby pogodzić pracy zawodowej z opieką nad ojcem. Organ II instancji nie zweryfikował tego stwierdzenia, wyciągając przedwcześnie wnioski co do nie spełnienia przez skarżącą przesłanek ustawowych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany więc będzie do wyjaśnienia tego, czy skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej rzeczywiście w celu sprawowania opieki nad ojcem, przy czym jako dowód organ zobowiązany będzie dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071: ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako: "kpa"), nie wyłączając przesłuchania strony (art. 86 kpa). Mając na uwadze powyższe, uznając, że orzekające w obu instancjach organy administracji nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, naruszając tym samym zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, 8, 75, 77 § 1 i 80 kpa, orzeczono o uchyleniu zaskarżonych decyzji administracyjnych organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy, jak w pkt 2 sentencji wyroku.