II SA/Bd 726/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Renata Owczarzak Asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję [...] z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...], postępowanie nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...], postępowanie nr [...]; 2. zasądza od [...] na rzecz skarżącej A. F. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2024 r. A. F. (dalej: "skarżąca", "strona") wystąpiła do organu o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę M. F. na okres świadczeniowy 2024/2025. 2. Informacją z dnia [...] kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na córkę w wysokości [...] zł. Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na córkę w wysokości [...] zł wskazując, że na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] lutego 2023 r. sygn. akt [...] nad dzieckiem sprawowana jest opieka naprzemienna, zatem w świetle art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 421 - dalej "u.p.p.w.d.") brak było podstaw do przyznania pełnej kwoty świadczenia. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzucając naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8 § 2, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 81a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 – dalej k.p.a.) oraz art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. wniosła o jej uchylenie wskazując, że wobec wyraźnego wskazania przez Sąd Okręgowy, że świadczenie wychowawcze będzie wypłacane na jej rzecz, a ojciec dziecka zaakceptował powyższe ustalenia i nie złożył stosownego wniosku winna otrzymać świadczenie w pełnej wysokości. 4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności wskazał, że z przepisów u.p.p.w.d. wynika, że na dziecko pozostające pod opieką naprzemienną obojga rodziców, rodzice otrzymają świadczenie wychowawcze w sumarycznej wysokości [...] zł, jeżeli oboje rodzice zgłoszą dwa oddzielne wnioski, tj. każdy z rodziców we własnym imieniu. W takim wypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosków przyznaje każdemu z rodziców świadczenie w wysokości [...] zł, co w sumie daje [...] zł na dziecko. Dalej wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie w wyroku rozwodowym Sąd wprost określił zasady sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem, zatem skarżącej zasadnie przyznano połowę kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego stosownie do regulacji art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. 5. W skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, przeprowadzenie rozprawy oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła: - naruszenie 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez błędną i niewyczerpującą ocenę materiału dowodowego i nieustalanie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygniecie; - naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pominięcie treści wyroku rozwodowego; - niedostateczne uzasadnienie decyzji - decyzja ZUS powinna być należycie uzasadniona zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. brak odpowiedniego uzasadnienia, w szczególności zignorowanie wyroku sądowego, może być podstawą zarzutu o niewłaściwym przeprowadzeniu postępowania; - art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. poprzez błędną jego wykładnię skutkującą uznaniem, że z orzeczenia Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] lutego 2023, sygn. akt [...] wynika jedynie, że dziecko M. F. znajduje się w pieczy naprzemiennej z pominięciem punktu 3 wyroku stanowiącego wprost o tym, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce A. F. w całości "obowiązkiem utrzymania i wychowania małoletnich M. i M. F. obciąża strony po połowie, przy czym zobowiązuje powoda do pokrywania opłaty z tytułu czesnego za placówki edukacyjne dzieci, a pozwaną do pokrywania kosztów posiłków dzieci w placówkach edukacyjnych i odbierania w pełnej wysokości zasiłków 500+. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentacje wspierająca podniesione zarzuty. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: 7. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. 8. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia określa u.p.p.w.d. (art. 1). Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 800,00 zł miesięcznie na dziecko. Na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1) u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze reguluje Rozdział 4 u.p.p.w.d. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następuje odpowiednio na wniosek matki, ojca (...). Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2). Do wniosku dołącza się zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (ust. 4 pkt 3), w tym prawomocne orzeczenie sądu orzekające rozwód lub separację (lit. b) oraz odpis orzeczenia sądu wskazującego pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach (lit. cd). Przyznanie przez ZUS świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d.). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ZUS wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.). Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w u.p.p.w.d. stosuje się przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. 9. Bezspornym w sprawie jest, że wyrokiem rozwiązującym związek małżeński skarżącej z dnia [...] lutego 2023 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w B. powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi M. F. i M. F. obu stronom, ustalając naprzemienną pieczę nad dziećmi u każdego z rodziców po jednym tygodniu (pkt 2 wyroku). Ponadto jak wynika z pkt 3 wyroku Sąd obowiązkiem utrzymywania i wychowania małoletnich obciążył strony po połowie, przy czym zobowiązał powoda (były mąż skarżącej) do pokrywania opłaty z tytułu czesnego za placówki edukacyjne dzieci, a skarżąca do pokrywania kosztów posiłków dzieci w placówkach edukacyjnych i odbierania pełnej wysokości zasiłków "500+". Fakt wydania tego wyroku, rozstrzygnięcia o opiece naprzemiennej i jego prawomocności nie są w sprawie kwestionowane. Skarżąca uważa, że pkt 3 wyroku stanowi dla niej podstawę do przyznania pełnej wysokości świadczenia wychowawczego. Z kolei organ stoi na stanowisku, że istotny jest fakt sprawowania opieki naprzemiennej przez rodziców, co skutkowało stosownie do regulacji art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. odmową przyznania skarżącej świadczenia w pełnej wysokości. Zatem spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia jaki skutek prawny na gruncie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. wywarł zapis znajdujący się w pkt 3 wyroku rozwodowego w tym znaczeniu, czy ZUS miał obowiązek uwzględnić wskazany tam sposób wypłaty świadczenia wychowawczego. Rozstrzygając powyższy spór wskazania wymaga, że przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. wprowadza wyjątek od zasady wyrażonej w art. 4 ust. 2 pkt 1) u.p.p.w.d. W przypadku orzeczenia przez sąd opieki naprzemiennej kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Norma prawna wyrażona tym przepisem jest jednoznaczna i bezwzględnie wiążąca organ. Przepisy są jasne i nie wymagają zabiegów interpretacyjnych. Ustalenie zatem, że dziecko jest pod opieką naprzemienną, wyklucza zastosowanie reguły ogólnej i skutkuje bezwzględnym obowiązkiem ustalenia świadczenia wychowawczego po połowie każdemu z rodziców. Przepisy u.p.p.w.d. nie definiują pojęcia opieki naprzemiennej, którego ustawodawca użył w przepisie art. 5 ust. 2a. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, a Sąd w składzie orzekającym pogląd ten podziela, że forma opieki naprzemiennej jest możliwa do ustalenia także w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), przedkładanym i zaaprobowanym przez sąd oraz w ugodzie zawartej przed sądem. (por. wyrok NSA z 29 września 2021 r. sygn. akt I OSK 4362/18). Zdaniem Sądu organy wydające w przedmiotowej sprawie decyzje uznając, że zastosowanie ma literalne brzmienie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. całkowicie pominęły treść porozumienia będącego częścią wyroku rozwodowego wydanego w sprawie o sygn. akt [...] zgodnie z którym Sąd zobowiązał skarżącą do pokrywania kosztów posiłków dzieci w placówkach edukacyjnych i odbierania pełnej wysokości zasiłków "500+" (pkt 3 wyroku). Wskazania wymaga, że przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest przepisem prawa materialnego, który daje tylko możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, pod warunkiem, że oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Jeżeli jednak rodzice uzgodnią w jakiejkolwiek formie, że tylko jedno z nich będzie otrzymywać pełne świadczenie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Celem świadczenia wychowawczego określonym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., jest przecież dobro dziecka i wsparcie finansowe Państwa w jego wychowywaniu i zaspokajaniu jego potrzeb życiowych. Kwota pomocy finansowej powinna być w całości przekazywana przez rodziców lub rodzica na zaspokajanie potrzeb dziecka. Z przytoczonego wyżej art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. wynika podstawowy cel tej ustawy. Celem tym jest zapewnienie przez Państwo pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków pieniężnych dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Podkreślenia również wymaga, że skoro celem przedmiotowego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, to przy ocenie tej sprawy brak jest podstaw, aby nie uwzględniać tej istotnej w sprawie okoliczności, jaką jest przeznaczenie (sposób wydatkowania) środków pochodzących z otrzymanego od Państwa świadczenia. Stwierdzić więc należy, że wobec zawarcia przez rodziców porozumienia, które znalazło odzwierciedlenie w wyroku rozwodowym z którego wynika, że świadczenie wychowawcze w pełnej wysokości na wszystkie dzieci ma przysługiwać skarżącej, organy administracji nie są uprawnione do kwestionowania, czy też zmiany rozumienia ustaleń podjętych przed sądem powszechnym przez rodziców w tym zakresie. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko, zgodnie z którym wobec zawarcia przez rodziców porozumienia, co do sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy nad dzieckiem oraz które to porozumienie stało się integralną częścią wyroku sądu powszechnego, organy administracji nie są uprawnione do negowania ustaleń w tym zakresie (por. WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/GL 659/20; w wyroku z 23 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1055/21). Dodatkowo należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika aby ojciec dziecka złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia wychowawczego za okres będący przedmiotem niniejszego postępowania, co w ocenie Sądu wyłącza zastosowanie przepisu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Z tego więc powodu decyzja odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości okazała się pozbawiona podstawy prawnej. 10. Przedstawione powyżej przez Sąd okoliczności wskazują na istotne uchybienia w zakresie prawa materialnego i przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, ale i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że orzekające w kontrolowanej sprawie organy obu instancji naruszyły przepisy prawa procesowego tj. art. 107 § 3 k.p.a., a także prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2a oraz art. 4 ust. 1 W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 153 p.p.s.a. Sąd zobowiązuje organ do uwzględnienia w trakcie ponownego orzekania oceny prawnej oraz wskazań wyrażonych w niniejszej sprawie.