II SA/Bd 685/21
WyrokWSA w Bydgoszczy2021-08-04
Skład orzekający: Joanna Janiszewska-Ziołek, Grzegorz Saniewski, Katarzyna Korycka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo umorzyło postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając tożsamość sprawy z poprzednio rozstrzygniętą decyzją ostateczną, mimo że wniosek dotyczył okresu, na który orzeczono niepełnosprawność, a organy nie zbadały związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kolegium błędnie stwierdziło tożsamość sprawy z poprzednio rozstrzygniętą decyzją, nie badając wyczerpująco związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, co jest kluczową przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, sąd wskazał, że brak jest podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu złożenia wniosku o świadczenie, a także że nie można automatycznie odmawiać świadczenia z powodu wcześniejszej rezygnacji z pracy, jeśli obecnie istnieje związek przyczynowy z opieką.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku A. M. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na męża K. K.-M., który posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wójt Gminy odmówił przyznania świadczenia, wskazując na brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką oraz na wcześniejsze pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Wójta i umorzyło postępowanie, stwierdzając tożsamość sprawy z poprzednią decyzją odmowną z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Skarżąca wniosła skargę, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w tym brak zbadania wpływu rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na stan faktyczny sprawy.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. Błota. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. zaskarżoną decyzją z
[...] marca 2021 r. nr [...] uchyliło decyzję Wójta Gminy B. Błota z
[...] stycznia 2021 r. odmawiającą przyznania A. M. – K. (zwanej dalej "Skarżącą") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w całości.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:
Wójt Gminy B. Błota (zwany dalej "Wójtem"), na podstawie art. 17 w związku z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 111 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża K. K. – M. .
Wójt ustalił, że mąż Skarżącej jest osobą niepełnosprawną legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto wskazał, że decyzją z [...] listopada 2019 r. Skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. w związku z opieką nad mężem.
Jako powód odmowy Wójt wskazał brak istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki: Skarżąca utraciła zatrudnienie w czerwcu 2018 r. (o czym świadczy świadectwo pracy z [...] czerwca 2018 r.), a wniosek o ustalenie specjalnego zasiłku opiekuńczego złożyła dopiero w listopadzie 2019 r.
Ponadto zdaniem Wójta z przepisów art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wynika, że między małżonkami istnieje obowiązek alimentacyjny. Jako powód odmowy Wójt wskazał także na treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje tylko jedno świadczenie, wybrane przez osobę uprawnioną. Zdaniem Wójta Skarżąca dokonała takiego wyboru poprzez wcześniejsze złożenie wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy, który został jej przyznany.
Wójt wskazał, że nie kwestionuje sytuacji Skarżącej i jej rodziny w związku z chorobą męża oraz konieczności sprawowania nad nim opieki. Problemem jest natomiast brak regulacji prawnej i przepisów wykonawczych w sprawach takich jak sprawa Skarżącej.
Decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...]. Wójt, wobec rezygnacji Skarżącej ze świadczenia, uchylił z dniem [...] stycznia 2021 r. swoją decyzję z [...] listopada 2020 r. w części dotyczącej przyznania Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża.
Następnie, po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej złożonego [...] stycznia 2021 r. Wójt decyzją z [...] stycznia 2021 r. odmówił przyznania Skarżącej z dniem [...] stycznia 2021 r. świadczenia pielęgnacyjnego na męża.
Wójt ustalił, że mąż Skarżącej jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jako powód odmowy Wójt wskazał brak istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki: Skarżąca utraciła zatrudnienie w czerwcu 2018 r., (co potwierdza świadectwo pracy z [...] czerwca 2018 r.), a wniosek o ustalenie specjalnego zasiłku opiekuńczego złożyła dopiero w listopadzie 2019 r. Wójt zwrócił uwagę, że ze świadectwa pracy wynika, iż rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na skutek zawarcia umowy na czas określony i nieprzedłużenia jej. Oznacza to, że brak jest ww. związku przyczynowego.
Wójt wskazał, że nie kwestionuje sytuacji Skarżącej i jej rodziny w związku z chorobą jej męża oraz konieczności sprawowania nad nim opieki. Problemem jest natomiast brak regulacji prawnej i przepisów wykonawczych w sprawach takich jak sprawa Skarżącej. W tym względzie Wójt powołał się na brak zmian w prawie po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w którym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") wskazaną na wstępie decyzją z [...] marca 2021 r. uchyliło decyzję Wójta z [...] stycznia 2021 r. i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w całości.
Powodem powyższego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez Kolegium, że przedmiotowa sprawa już poprzednio została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną – tj. ww. decyzją Wójta z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], a więc zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") istnieje przeszkoda prawna w merytorycznym orzekaniu w sprawie.
Zdaniem Kolegium zachodzi tożsamość obecnie rozstrzyganej sprawy ze sprawą zakończoną decyzją Wójta z [...] sierpnia 2020 r, gdyż.:
- obecna sprawa, tak jak sprawa zakończona decyzją z [...] sierpnia 2020 r. toczy się na skutek wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad mężem i związanej z tym rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania innej pracy zarobkowej (tożsamość podmiotowa),
- istnieje tożsamość podstawy prawnej rozstrzygnięcia, którą w obu przepadkach jest art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1b u.ś.r.
Kolegium podniosło, że uwzględniając treść ww. przepisów faktami prawotwórczymi w sprawie są: ciążenie na Skarżącej obowiązku alimentacyjnego jako małżonce, rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, sprawowanie tej opieki, legitymowanie się przez podopiecznego określonym stopniem niepełnosprawności.
Kolegium stwierdziło, że bezsporne w sprawie zakończonej decyzją z [...] sierpnia 2020 r. i obecnej jest małżeństwo S. i K. K. – M., istnienie znacznego stopnia niepełnosprawności małżonka Skarżącej oraz niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad małżonkiem (stosunek pracy Skarżącej ustał [...] czerwca 2018 r. i od tego czasu Skarżąca nie pozostawała aktywna zawodowo).
Kolegium podniosło, że w ocenie organu pierwszej instancji pomiędzy małżonkami nie istnieje obowiązek alimentacyjny, a nadto brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Te okoliczności spowodowały, że organ pierwszej instancji dwukrotnie wydał decyzję odmowną.
Kolegium wskazało, że w decyzji z [...] sierpnia 2020 r. Wójt odmawiając Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dodatkowo powołał się na art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. Kolegium zauważyło, że obecnie Skarżąca zrezygnowała z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednakże zdaniem Kolegium okoliczność ta nie może być zakwalifikowana jako mająca istotne znaczenie prawotwórcze i odróżniająca podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie od tej w sprawie zakończonej decyzją z [...] sierpnia 2020 r.
Kolegium podniosło, że pozostałe zasadnicze przesłanki odmowy przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pozostały bez zmian. Skarżąca w dalszym ciągu pozostaje małżonką K. K. – M., a nadto nie uległ zmianie związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Zdaniem Kolegium te okoliczności istniały zarówno poprzednio jak i obecnie i to one stanowiły przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ pierwszej instancji, jako przemawiające za niespełnieniem przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
W tych okolicznościach ponowne orzekanie merytoryczne jest niedopuszczalne z uwagi na powagę rzeczy osądzonej obejmującą zarówno podmiotowy jak i przedmiotowy aspekt sprawy.
Kolegium zwróciło uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyroki IV SA/Po 951/19 czy II SA/Lu 947/17) formułowany jest pogląd, że powaga rzeczy osądzonej nie występuje w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia okresowego. Okresowości tego świadczenia sądu upatrują w tym, że w ich ocenie, okres świadczeniowy każdorazowo wyznacza data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Kolegium zauważyło jednakże, że choć zasadą jest przyznawanie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy (art. 24 ust. 1 u.ś.r.), to jednak z wyjątkiem – jak przepis ten wprost stanowi – dotyczących świadczeń w nim wymienionych, w tym przyznawanych na podstawie
art. 17. Nadto zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Zatem jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane na czas określony, można mówić o rodzaju okresu świadczeniowego w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z 8 października 2020 r., sygn. II SA/Bk 475/20).
Odnosząc się do powyższego Kolegium podniosło, że wnioski Skarżącej z [...] sierpnia 2020 r. oraz z [...] listopada 2020 r. (doręczony [...] stycznia 2021 r.) zostały złożone na te same okresy świadczeniowe. W obrocie prawnym występuje bowiem to samo orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...] października 2019 r. nr [...], którym K. K. – M. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do
[...] września 2022 r. Tym samym kolejny wniosek oparty na tym samym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, przy braku zmiany innych okoliczności prawotwórczych, jest wnioskiem złożonym o to samo świadczenie w tej samej sprawie w ujęciu materialnoprawnym i w jej wymiarze czasowym.
W skardze do sądu administracyjnego A. M.–K. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium z [...] marca 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta z [...] stycznia 2021 r.
Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania tj. art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. (poprzez stwierdzenie), iż rezygnacja przez Skarżącą z pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego przed złożeniem ponownego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi okoliczności mającej wpływ na stan faktyczny sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należy zaznaczyć, że nie budzi obecnie wątpliwości w orzecznictwie, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 237/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z 25 maja 2020 r. sygn. II SA/Bd 467/20).
Co do zasady słusznie Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie należy rozważyć zaistnienie tożsamości obecnie rozstrzyganej sprawy (zakończonej zaskarżoną decyzją Kolegium) ze sprawą wcześniej rozstrzygniętą ostateczną decyzją Wójta Gminy B. Błota z [...] sierpnia 2020 r. Wydanie decyzji w sprawie, którą już poprzednio rozstrzygnięto decyzją ostateczną skutkowałoby bowiem, stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., nieważnością decyzji wydanej obecnie. Innymi słowy – konieczne było zbadanie, czy mamy do czynienia z powagą rzeczy osądzonej.
Ocena Kolegium w tej zasadniczej kwestii została jednakże dokonana z uchybieniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dla wystąpienia powagi rzeczy osądzonej konieczne jest stwierdzenie tożsamości obydwu spraw, tj. tożsamości podmiotu, przedmiotu oraz stanu faktycznego sprawy już rozstrzygniętej i sprawy kolejnej. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia (tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony), a ponadto tylko między tymi samymi stronami.
Nie jest sporne w sprawie, że pomiędzy poprzednio a obecnie rozstrzyganą sprawą istnieje tożsamość podmiotowa: w obu sprawach wnioskodawczynią jest Skarżąca, w obu sprawach świadczenie ma być przyznane w związku z opieką nad tą samą osobą tj. mężem Skarżącej.
Słusznie Kolegium wskazuje, że w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego faktem prawotwórczym jest m.in. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wynika to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom w nim wymienionym "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" nad osobą niepełnosprawną. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "w celu" oznacza konieczność istnienia związku przyczynowego pomiędzy faktem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz faktem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie wystarczy zatem stwierdzenie, że te dwa fakty zaistniały. Konieczne jest zbadanie i wyraźna ocena, czy te dwa fakty pozostają ze sobą w związku przyczynowym.
Należy wobec powyższego zauważyć, że w ostatecznej decyzji z [...] sierpnia 2020 r. Wójt wyraźnie stwierdził, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Takie stwierdzenie zostało również zawarte w decyzji Wójta z [...] stycznia 2021 r. wydanej w obecnej sprawie. Tymczasem Kolegium w swojej decyzji twierdzi, że bezsporne jest "niepodejmowanie przez Panią A. M.-K. zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad małżonkiem (stosunek pracy Strony ustał w dniu [...] czerwca 2018 r. i od tego czasu Stronie nie pozostawała aktywna zawodowo". To stwierdzenie Kolegium znajduje się w zdaniu, w którym Kolegium na początku wymienia okoliczności "Bezsporne w sprawie zakończonej decyzją z [...] sierpnia 2020 r. i obecnie". Ta wypowiedź Kolegium jest zatem wewnętrznie sprzeczna: jeżeli bowiem według Kolegium stan faktyczny sprawy jest taki sam jak ustalono w ostatecznej decyzji Wójta z [...] sierpnia 2020 r. (w której to decyzji ustalono brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem), to jednoczenie nie można twierdzić, że bezsporną okolicznością jest niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia "w związku z opieką" sprawowaną nad małżonkiem.
Niepodejmowanie pracy w związku z opieką – oznacza istnienie ww. związku przyczynowego. W konsekwencji oznaczałoby to brak tożsamości stanu faktycznego w zakresie faktów prawotwórczych, a tym samym brak tożsamości obecnie rozstrzyganej sprawy ze sprawą rozstrzygniętą decyzją Wójta z [...] sierpnia 2020 r.
W powyższym zakresie Kolegium dopuściło się zatem naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania, jaką okoliczność uznało za udowodnioną: brak związku przyczynowego czy istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem – co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Trzeba ponadto zwrócić uwagę, że aby stwierdzić istnienie tożsamości sprawy, należy ustalić, czy wnioskodawca powołuje się na nowe okoliczności, nie będące przedmiotem analizy w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, czy też na okoliczności stanowiące podstawę ustalenia stanu faktycznego w sprawie już rozstrzygniętej, mając przy tym na względzie złożone przez niego dowody. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 5 grudnia 2019 r. sygn. IV SA/Po 696/19). Jednocześnie należy mieć na względzie, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. To, że strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej odnośnie ustalenia danego faktu, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jeżeli zatem Skarżąca we wniosku złożonym [...] stycznia 2021 r. (konkretnie w sporządzonym przez pełnomocnika piśmie z datą [...] stycznia 2021 r. składającym się na wniosek złożony [...] stycznia 2021r.) twierdzi, że "nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, a więc mężem" – organ powinien zbadać, czy taki stan faktyczny ma miejsce, w razie potrzeby przeprowadzając stosowne postępowanie dowodowe. Z akt sprawy nie wynika, aby organy (w tym Kolegium, które jest również organem merytorycznym, a nie tylko organem kontrolującym rozstrzygnięcia organu I instancji) podjęły jakiekolwiek czynności w tym zakresie. Tym samym należy stwierdzić, że Kolegium (jak też organ I instancji) uchybiły wynikającemu z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy – co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że zachodzą przesłanki do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Trzeba podkreślić, że jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest nie tylko okoliczność, że wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, ale także okoliczność, że wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Samo niepodejmowanie pracy należy zatem traktować na równi z rezygnacją z zatrudnienia. Ocena niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma więc znaczenia wcześniejszy brak aktywności zawodowej Skarżącej czy powody, dla których w przeszłości nastąpiło ustanie zatrudnienia. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21 oraz wyrok WSA w Krakowie z 22 lipca 2021 r. sygn. III SA/Kr 780/21). W przeciwnym razie należałoby uznać, że do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma prawa osoba, która kiedyś w przeszłości zrezygnowała z pracy, aby np. zająć się dziećmi w okresie ich dorastania, a następnie utraciła faktyczną możliwość ponownego podjęcia pracy w związku z koniecznością podjęcia opieki na małżonkiem, który w międzyczasie uległ wypadkowi i stał się osobą niepełnosprawną.
Konsekwencją powyższego braku ram czasowych jest brak możliwości stwierdzenia stanu rzeczy osądzonej ze względu na ponowne złożenie wniosku w "okresie zasiłkowym" którego datę końcową miałaby wyznaczać koniec okresu, na jaki orzeczono niepełnosprawność.
Należy zauważyć, że brak "okresowości" przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie oznacza, że świadczenie to jest przyznawane "raz na zawsze". W stosunku do tego świadczenia nie zostały bowiem wyłączone art. 30 i art. 32 u.ś.r. pozwalające na uchylenie decyzji przyznającej świadczenie oraz żądanie zwrotu świadczeń pobranych nienależnie. Podstawa takich działań może być np. sytuacja kiedy osoba dotychczas sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym zyskuje możliwość podjęcia zatrudnienia wskutek przejęcia (na stałe) opieki nad niepełnosprawnym przez inną osobę. Nie jest też wykluczone, że po utracie w ten sposób prawa do świadczenia zainteresowana osoba ponownie znajdzie się w sytuacji pozwalającej jej na skuteczne ubieganie się o świadczenie (np. wycofanie się innej osoby z opieki nad niepełnosprawnym).
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.
W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć po uzupełnieniu materiału dowodowego odnośnie istnienia przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym mężem.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło