II SA/Bd 72/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. II SA/Bd 72/23 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 26 września 2022 r., znak: [...], Kierownik ds. świadczeń wychowawczych, rodzinnych i funduszu alimentacyjnego Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działający z upoważnienia Burmistrza [...] odmówił I. D. (dalej: skarżąca) Uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 5 grudnia 2017r., nr [...] w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego skarżącej na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. na niepełnosprawną matkę K. D.. Uzasadniając swoją decyzję organ wskazał, że za uchyleniem decyzji nie przemawia słuszny interes strony, który musi zaistnieć jako jedna z przesłanek uchylenia decyzji ostatecznej zgodnie z art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. – dalej "k.p.a."). Dalej organ wyjaśnił, że skarżąca nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018r., o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. – dalej "u.ś.r."). Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie domagając się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia i przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosła, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został uznany za niekonstytucyjny w zakresie w jakim różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Dalej skarżąca wskazała, że faktyczne sprawowanie opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zatem nie zachodzą przesłanki negatywne wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 i art. 17 ust. 6 u.ś.r. Ponadto skarżąca wskazała na naruszenie przepisów prawa proceduralnego, w szczególności zasady pogłębiania zaufania obywateli wynikającej z art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób uniemożliwiający stronie należytej ochrony interesu prawnego, art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ, a także art. 77 § 4 k.p.a. poprzez pominięcie przy wydaniu decyzji faktów znanych organowi z urzędu. W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 listopada 2022 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że art. 155 k.p.a. ma zastosowanie jedynie do decyzji, która obowiązuje w dacie dokonywania zmiany, zaś określenie terminu jej ważności powoduje, że wygasa ona z upływem terminu, na który została wydana. Ponadto organ wskazał, że ewentualne uchylenie decyzji w tym trybie następuje ze skutkiem ex nunc, czyli decyzja może być wyeliminowana z obrotu prawnego nie od początku jej obowiązywania, ale od dnia decyzji uchylającej na przyszłość. Organ II instancji podkreślił, że upłynął okres realizacji świadczenia przyznanego stronie decyzją z dnia 5 grudnia 2017 r. Ponadto organ wskazał, że ewentualne uchylenie tej decyzji wiązałoby się z koniecznością zwrotu wypłaconego świadczenia, jako wypłaconego bez podstawy prawnej, co byłoby sprzeczne z interesem strony, ponieważ zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z powyższego wynika, że prawo to nie może być ustalone z datą wsteczną, co w ocenie organu oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne nie mogłoby zostać skarżącej przyznane za okres, w którym obowiązywała decyzja z dnia 5 grudnia 2017 r. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji. Skarżącą zarzuciła organom niezastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 i art. 17 ust. 6 u.ś.r. z uwagi na przyjęcie, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także że status osoby bezrobotnej wyklucza możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, zaś w orzecznictwie wskazuje się na możliwość wyrównania różnicy między świadczeniem wypłaconym a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z prawem. Dalej skarżąca wskazała, że dokonała wyboru świadczenia korzystniejszego, zaś świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jej od dnia złożenia pierwotnego wniosku o przyznanie zasiłku opiekuńczego. Ponadto skarżąca wskazała na naruszenie art.77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki, a także poprzez wydanie decyzji w oparciu o dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów. Skarżąca podniosła także, że organ nie zrealizował obowiązku czuwania, aby skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, a także wskazała na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiającego się niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniem motywów rozstrzygnięcia. Co więcej, zdaniem skarżącej istnieją wyjątki kiedy dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej powoływanej jako "p.p.s.a.) skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony zarówno przez organ w piśmie z dnia 14 marca 2023 r., jak i przez skarżącą w piśmie z dnia 15 marca 2023 r. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego zgodnie z wyżej wskazanymi kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu. Przedmiotem postępowania w sprawie jest ocena prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika ds. świadczeń wychowawczych, rodzinnych i funduszu alimentacyjnego Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działającego z upoważnienia Burmistrza [...] z dnia 26 września 2022 r. o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 5 grudnia 2017 r., nr [...], w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego skarżącej na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. na niepełnosprawną matkę K. D.. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z ustaleń poczynionych w sprawie przez organy obu instancji wynika, że decyzją z dnia 5 grudnia 2017 r. przyznano skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na niepełnosprawną matkę na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. Następnie pismem z dnia 7 maja 2019 r. skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji i przyznanie jej w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadnie wskazały organy, że ww. decyzja w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego przestała obowiązywać w dniu 31 października 2018 r., tj. w dniu do którego przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy. Natomiast wniosek o dokonanie zmiany ostatecznej decyzji może stanowić przedmiot rozpoznania przez organ administracji tylko wówczas, gdy decyzja ta pozostaje w obiegu prawnym (vide: wyrok NSA z dnia 5 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 2819/20; wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 1165/15; wyrok NSA z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1316/05). Biorąc pod uwagę, że decyzja z dnia 5 grudnia 2017 r. w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego skarżącej na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. przestała kształtować uprawnienie skarżącej z dniem 31 października 2018 r., a zatem nie pozostaje w obrocie prawnym, należy zgodzić się z rozstrzygnięciem organu I instancji, że decyzja ta nie podlega zmianie w trybie art. 155 k.p.a. Na marginesie należy dodać, że uchylenie decyzji z dnia 5 grudnia 2017 r. w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie byłoby zgodne ze słusznym interesem strony. Oznacza to, że nie została spełniona jedna z przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej wynikająca z art. 155 k.p.a. Powyższa konkluzja wynika z tego, że uchylenie decyzji z dnia 5 grudnia 2017 r. skutkowałoby obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres, w którym zgodnie z tą decyzją specjalny zasiłek opiekuńczy był skarżącej wypłacany, natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został przez skarżącą złożony w dniu 7 maja 2019 r. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przepisie art. 24 ust. 2a u.ś.r. wskazano także, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Stosownie do powyższych przepisów świadczenie pielęgnacyjne mogłoby zostać przyznane skarżącej od maja 2019 r., lub w razie ziszczenia się przesłanek z art. 24 ust. 2a u.ś.r. – od lutego 2019 r., co nie pokryłoby się z okresem pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zatem w sytuacji ewentualnego uchylenia decyzji z dnia 5 grudnia 2017 r. skarżąca byłaby zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednocześnie nie otrzymując za ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, co w sposób oczywisty sprzeczne jest ze słusznym interesem strony. Mając na względzie powyższe należy uznać za słuszne stanowisko organów administracji zawarte w decyzjach zaskarżonych przedmiotową skargą. Decyzja z dnia 5 grudnia 2017 r. nie podlega uchyleniu w trybie art. 155 k.p.a, gdyż nie pozostaje w obiegu prawnym, a co więcej – uchylenie tej decyzji nie byłoby zgodne ze słusznym interesem strony, co sprzeczne jest podstawowej przesłance zastosowania ww. przepisu. Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. wniesioną w sprawie skargę w całości oddalił.