II SA/Bd 71/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 lutego 2009 r. sprawy ze skargi L. J., M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] Burmistrz B. (z upoważnienia którego działał Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej) odmówił skarżącej L. J. zasiłku rodzinnego na syna P. J. Powodem odmowy było ustalenie, iż w roku 2007 dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł 919,26 zł, a tym samym zostało przekroczone kryterium dochodowe (504 zł) określone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228., poz. 2255; z późn. zm.; zwanej w skrócie "u.ś.r."). Organ pierwszej instancji wskazał ponadto, że w przypadku skarżącej nie można zastosować art. 5 ust. 3 u.ś.r., dopuszczającego możliwość przyznania zasiłku rodzinnego w przypadku kiedy dochód rodziny przekracza kwotę 504 zł o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany oraz jeżeli zasiłek rodzinny przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym, ponieważ kwota przekroczenia jest wyższa niż 48 zł i wynosi 415,26 zł. Odwołując się skarżąca podniosła, iż w oświadczeniu o dochodach męża podała błędną kwotę dochodu tj. 33093,22 zł, w wyniku czego dochód na osobę w rodzinie wyniósł 919,26 zł. Tymczasem podana kwota to dochód roczny (34290 zł) pomniejszony tylko o składki na ZUS (1196,78 zł), bez pomniejszenia o koszty zakupu towaru (16608 zł), składki na ubezpieczenie zdrowotne (992,79 zł) i pozostałe wydatki tj. 4800 zł. W związku z tym faktyczny dochód wyniósł 10692,43 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie daje kwotę 297,039 zł. Do odwołania zostało dołączone oświadczenie M. J. zawierające wyliczenie dochodu jako różnicy przychodu i kwot wskazanych w treści odwołania. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. Organ odwoławczy ustalił, iż w 2007 r. na dochód trzyosobowej rodziny skarżącej składał się dochód jej męża (skarżącego M. J.) z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego. W oświadczeniu z dnia [...] o dochodzie podlegającym opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, mąż skarżącej wykazał dochód w wysokości 33.093,22 zł. Kolegium, poprzez porównanie z treścią zaświadczenia z urzędu skarbowego, zauważyło iż mąż skarżącej odliczył od dochodu jedynie składki na ubezpieczenie społeczne, nie odliczając składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wobec tego Kolegium ustaliło dochód strony z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej, po odliczeniu należnego zryczałtowanego podatku (0,00 zł), składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne – na kwotę 32.100,43 zł. Dochód miesięczny rodziny organ odwoławczy ustalił na 2.675,03 zł, a w przeliczeniu na osobę – 891,67 zł. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że ustalony dochód przekracza zarówno kryterium dochodowe z art. 5 ust. 1 u.ś.r. (504 zł), a ponadto kryterium dochodowe powiększone o kwotę najniższego zasiłku rodzinnego (554,98 zł), co uniemożliwia przyznanie świadczenia. Odnosząc się do odwołania Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 3 pkt 1 u.ś.r. dochodem jest m.in. deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem Kolegium ustalenia organu pierwszej instancji w zakresie dochodu są prawidłowe, a wydana na ich podstawie decyzja jest zgodna z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyli L. J. i M. J. Skarżący zarzucili Kolegium, iż nie dostrzegło różnicy pomiędzy pojęciami "przychód" a "dochód". Podnieśli, iż M. J., ze względu na bardzo małe obroty dokonał wyboru opodatkowania w formie zryczałtowanego podatku od przychodu. Jak wynika z ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. (Dz. U. Nr 144, poz. 93; z późn. zm.) podstawą opodatkowania w takim przypadku jest przychód. Wyliczenie dochodu wymaga zaś odjęcia od przychodu kosztów jego uzyskania. Takie wyliczenie zostało zawarte w oświadczeniu z dnia [...], które powinno zostać uwzględnione przez Kolegium. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Bezspornym w sprawie jest, iż skarżący M. J. uzyskuje dochody (w rozumieniu u.ś.r.) podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Zdaniem Sądu ustalenie to zostało dokonane z zachowaniem wymogów prawa. W świetle cytowanego przepisu dochód osiągany przez osoby fizyczne z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, ustala się na podstawie złożonego przez nie oświadczenia. Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 maja 2006 r. (sygn. akt II SA/Bk 44/06, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej poprzez stronę internetową www.nsa.gov.pl – dział "Baza orzeczeń"), iż nie oznacza to jednak niewzruszalności raz złożonego oświadczenia, w tym niemożliwości sprostowania zawartych w nim błędów. Nie przeciwstawiają się temu ani przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). Tymczasem w kontrolowanej przez Sąd sprawie Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do oświadczenia skarżącego, załączonego do odwołania, prostującego pierwotne oświadczenie (k. 5 akt administracyjnych organu I instancji) odnośnie uzyskiwanych dochodów. Tym samym organ odwoławczy dopuścił się naruszenia ciążącego na nim, stosownie do art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a.") obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż – jak wynika z wyliczeń przedstawionych w odwołaniu – uznanie, iż sprostowanie pierwotnego oświadczenia było zasadne mogło skutkować stwierdzeniem, że dochód rodziny skarżących w przeliczeniu na osobę nie przekracza ustawowego kryterium. Słusznie ponadto skarżący zarzucają, iż Kolegium w celu obliczenia "dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. nie dokonało koniecznego rozróżnienia pojęć "dochodu" od "przychodu", używanych dla celów podatkowych. Określenie w art. 3 pkt 1 lit. b u.ś.r., że w przypadku działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, za dochód z takiej działalności uważa się dochód wskazany w oświadczeniu strony – a nie dochód wskazany w zaświadczeniu z urzędu skarbowego – jest konsekwencją tego, iż podstawą, względem której naliczany jest ryczałt podatkowy, jest przychód – a nie dochód (por. art. 12 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne; Dz. U. Nr 144, poz. 930; z późn. zm.). Przychód zatem, a nie dochód skarżącego został wskazany w znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] (k. 6 akt administracyjnych organu I instancji). Ustawodawca w art. 3 pkt 1 lit.b u.ś.r. wymaga wyraźnie, by za "dochód" dla celów ustawy o świadczeniach rodzinnych, nawet w przypadku opodatkowania w formie ryczałtowej, przyjmować pomniejszony o odpowiednie składki i podatki "dochód" (w rozumieniu podatkowym), a nie przychód. Należy w tym miejscu zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 października 2006 r. (sygn. akt K 30/06, opubl. w "Orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" Seria A, z 2006 r., Nr 9 poz. 119 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 210787) za niezgodny z Konstytucją RP uznał art. 8 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, określający pojęcie "dochodu" w przypadku osób opodatkowanych na zasadach wskazanych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. W zakwestionowanym przez Trybunał przepisie ustawodawca nakazał (poprzez odwołanie się do przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych), aby w przypadku takich osób za dochód nie uznawać dochodu niższego niż 60 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale – tj. nawet w przypadku kiedy rzeczywisty dochód byłby niższy. Trybunał porównując sytuację osób opodatkowanych w sposób ryczałtowy z sytuacją osób opodatkowanych na zasadach ogólnych uznał, iż ustawodawca w sztuczny i nieuzasadniony niczym sposób wyodrębnił grupę podmiotów, wobec której prawo do świadczeń społecznych (w tym zasiłków rodzinnych) uzależnione jest nie od rzeczywistej wysokości dochodów, ale tylko i wyłącznie od formy opodatkowania (część III pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunału). Tak więc nie tylko literalna wykładnia art. 3 pkt 1 lit. b u.ś.r., ale także konieczność zachowania gwarantowanej art. 2 Konstytucji RP równości obywateli w dostępie do świadczeń ze strony Państwa wymaga odwołania się do rzeczywistego dochodu osoby ubiegającej się o dane świadczenie. Tymczasem, jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, Kolegium przy obliczaniu dochodu w rodzinie skarżących, za podstawę wyliczeń przyjęło przychód wskazany w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego tj. wielkość, która z reguły nie obrazuje rzeczywistego dochodu rodziny ubiegającej się o pomoc. Organ odwoławczy ustalił, iż dochód strony, po odliczeniu należnego zryczałtowanego podatku, składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie społeczne wynosi 32.100,43 zł, co oznacza, iż odejmował kwotę składek na ubezpieczenie zdrowotne (992,79 zł) i składek na ubezpieczenie społeczne (1.196,78 zł) od wskazanego w zaświadczeniu przychodu (34.290,00 zł). Przyjmując za podstawę ustalenia "dochodu" dla celów świadczeń rodzinnych kwotę przychodu, a nie dochodu osoby prowadzącej działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne – Kolegium dopuściło się także naruszenia przepisu materialnego, tj. art. 3 pkt 1 lit. b u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędne określenie dochodu rodziny skarżących. W ponownym postępowaniu Kolegium powinno ustosunkować się do oświadczenia skarżącego dołączonego do odwołania, przeprowadzając w miarę potrzeby postępowanie dowodowe odnośnie treści tego oświadczenia (co do kwot pomniejszających przychód). Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm., zwanej "p.p.s.a.") Sąd orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do treści art. 152 ww. ustawy Sąd podjął rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku.