II SA/Bd 692/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie Sędzia WSA Leszek Tyliński Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant asystent sędziego Maciej Hoffman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 listopada 2013 r. sprawy ze skargi D. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. II SA/Bd 692/13 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (SKO) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza N. z dnia [...], którą odmówiono D. N. - skarżącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na M. N. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu [...] skarżąca wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem M. N. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – dalej: "kpa" oraz art. 3 pkt 2a, pkt 22, art. 5 pkt 2 i art.16a ust. 1, ust. 2, ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: "ustawa o śwd. rodz." – Burmistrz N. odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o śwd. rodz. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie że wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 3 pkt 22 ustawy o śwd. rodz. zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Organ podkreślił, że przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy rozumieć sytuację, w której osoba zatrudniona lub wykonująca pracę wskazaną w art. 3 pkt 22 rezygnuje z tego zatrudnienia. Organ wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że mąż skarżącej obecnie, od [...] do [....] posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że na podstawie dokumentów dotyczących zatrudnienia ustalono, że skarżąca pracowała w latach [....] do [...], w [....] była zatrudniona w MGOPS N. w ramach robót publicznych, a następnie do [...] była zarejestrowana w urzędzie pracy. Od [...], po wyrejestrowaniu się z Powiatowego Urzędu Pracy (PUP) pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, do [...]. W ocenie organu fakt wyrejestrowania się przez skarżącą z urzędu pracy nie jest rezygnacją z zatrudnienia i dlatego uznał on, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała, że od dnia [...] do [....] otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne i nadal opiekuje się mężem, ponieważ jego stan się pogorszył i w tej sytuacji decyzja o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia jest dla niej krzywdząca. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] - działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 i art.17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j.: Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), oraz art. 16a ust. 1 ustawy o śwd. rodz. i art. 138 § 1 pkt. 1 kpa - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazując na treść art. 16a ustawy o śwd. rodz. oraz ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji skonstatował, że skarżąca nie spełnia jednej z dwóch przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, a mianowicie nie zrezygnowała z zatrudnienia by móc opiekować się niepełnosprawnym mężem, u którego ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [....], ponieważ pozostawała w zatrudnieniu do [...]. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Stwierdziła w niej, że zrezygnowała z zatrudnienia, aby opiekować się niepełnosprawnym mężem, u którego stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności oraz ustalono, że wymaga opieki osoby drugiej. Skarżąca wyjaśniła, że jej mąż choruje z powodu niewydolności nerek co wymaga dializowania trzy razy w tygodniu i w związku z tym ona nie może podjąć pracy, "musi wszystko w domu robić i opiekować się chorym mężem". Skarżąca podkreśliła, że poprzednio decyzja była dla niej pozytywna i w okresie od [...] do [...] otrzymywała świadczenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdza, że odpowiada ona prawu. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [....] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza N. z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem M. N. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którą to niepełnosprawność ustalono na okres od [...] do [...]. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowi art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (cyt. na wstępie), powoływanej dalej jako: "ustawa o śwd. rodz.". Przepis ten został wprowadzony do ustawy o śwd. rodz. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przyznanie obwarowane zostało spełnieniem szeregu przesłanek określonych w powołanym przepisie. W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do niespełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynikającej z ust. 1 art. 16a tej ustawy. Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przedłożonych sądowi akt sprawy bezspornie wynika, że mąż skarżącej został uznany za niepełnosprawnego w stopniu znacznym od dnia [...], natomiast skarżąca była zatrudniona w okresie od [...] do [...] oraz od [....] do [...] na czas określony (roboty publiczne). W okresie od [...] do [...] z przerwami, była zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna. Ostatni raz zasiłek dla bezrobotnych został jej wypłacony za okres od [...] do [....]. W tej sytuacji, gdy niewątpliwie ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w [...], a niepełnosprawność jej męża w stopniu znacznym powstała w [...] nie można, zdaniem sądu przyjąć, że skarżąca spełnia przesłankę wynikającą z art. 16a ust. 1 ustawy o śwd. rodz., od której zależy przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia to jest specjalnego zasiłku opiekuńczego. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy ustaniem zatrudnienia skarżącej, a koniecznością sprawowania przez nią stałej opieki nad mężem. Nie zmienia tego fakt, że skarżąca od [...] utraciła status bezrobotnej. Rezygnacja ze statusu bezrobotnego nie jest bowiem tożsama z rezygnacją z zatrudnienia. Podkreślić należy, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w sposób wyraźny i jednoznaczny powiązane zostało przez ustawodawcę jedynie z faktem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Odmiennie natomiast w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, którego przyznanie uzależnione zostało od niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ten zabieg legislacyjny, wyraźnie różnicujący powyższe świadczenia, w myśl zasady o racjonalności ustawodawcy, uznać należy za celowy. Przyjąć w związku z tym trzeba, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi tylko w związku z rezygnacją z wykonywanej uprzednio pracy. Przy czym sprawowanie opieki powinno być wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia. Musi także istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy (ale też czasowy) między ustaniem zatrudnienia, a podjęciem przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Mając na uwadze powyższe orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) jak w sentencji wyroku.