II SA/Bd 728/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 października 2012 r. sprawy ze skarg D. S. i K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę D. S., 2. odrzuca skargę K. J. Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 3, art. 20, art. 24, art. 25, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 28, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z poźn. zm., dalej zwanej u.ś.r.) i § 6 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 298 poz. 1769) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej zwanej k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2012 r., odmówił przyznania D. S. świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad K. J. Jak wskazał organ w uzasadnieniu, K. J. jest synem B. J., siostry męża wnioskodawczyni – H. S. Nie ciąży więc na wnioskodawczyni obowiązek alimentacyjny wobec niego z uwagi na fakt, iż nie jest on jej krewnym. W związku z tym nie ciąży na wnioskodawczyni obowiązek alimentacyjny wobec wskazanego chorego, czego wymaga art. 17 ust. 1 u.ś.r. D. S. pismem z dnia [...] maja 2012 r. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nie zgadzając się z zaskarżonym rozstrzygnięciem. Organ II instancji decyzją znak [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z powyższym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mocą ust. 1a, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Jak podniesiono, z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. o stopniu niepełnosprawności wynika, że K. J. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (pkt I orzeczenia), orzeczenie wydano do dnia [...] 2013 r. (pkt III), ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 roku życia (pkt V) oraz istnieje konieczność stałej, długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt VII). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika ponadto, że K. J., postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] - Roki Sądowe w [...] z dnia [...] maja 1995 r. w sprawie [...] został umieszczony w rodzinie zastępczej D. i H. S. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że D. i H. S. do dnia [...] sierpnia 2011 r. otrzymywali środki finansowe na częściowe pokrycie kosztów utrzymania K. J., umieszczonego u nich w rodzinie zastępczej. Od dnia [...] września 2011 r. K. J. otrzymuje pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki. Wobec tak zakreślonego stanu faktycznego, organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., który spowodował nowelizację art. 17 ust. 1 u.ś.r., mianowicie, od dnia 2 stycznia 2009 r. poszerzono krąg uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez włączenie do niego wszystkich osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Rozszerzony zakres osób upoważnionych do wskazanego świadczenia nie zmienia jednak ostatecznie w żaden sposób sytuacji prawnej wnioskodawczyni. Nie jest ona bowiem osobą zobowiązaną do alimentacji - ani jako krewna w linii bocznej, ani jako opiekun prawny. Przepisy art. 128-132 oraz art. 154-164 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie nakładają takiego obowiązku na wyżej wymienione osoby. Mając powyższe na względzie organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a organ pierwszej instancji nie miał podstaw prawnych, by przyznać stronie wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Nie zgadzając się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], D. S. oraz K. J. wnieśli na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że skarżąca w wychowanie i opiekę nad chorym, stanowiąc dla niego rodzinę zastępczą, włożyła wiele trudu, m.in. była zmuszona zrezygnować z pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], w udzielonej odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wraz z jego argumentacją. Ponadto organ wskazał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 1 i ust. 1a). Argumenty podnoszone przez skarżącą, niewątpliwie istotne ze społecznego punktu widzenia, nawet przy najwyższym stopniu zrozumienia, nie mogły zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczyły one sfery pozaprawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga K. J. podlega odrzuceniu, zaś skarga D. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 25.09.2009 r., I OSK 1403/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że skarga K. J. podlegała odrzuceniu z przyczyn procesowych, albowiem nie mógł on zostać uznany za stronę w przedmiotowym postępowaniu. Zgodnie z treścią art. 50 § 1 i 2 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym, jak również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego, tj. taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje prawa. Zatem posiadanie interesu prawnego oznacza ustalenie przepisu prawa materialnego, na podstawie którego można skutecznie dochodzić własnych praw. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, tj. sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie zainteresowany sposobem rozstrzygnięcia danej sprawy, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć adresowanymi do niego przepisami prawa. Nie ulega wątpliwości, że skarżący w niniejszej sprawie nie ma interesu prawnego, a jedynie interes faktyczny. Interes prawny w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem jedynie osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym. Powyższe wyklucza zatem możliwość skutecznego wniesienia przez K. J. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, co skutkowało koniecznością odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. W odniesieniu zaś do skargi D. S., materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przywoływanej dalej jako k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ust. 1a powyższego artykułu stanowi natomiast, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, osobą niepełnosprawną, nad którą skarżąca sprawuje opiekę, jest siostrzeniec jej męża. Nie należy zatem skarżąca do kręgu osób, na których na zasadzie art. 128 k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, regulowanym przepisami Działu III ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do przepisu art. 128 k. r. o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 § 1 zd. pierwsze i § 2 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. Wobec powyższego orzekające w niniejszej sprawie organy dokonały właściwej wykładni art. 17 ust 1 u.ś.r. W konsekwencji prawidłowo uznały one, że skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad siostrzeńcem męża. Jak wskazano wyżej, istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanką konieczną, warunkującą przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania. Skarżąca podniosła, że była ustanowiona dla niepełnosprawnego rodziną zastępczą. Aktualnie jednak, jak wynika z akt, przestała pełnić tę funkcję. W odniesieniu do powyższego wskazać jednak należy, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje między innymi wówczas, gdy osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. W tej sytuacji uznać należało, że zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działającego z upoważnienia Wójta Gminy [...], są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Sąd zgadza się z opinią organu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 1 i ust. 1a), a argumenty podnoszone przez skarżącą, niewątpliwie istotne ze społecznego punktu widzenia, nawet przy najwyższym stopniu zrozumienia, nie mogły zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczyły one sfery pozaprawnej. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.